Kinh tế Đông Á

Tham vọng gây ảnh hưởng trên bán đảo Triều Tiên, Nga bảo trợ về kinh tế cho Bắc Triều Tiên như thế nào?

Chủ nhật, 16-04-2017 23:46 1062

Trong khi nhiều nhà phân tích cho rằng mối quan hệ liên minh sâu sắc hơn của Nga với Bắc Triều Tiên chỉ là sự thể hiện mang tính biểu tượng của thái độ chống Mỹ, thì việc khảo cứu sâu sát hơn về hành vi của nước Nga lại cho thấy một nghị trình chiến lược sâu xa hơn nhiều. Nếu Moscow chứng tỏ họ là một nhà trung gian hiệu quả trên bán đảo Triều Tiên, Putin sẽ có thể củng cố vị thế của Nga như là một nước trung gian lớn tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong những năm tới đây.

 

Nguồn: "Russia's Love Affair With North Korea", The Diplomat, 13/02/2017

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

Ngày 3/2/2017, lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong-un gửi thiệp mừng tới nhiều nhà lãnh đạo trên thế giới, đây là cơ hội để người ta thấy được đâu là dàn đồng minh của nước này trên trường quốc tế. Mặc dù Trung Quốc vẫn thường được mô tả là đồng minh quốc tế hàng đầu của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND)Triều Tiên, cơ quan thông tấn thuộc sở hữu nhà nước của Bình Nhưỡng – KCNA – lại điểm tên nước Nga ở vị trí đầu tiên trong danh sách các nước thân thiện với CHDCNDTT, đẩy Trung Quốc xuống vị trí thứ hai.


Việc ông Kim Jong-un đặt nước Nga ở vị trí đầu tiên trong thứ tự có tính biểu tượng các đồng minh trong năm thứ ba liên tiếp là sự thay đổi đáng kể so với việc Kim Jong-Il (cha của Kim Jong-un) vẫn thường công khai nhấn mạnh mối quan hệ đồng minh với Trung Quốc và Cuba. Sự phô bày có tính biểu tượng tình đoàn kết của Bình Nhưỡng với Kremlin cho đến nay cũng đã đi kèm với một loạt những thỏa thuận kinh tế được ký kết với Nga.


Sự mở rộng đầu tư của Nga trong nền kinh tế Bắc Triều Tiên đã củng cố thêm vai trò của Nga như là nước (cùng với Trung Quốc) bảo trợ cho sự tồn tại của chế độ nhà họ Kim. Mặc dù khả năng Nga thu được lợi ích về kinh tế từ các mối liên hệ gần gũi hơn với Bắc Triều Tiên là hạn chế, việc tổng thống Nga sẵn sàng làm sâu sắc thêm quan hệ đồng minh của mình với Bình Nhưỡng cho thấy mong muốn của Nga trong việc mở rộng vai trò của mình như là một bên liên quan trong việc duy trì nền hòa bình lâu dài trên bán đảo Triều Tiên.

 

Nga gần đây tăng cường hỗ trợ kinh tế cho Bắc Triều Tiên


Mặc dù các nhà hoạch định chính sách của Nga từ trước tới nay luôn ủng hộ các biện pháp trừng phạt chống Bắc Triều Tiên vì chương trình phát triển vũ khí hạt nhân của nước này cũng như công khai chỉ trích chính sách đối ngoại hiếu chiến của chế độ CHDCND Triều Tiên, Kremlin cũng đã đóng một vai trò cốt yếu trong việc cải thiện tình trạng cô lập về kinh tế của quốc gia này. Sự đối nghịch giữa lời nói và chính sách thực tế của Kremlin với Bắc Triều Tiên cho đến nay thể hiện rõ nhất trong các lĩnh vực hạ tầng và năng lượng.


Ngày 31/1, hãng thông tấn nhà nước của Nga TASS, cho biết các đại diện của Công ty đường sắt Nga (Russia Railways) đã tới thăm Bắc Triều Tiên để thảo luận về vấn đề mở rộng các tuyến đường sắt giữa hai nước. Chuyến đi của phái đoàn Nga đã tỏ ra có kết quả khi mà cả hai bên đã nhất trí mở rộng các cơ hội đào tạo cho kỹ sư Bắc Triều Tiên tại các trường đại học của Nga.


