Kinh tế Châu Á

Châu Á trước đợt cắt giảm sản lượng dầu của OPEC: Kẻ mừng, người lo

Thứ tư, 07-12-2016 23:33 523

OPEC quyết định cắt giảm sản lượng sẽ ảnh hưởng đến các nước Châu Á như thế nào? Ai thiệt, ai lợi trong động thái quan trọng này?

 

Nguồn: WATARU YOSHIDA & KAZUHIRO KIDA - "OPEC's plan to reduce output is a mixed bag for Asian", Nikkei Asian Review, 07/12/2016

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

Đợt cắt giảm sản lượng đầu tiên trong 8 năm của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sẽ đem lại những phản ứng trái ngược nhau ở Châu Á: trong khi chỉ một số ít nước xuất khẩu dầu hoan hỉ mừng vui, gần như tất cả các nước còn lại đều khó chịu.


Đợt cắt giảm này sẽ đặc biệt đáng lo ngại cho các nền kinh tế Đông Nam Á đang mất dần sinh lực khi kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại. Ấn Độ cũng có lý do để lo lắng. Nước này đã chứng kiến tổng sản phẩm quốc nội tăng trưởng ở mức 7,4% so với năm ngoái trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2016, cao hơn mức 7,1% của quý trước đó; tuy nhiên ảnh hưởng của việc chính phủ Ấn Độ đột ngột loại các đồng bạc mệnh giá 500 và 1.000 ru-pi khỏi lưu thông đến nền kinh tế được dự báo sẽ kéo dài sang tận năm sau.


Các nước thành viên OPEC đã đạt được thỏa thuận vào những phút cuối cùng về việc cắt giảm sản lượng dầu của khối này trong phiên họp tại Vienna vào ngày 30/11 vừa rồi. Ngày hôm sau, chỉ số Asia300 do Nikkei đặt ra đã tăng 0,4%. Dòng tiền rủi ro đã trở lại thị trường Châu Á với kỳ vọng giá dầu thô và các hàng hóa khác sẽ tăng.


Nhưng, trong khi các thị trường chứng khoán đang hân hoan vì phục hồi, thì các nước trong khu vực lại đang diễn giải thỏa thuận này theo những hướng khác nhau.

 

"Cắt giảm sản lượng không có lợi cho Indonesia", Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Indonesia - ông Ignasius Jonan - nói trong một thông cáo phát đi ngày 1/12 tại Vienna. Trước đó Indonesia từng rời khỏi OPEC sau khi diễn ra một đợt cắt giảm sản lượng và sau đó đã tái gia nhập tổ chức này vào tháng 12/2015 sau 7 năm vắng bóng. Tuyên bố này cho thấy Indonesia vẫn “đồng sàng dị mộng” với các thành viên OPEC.


Theo Tập đoàn BP của Anh, Indonesia là nước sản xuất dầu mỏ lớn nhất Đông Nam Á với sản lượng khoảng 820.000 thùng dầu thô/ngày. Nhưng tăng trưởng kinh tế đã dẫn tới sự gia tăng nhanh chóng mức tiêu thụ năng lượng và biến Indonesia thành nước nhập ròng dầu mỏ vào năm 2003.


Indonesia từng sử dụng nguồn thu từ xuất khẩu dầu để bao cấp cho giá xăng, nhưng chương trình này đã bị dừng năm 2015 do thâm hụt tài khóa gia tăng. Mặt khác, chỉ số giá tiêu dùng mới chỉ tăng nhẹ ở mức 3,58% trong tháng 11 - tức chưa bằng một nửa mức tăng 8% ghi nhận đầu năm 2014 - nhờ giá dầu thô xuống thấp kể từ cuối năm 2014 đã giúp ổn định mặt bằng giá cả và thúc đẩy chi tiêu cá nhân. Nếu quyết định của OPEC khiến giá dầu thô tăng lên, chu kỳ tích cực này có thể sẽ chấm dứt.

 

Công nhân đang làm việc tại một điểm khoan dầu và khí tại tỉnh Jambi của Indonesia.Công nhân đang làm việc tại một điểm khoan dầu và khí tại tỉnh Jambi của Indonesia.


Câu chuyện tương tự cũng xảy ra khắp khu vực Đông Nam Á, nơi các nền kinh tế đã thay đổi mạnh mẽ trong thập kỷ đầu thế kỷ 21. Ở nơi mà các thị trường từng phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên và nông sản, nhu cầu trong nước từ hơn 600 triệu dân giờ đây đang là lực đẩy cho sự mở rộng kinh tế. Philippines đã đạt mức tăng trưởng GDP 7,1% trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9 nhờ chi tiêu cá nhân tăng trưởng khá. Nhưng, cũng giống như tại Indonesia, giá dầu thô cao hơn và sự gia tăng lạm phát kéo theo có thể giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế nước này.

