Kinh tế Đông Á

Lý do gì khiến Hàn Quốc chảy máu chất xám còn thanh niên gọi đất nước là "địa ngục"?

Thứ hai, 10-07-2017 22:43 649

Những năm gần đây, thanh niên Hàn Quốc đã bắt đầu gọi đất nước mình là "Địa ngục Chosun", hàm ý nhắc đến triều đại Chosun đã tồn tại trên bán đảo Triều Tiên trong 500 năm, cho đến tận cuối thế kỷ 19. Mặc dù cụm từ "địa ngục" chắc chắn là cường điệu hóa, nếu không muốn nói là xúc phạm đến những người sống tại những khu vực chiến sự và nghèo đói đến khốn khổ, sự xuất hiện của nó giúp hiểu hơn về nhận thức của giới trẻ Hàn Quốc về xã hội của họ.

 

 

Nguồn: Ben Forney, "South Korea's Brain Drain", The Diplomat, 0607/2017

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Khi Moon Jae-in trở thành Tổng thống Hàn Quốc hồi tháng 5 vừa rồi, ông đã kế thừa một quốc gia chia rẽ. Sự chia rẽ này không đơn thuần hàm ý sự phân định vật lý của Khu vực phi quân sự (DMZ), vốn chia cắt bán đảo Triều Tiên kể từ năm 1953, mà còn thể hiện ở hiện trạng người Hàn Quốc bị phân rẽ và ngày càng bi quan về tương lai.


Thoạt nhìn, những vấn đề này dường như ẩn dấu bên dưới những thành tựu nổi bật của Hàn Quốc. 70 năm qua, Hàn Quốc đã phát triển và trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới, bất chấp việc nước này thiếu nguồn tài nguyên thiên nhiên và phải đối mặt với những đe dọa thường trực từ phía Bắc. 30 năm trước, người Hàn Quốc đã đạt được sự chuyển đổi (gần như) ôn hòa từ chế độ độc tài sang chế độ dân chủ và nổi lên như một nhà lãnh đạo khu vực ở châu Á và một “cường quốc hạng trung” có thực lực.

 

Ngày nay, Hàn Quốc có thể tự hào về mạng Internet nhanh nhất và tuổi thọ người dân cao nhất trên thế giới. Đây là một đất nước mà bạn có thể đi bộ một mình vào ban đêm ở gần như bất cứ khu vực nào mà không cảm thấy bị đe dọa. Văn hoá phục vụ khách hàng nhanh chóng, thân thiện và các hệ thống giao thông công cộng toàn diện làm cho Hàn Quốc trở thành một trong những quốc gia thuận tiện nhất trên thế giới.

 

Văn hoá pop Hàn Quốc là nỗi ganh tị của cả châu Á, từ những loạt phim truyền hình và phim điện ảnh lấy đi bao nước mắt của người xem đến những bản nhạc K-pop ngọt ngào đến chết người. Sinh viên Hàn Quốc nằm trong số những người có thành tích học tập tốt nhất trên thế giới; các công ty Hàn Quốc như Hyundai và Samsung là những tập đoàn dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực của họ; và năm tới nước này sẽ tổ chức Thế vận hội lần thứ hai. Hệ thống y tế quốc gia không tốn kém và hiệu quả, và các bệnh viện công nghệ cao của họ đã trở thành một trung tâm mới cho du lịch chữa bệnh. Khi người Hàn Quốc xả hơi, họ vui chơi với sự nhiệt tình không ai sánh kịp. HiteJinro, một công ty chuyên sản xuất rượu gạo của Hàn Quốc - Soju - là thương hiệu rượu bán chạy nhất thế giới.

 

Nhưng bên dưới tấm màn che của sự hào nhoáng kiểu "Gangnam Style" và hiệu quả hàng đầu thế giới lại là một câu chuyện khác. Hãy hỏi hầu hết người dân Seoul trong độ tuổi 20 và 30 về cuộc sống ở Hàn Quốc, bạn có thể sẽ nghe thấy cả một bài phàn nàn dài lê thê. Đặc điểm này thể hiện đặc biệt rõ ở tầng lớp thanh niên có trình độ học vấn cao của đất nước, nhất là những người đã từng làm việc hoặc học tập ở nước ngoài.