Việc cho nhân công Bắc Triều Tiên tiếp cận với chuyên môn kỹ thuật của Nga sẽ cho phép Bắc Triều Tiên có nhiều nhân lực hơn cho tuyến đường sắt Rajin-Hasan kết nối Nga với bán đảo Triều Tiên. Mặc dù Hàn Quốc đã rút khỏi dự án đường sắt Rajin-Hasan vào tháng 3/2016, việc Moscow sẵn sàng tiếp tục triển khai dự án cho thấy sức mạnh của mối quan hệ (của Nga) với chế độ Bắc Triều Tiên trong bối cảnh sự cô lập đối với Bình Nhưỡng ở mức độ cao chưa từng có.

 

Nga là đồng minh quan trọng của Bắc Triều Tiên, cả trên lời nói lẫn hành động thực tế. Ảnh: InternetNga là đồng minh quan trọng của Bắc Triều Tiên, cả trên lời nói lẫn hành động thực tế. Ảnh: Internet

 

Trong khi nguồn cung cấp dầu của Trung Quốc cho Bắc Triều Tiên định kỳ vẫn bị gián đoạn do căng thẳng trong quan hệ giữa Bắc Kinh và Bình Nhưỡng, tầm quan trọng của Moscow trong vai trò một nhà đầu tư trong khu vực năng lượng của CHDCND Triều Tiên cho đến nay đã tăng lên đáng kể. Các công ty dầu mỏ vùng Siberia đã bán dầu cho Bắc Triều Tiên thông qua một tuyến tiếp vận nối Vladivostok với Rajin. Những nguồn cung nhiên liệu này đã cung cấp cho chế độ Bắc Triều Tiên nguồn ngoại tệ mạnh có tầm quan trọng cốt yếu bởi CHDCND Triều Tiên chế biến dầu Siberia tại các nhà máy hóa chất và bán lại cho người tiêu dùng Trung Quốc.


Kim đã đáp lại sự nhất quán của Nga trong vai trò một đồng minh kinh tế của Bắc Triều Tiên bằng cách công khai ca ngợi mối quan hệ đối tác của CHDCND Triều Tiên với Moscow và tăng cường xuất khẩu nhân công sang các dự án xây dựng tại vùng Siberia. Sự hiện diện của 10.000 người Bắc Triều Tiên tại Nga và lợi thế của CHDCND Triều Tiên như là nguồn cung ứng lao động giá rẻ cho những nỗ lực hiện đại hóa Vladivostok của Putin gợi ý rằng trong tương lai có thể thấy trước Moscow ít có khả năng sẽ có hành động đi đôi với lời nói trong vấn đề phát triển hạt nhân của Bắc Triều Tiên bằng các hành động trả đũa.


Tầm quan trọng ngày càng gia tăng của Nga trong vai trò một bên liên quan trên bán đảo Triều Tiên


Mặc dù Nga đã tham gia Đàm phán Sáu bên về giải trừ hạt nhân của Bắc Triều Tiên trong giai đoạn 2003-2007, nhiều nhà phân tích phương Tây đã lập luận rằng ảnh hưởng của Nga đối với tình hình an ninh trên bán đảo Triều Tiên là tương đối hạn chế. Bất chấp những giả định này, có hai lý do lý giải việc Nga có thể trở thành một bên liên quan có ảnh hưởng lớn hơn trên bán đảo Triều Tiên trong trung tới dài hạn.


Thứ nhất, một số nhà phân tích Nga tin rằng khả năng việc Đảng Saenuri cánh hữu có thể thất bại trong cuộc bầu cử sắp tới tại Hàn Quốc sẽ dẫn đến sự cải thiện quan hệ giữa Moscow và Seoul. Nhiều chính trị gia thiên tả của Hàn Quốc đã hậu thuẫn cho một chính sách đối ngoại độc lập hơn và chỉ trích việc Hoa Kỳ đề xuất triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD tại lãnh thổ Hàn Quốc. Những thái độ này tạo cơ hội rộng mở cho sự thành công về ngoại giao của Nga, nhất là nếu tân tổng thống của Hàn Quốc áp dụng một chính sách đối ngoại mềm dẻo hơn với Bình Nhưỡng.


Sự cải thiện trong quan hệ của Nga với Hàn Quốc có thể giúp gia tăng ảnh hưởng của nước này đối với tình hình an ninh trên bán đảo Triều Tiên bởi Nga sẽ có thể đặt mình vào vị trí có một không hai trong vai trò đối tác an ninh của cả Bình Nhưỡng và Seoul. Một khi một mối quan hệ dựa trên sự tin tưởng và các lợi ích phụ thuộc lẫn nhau đã được thành hình, Putin sẽ hy vọng đạt được thỏa thuận với Hàn Quốc về việc quản trị cách ứng xử của Bắc Triều Tiên.