 

Ai đắc lợi?


Trái lại với những nước vừa nêu, Malaysia là một trong các nền kinh tế Đông Nam Á đang hy vọng sẽ thủ lợi từ đợt cắt giảm sản lượng dầu.


"(Khi giá dầu tăng lên) Tất cả mọi vấn đề đều có thể được giải quyết", Thủ tướng Malaysia Najib Razak tuyên bố tại một hội nghị thường niên của Đảng Tổ chức dân tộc Mã Lai thống nhất - đảng cầm quyền đồng thời là đảng của ông – vào ngày 1/12 vừa rồi. Chính phủ Malaysia kỳ vọng thỏa thuận này sẽ giảm bớt những trở ngại của nền kinh tế với dân số 30 triệu người này.


Công ty dầu mỏ quốc doanh Petronas đang vật lộn với khó khăn và đóng góp ngày càng ít cho ngân sách chính phủ. Dự báo trước diễn biến xấu hơn của tình hình tài chính của chính phủ Malaysia, các nhà đầu tư nước ngoài đang rút tiền ra khỏi nước này. Đồng tiền của Malaysia đã mất giá hơn 10% kể từ tháng 4 và hiện đang giao dịch ở mức 4,4 ringgit ăn một USD. Niềm tin của người tiêu dùng cũng giảm sút, giao dịch mua bán nhà và ô tô thì chậm chạp.


Singapore cũng hy vọng sẽ được lợi từ quyết định của OPEC. Công ty nghiên cứu Wood Mackenzie của Anh ước tính rằng từ năm 2015 đến năm 2020, đầu tư toàn cầu vào những ngành thăm dò và khai thác như dầu thô và khí sẽ giảm 740 tỷ USD so với con số được dự kiến năm 2014. Singapore không phải nước sản xuất dầu, nhưng nhiều công ty của nước này đang tham gia các dự án phát triển mỏ dầu đang khát tiền mặt do lượng đơn hàng giảm sút. Swiber Holdings và Swissco Holdings - cả hai công ty đều niêm yết trên thị trường chứng khoán Singapore - đều đã phải đệ đơn xin hưởng quy chế “Quản lý tư pháp” (Judicial Management – tức một kế hoạch giải cứu tạm thời do tòa án giám sát nhằm cho các công ty có nền tảng tốt đang tạm thời có vấn đề về tài chính thêm cơ hội để phục hồi và hoạt động có lãi trở lại – ND).


Một khi giá dầu bắt đầu nhích lên, các dự án được giao thầu cho các công ty của Singapore có thể sẽ hồi sinh. Điều này, đến lượt nó, sẽ giúp ích cho các ngân hàng Singapore đang vật lộn với các khoản nợ xấu mà họ đã giải ngân cho ngành phát triển mỏ dầu.


Cắt giảm sản lượng bao nhiêu thì vừa?


Tất cả những tác động tiềm năng này đều phụ thuộc vào mức tăng cụ thể của giá dầu. "Nếu giá dầu duy trì trong khoảng 50-60 USD/thùng, tôi không nghĩ nó sẽ tạo ra điều gì khác biệt với các nền kinh tế Đông Nam Á", ông Manu Bhaskaran, Tổng Giám đốc công ty tư vấn đầu tư Centennial Asia Advisers, nói.

Các nước thành viên OPEC đã đồng ý cắt giảm tổng sản lượng hàng ngày xuống còn 32,5 triệu thùng/ngày, giảm 1,2 triệu thùng/ngày so với mức duy trì hồi tháng 10. Họ cũng quyết định sẽ tái áp dụng chế độ hạn ngạch. Ả-rập Xê-út sẽ đối mặt với mức cắt giảm lớn nhất, gần 500 nghìn thùng/ngày, trong khi Iran sẽ được phép sản xuất khoảng 3,8 triệu thùng/ngày, gần bằng mức trước khi bị Mỹ và Châu Âu áp đặt lệnh trừng phạt kinh tế.


Đợt cắt giảm lần này sẽ bắt đầu vào tháng 1/2017. Sau 6 tháng, OPEC sẽ đánh giá tác động và quyết định có tiếp tục đợt cắt giảm này hay không. Tổ chức này cũng có kế hoạch thành lập một ủy ban giám sát nhằm đảm bảo các nước thành viên tuân thủ thỏa thuận này.

 

Phân bổ sản lượng dầu toàn cầu. Đơn vị: Nghìn thùng/ngàyPhân bổ sản lượng dầu toàn cầu. Đơn vị: Nghìn thùng/ngày


Tuy nhiên, một số tay chơi trên thị trường tài chính tỏ ra hồ nghi về hiệu lực của đợt cắt giảm sắp diễn ra. Adam Longson, trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa năng lượng tại Morgan Stanley, nói OPEC không có tiền sử tốt về mặt tuân thủ quy định hạn ngạch. Khi chế độ hạn ngạch được áp dụng trong thời kỳ từ năm 2000 đến 2008, sản lượng dầu mà các nước thành OPEC sản xuất cao vẫn hơn trung bình 883.000 thùng/ngày so với mức quy định.