Báo cáo Tài năng Thế giới năm 2016 của IMD đã xếp Hàn Quốc ở vị trí 46 trên tổng số 61 quốc gia về trong Bảng Chỉ số Chảy máu chất xám, dưới cả các quốc gia kém phát triển hơn như Ấn Độ và Philippines. Báo cáo này xếp Hàn Quốc ở vị trí 47 về chất lượng cuộc sống và thứ 59 về động lực của người lao động.

 

Những năm gần đây, thanh niên Hàn Quốc đã bắt đầu gọi đất nước mình là "Địa ngục Chosun", hàm ý nhắc đến triều đại Chosun đã tồn tại trên bán đảo Triều Tiên trong 500 năm, cho đến tận cuối thế kỷ 19. Mặc dù cụm từ "địa ngục" chắc chắn là cường điệu hóa, nếu không muốn nói là xúc phạm đến những người sống tại những khu vực chiến sự và nghèo đói đến khốn khổ, sự xuất hiện của nó giúp hiểu hơn về nhận thức của giới trẻ Hàn Quốc về xã hội của họ.

 

Heo Seung-hee rời Hàn Quốc vào năm 2011 và hiện đang làm y tá tại Sydney, Australia. Trước khi di cư, cô làm việc tại một trong những bệnh viện có uy tín nhất ở Seoul.


"Động lực mạnh mẽ nhất để tôi ra đi là văn hoá làm việc”, cô nói. "Tình trạng tiêu cực thực sự tồi tệ. Các bác sĩ và y tá nhận được việc làm chỉ vì họ tốt nghiệp từ một trường đại học cụ thể hoặc quen biết đúng người".


Tư tưởng kiếm các loại bằng cấp phù hợp và quan hệ với đúng người được người ta quán triệt ngay từ nhỏ. Hàn Quốc đặt áp lực rất lớn lên thế hệ trẻ của mình. Từ trường tiểu học trở đi, hầu hết học sinh phải tham gia một loạt các chương trình ngoại khóa để có thể vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa; các em thường xuyên thức khuya để làm bài tập. Những năm vất vả này chỉ có một mục đích: chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh đại học cực kỳ cạnh tranh và có ý nghĩa sống còn với cuộc đời về sau .


Sau một thời gian ngắn làm quen, gắn kết với nhau trong trường đại học nhờ rượu soju, những chàng trai mới lớn bắt buộc phải làm nghĩa vụ phụng sự quốc gia trong 2 năm, thường là trong quân đội hoặc cảnh sát. Sau đó, khi họ bắt đầu tìm kiếm việc làm, người Hàn Quốc, bất kể nam nữ, phải trải qua nhiều tháng hoặc nhiều năm làm việc bán thời gian, tập sự không lương, và các kỳ thi sát hạch chỉ để gia nhập một lực lượng lao động bảo thủ, nặng tính cấp bậc không khác quân đội và do nam giới thống trị.


"Sự phân biệt đối xử về giới là rất tệ", Heo nói. "Bất cứ ai là đàn ông đều yêu cầu tôi mang cà phê cho họ. Khi chúng tôi cùng đi ăn tối chung, tôi phải ngồi cạnh và rót rượu cho họ. Tôi cảm thấy không thoải mái, nhưng đó là một thực tế rất phổ biến”.