Các nhà hoạch định chính sách Nga tin rằng nếu Moscow có thể thể hiện khả năng kiềm chế sự hung hăng của Bắc Triều Tiên thông qua sự giao thiệp về ngoại giao với Bình Nhưỡng, Hàn Quốc sẽ tái gia nhập dự án đường sắt Rajin-Hasan. Kịch bản này càng có khả năng hiện thực hóa sau sự thay đổi chính quyền tại Hàn Quốc, do vậy Kremlin nhìn nhận sự bất ổn tiếp sau vụ luận tội Tổng thống Park Geun-hye với niềm lạc quan thận trọng.


Thứ hai, Nga là cường quốc duy nhất (ngoài Trung Quốc) có ảnh hưởng trực tiếp tới sự ổn định của chế độ Bắc Triều Tiên. Vì một cuộc xâm lược sốc nổi của Bắc Triều Tiên nhiều khả năng sẽ xảy ra nếu chế độ Kim cảm thấy cần thiết phải giải tỏa sự yếu ớt trong nội bộ, sự hậu thuẫn của Nga dành cho chế độ này sẽ làm giảm nguy cơ về sự xâm lược đơn phương từ phía Bắc Triều Tiên. Ngay cả trong tình huống logic này không đúng và một cuộc khủng hoảng an ninh bao phủ bán đảo Triều Tiên, Moscow vẫn có thể tận dụng ảnh hưởng của mình đối với CHDCND Triều Tiên để gây áp lực buộc Kim tháo ngòi căng thẳng với Hàn Quốc.

 

Nga có nhiều quân bài để tạo ảnh hưởng lên Bắc Triều Tiên. Ảnh: InternetNga có nhiều quân bài để tạo ảnh hưởng lên Bắc Triều Tiên. Ảnh: Internet

 

Đặc biệt, Putin có thể gắn việc Bắc Triều Tiên cam kết không xâm lược trên bán đảo Triều Tiên với việc Nga duy trì các chính sách kiểm soát biên giới chặt chẽ. Trong khuôn khổ một hiệp ước về dẫn độ tội phạm giữa Moscow và Bình Nhưỡng, các nhà hoạch định chính sách Kremlin đã đảm bảo thực hiện việc trục xuất tất cả những người Bắc Triều Tiên nhập cảnh lãnh thổ Nga bất hợp pháp. Chính sách này cho đến nay đã được thực thi nghiêm ngặt và trong giai đoạn 2004-2014 Nga chỉ cho phép hai người Bắc Triều Tiên được tị nạn vĩnh viễn tại nước này.


Sự hợp tác của Nga với CHDCND Triều Tiên trong vấn đề kiểm soát người tị nạn đã củng cố sự vững chắc về quyền lực của Kim thông qua việc ngăn chặn những dòng người tị nạn có tính chất gây bất ổn cao từ Bắc Triều Tiên sang Nga. Nếu Putin nói với Kim rằng việc phát động một cuộc tấn công quân sự chống Hàn Quốc sẽ dẫn đến việc thủ tiêu chính sách kiểm soát biên giới, CHDCND Bắc Triều Tiên có thể sẽ giảm bớt căng thẳng với Hàn Quốc để ngăn chặn tình trạng đào tẩu hàng loạt và đảm bảo rằng công nhân của mình tại Nga sẽ tiếp tục gửi ngoại tệ mạnh về cho Bình Nhưỡng.


Trong khi nhiều nhà phân tích cho rằng mối quan hệ liên minh sâu sắc hơn của Nga với Bắc Triều Tiên chỉ là sự thể hiện mang tính biểu tượng của thái độ chống Mỹ, thì việc khảo cứu sâu sát hơn về hành vi của nước Nga lại cho thấy một nghị trình chiến lược sâu xa hơn nhiều. Nếu Moscow chứng tỏ họ là một nhà trung gian hiệu quả trên bán đảo Triều Tiên, Putin sẽ có thể củng cố vị thế của Nga như là một nước trung gian lớn tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong những năm tới đây.

 

Samuel Ramani là ứng viên Tiến sỹ về Quan hệ quốc tế tại Cao đăng St. Antony, Đại học Oxford, chuyên về chính sách đối ngoại của Nga sau năm 1991.