Nếu mỗi nước thành viên không tuân thủ hạn ngạch dành cho mình, thỏa thuận đã đạt được sẽ trở nên vô nghĩa. Chưa kể việc hai nước Nigeria và Libya - vốn được miễn không phải cắt giảm sản lượng - sẽ tăng sản lượng của mình lên mức bao nhiêu.


OPEC đang đề nghị các nước sản xuất dầu không phải là thành viên OPEC cùng cắt giảm sản lượng ở mức tổng cộng 600.000 thùng/ngày. Nga đã đồng ý giảm 300.000 thùng/ngày. Oman và Azerbaijan được trông đợi là cũng sẽ có động thái tương tự.


Bộ trưởng dầu mỏ Iran Bijan Zanganeh nói với các phóng viên sau cuộc họp rằng ông sẽ vui nếu giá dầu tăng lên trên 55 hoặc 60 USD/thùng. OPEC thì không kỳ vọng giá dầu sẽ biến động mạnh bởi các nhà khai thác dầu đá phiến của Mỹ đang chờ để tăng sản lượng của mình. Với năng suất tăng lên, điểm hòa vốn của họ sẽ được kéo xuống dưới mức 60 USD/thùng. Tổng thống tân cử Donald Trump, người sẽ nhậm chức vào tháng 1 tới, thì đang háo hức nới lỏng các hạn chế đối với việc khai thác dầu đá phiến. Nếu Mỹ - hiện là một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới – tăng sản lượng, giá dầu thô sẽ chật vật mới có thể tăng lên.

 

Thành viên chủ chốt cuối cùng đã phải xuống thang


Những nhượng bộ ở phút cuối của Ả-rập Xê-út trước một Iran sục sôi trả đũa tại phiên họp ngày 30/11 rõ ràng là do tình thế cấp bách: Các nước thành viên OPEC chiếm gần 40% tổng sản lượng dầu của thế giới, và việc họ không thể thống nhất được mức cắt giảm sẽ đẩy giá dầu thô xuống thấp hơn nữa.


Một bức ảnh chụp sau cuộc họp do ban thư ký OPEC công bố dường như đã xác nhaạ tih thần hợp tác khi đối mặt với khủng hoảng này. Trong bức ảnh, Bộ trưởng năng lượng Ả-râp Xê-út Khalid al-Falih và Bộ trưởng dầu mỏ Iran đứng sát bên nhau, trên môi cả hai đều nở nụ cười tươi. Tại các phiên họp trước đó, phái đoàn Ả-râp Xê-út thường ngồi ở phía xa bên phải còn đoàn Iran thì ngồi phía xa bên trái; lần này, người ta thấy họ đứng cùng nhau tại chỗ thường thấy của đoàn Iran. Cực kỳ hiếm thấy hai phái đoàn của hai nước này ở gần nhau như thế trong những sự kiện chính thức.


Cho đến tận lúc phiên họp bắt đầu, bầu không khí giữa các nước thành viên vẫn còn căng thẳng. Iran từ chối chấp nhận cắt giảm sản lượng và khăng khăng nói họ sẽ tăng sản lượng lên bằng mức trước khi bị trừng phạt là 4 triệu thùng/ngày. Ông Al-Falih nói các nước thành viên có thể quyết định không thực việc cắt giảm sản lượng và lập luận rằng nhu cầu sẽ hồi phục và giá dầu sẽ ổn định trong năm 2017 ngay cả khi không có sự can thiệp của OPEC.


Ả-râp Xê-út đã phản đối việc cắt giảm sản lượng tại cuộc họp năm 2014 của OPEC và đã cố gắng cạnh tranh trực diện với dầu đá phiến Bắc Mỹ. Hậu quả của sự là sự sụp đổ trên thị trường dầu mỏ thế giới. Do vậy, Ả-râp Xê-út đã chịu sức ép mạnh mẽ từ cả các nước thành viên lẫn các nước không phải thành viên OPEC (và cả từ thị trường) và phải đi đến thỏa thuận. Trên mặt trận trong nước, các nhà lãnh đạo Ả-râp Xê-út phải đối mặt với sự giận dữ của công chúng với các chính sách thắt lưng buộc bụng được đưa ra để đối phó với tình trạng tài chính ngày càng tệ của chính phủ. Sau hai năm, chiến lược của Ả-rập Xê-út đối với việc duy trì thị phần của OPEC trên thị trường dầu thô đang trở nên không khả thi.