 

Mức lương thấp tại một quốc gia mà chi phí sinh hoạt đã tăng lên nhanh chóng cũng làm tăng gánh nặng cho giới trẻ. Để tồn tại với thu nhập ít ỏi của họ, nhiều người Hàn Quốc sống với cha mẹ của họ cho đến khi kết hôn. Ngay cả sau khi lập gia đình riêng, nghĩa vụ làm con đối với cha mẹ cũng là một tập quán xã hội đã bắt rễ sâu và khiến bắt mọi người tham gia vào sự nghiệp và những mối quan hệ mà họ cảm thấy không thỏa mãn. Văn hoá tuân phục và sự tôn trọng dành cho người có thẩm quyền (thường dựa trên tuổi tác, chứ không phải là trình độ) có thể đem lại cảm giác bị mắc kẹt trong một loạt các trách nhiệm chuyển đổi vô tận. Cảm giác bất lực này đã dẫn đến việc Hàn Quốc có tỷ lệ tự tử cao nhất trong OECD.


Heo Minyoung sinh ra ở Seoul và học đại học tại Mỹ trước khi hoàn thành bằng Tiến sĩ ngành lý sinh học tại Pháp. Hiện tại, cô đang sống ở Paris.


"Người dân châu Âu tôn trọng sự cân bằng giữa công việc, thời gian rảnh rỗi, và thời gian cho gia đình. Người Hàn Quốc không thực sự tôn trọng điều đó", cô nói. "Bạn không muốn khác với mọi người. Bạn chỉ muốn giống như người khác. Nếu bạn tỏ ra khác biệt, bạn sẽ không được vui vẻ ở Hàn Quốc. "


Quan trọng hơn những áp lực cá nhân, có một cảm giác là khế ước xã hội đã bị phá vỡ và hệ thống vận hành chỉ vì lợi ích của những người có quyền lực. Như sự thất vọng bùng nổ đối với cựu Tổng thống Park Geun-hye được minh hoạ hồi đầu năm nay, người Hàn Quốc đang chán nản với những gì họ cho là bệnh dịch tham nhũng, đặc biệt là giữa chính phủ và các tập đoàn kinh tế dường như có quyền lực tuyệt đối. Với tiến trình dân chủ hóa, người Hàn Quốc đã hy vọng rằng tình trạng “nhất thân, nhì quen” tràn lan của những thập kỷ bùng nổ hậu chiến tranh của đất nước sẽ trở thành dĩ vãng. Tuy nhiên, vụ bê bối gần đây cho thấy vấn đề thậm chí đã trở nên trầm kha hơn.


Thế hệ Millennial (tức thế hệ sinh ra trong thập kỷ 1980 hoặc 1990) tại Hàn Quốc lớn lên với những kỳ vọng khác với cha mẹ và ông bà của họ. Khi đất nước phát triển, mọi người đều được đảm bảo là một công việc ổn định, chí ít cũng là công việc khó khăn hoặc thấp kém. Ngược lại, thanh niên ngày nay không có được sự đảm bảo như vậy và có khả năng sẽ không nhận một công việc như vậy nếu họ được đề nghị. Chẳng ai muốn học đến cạn kiệt thời thơ ấu của mình chỉ để làm việc trong chính nhà máy mà bố mẹ họ đã làm cách đây 40 năm. Mà kể cả nếu họ muốn thì cũng không có đủ kiểu công việc như vậy.

 

Ngoài ra, chất lượng không khí của Hàn Quốc đã xấu đi nhanh chóng trong những năm gần đây, và ở quốc gia rất chú trọng đến sức khoẻ này, người Hàn Quốc đang ngày càng thất vọng về phản ứng yếu ớt của chính phủ trước vấn đề này.

 

Kể từ khi lên nắm quyền, Tổng thống Moon đã có những bước đi để giải quyết một vài trong số những vấn đề này. Hiện tại, ông có được sự ủng hộ rộng rãi và cam kết chấm dứt tình trạng tham nhũng đã lật đổ chính quyền trước đó. Ông đã hứa sẽ làm tăng mạnh số lượng việc làm của khu vực công và đóng cửa 10 trong số các nhà máy điện than của nước này. Cho đến nay, nội các của ông bao gồm bốn phụ nữ, gấp đôi so với chính quyền trước đó.

 

Nhưng một khi tuần trăng mật kết thúc, ông Moon sẽ buộc phải đưa ra một số quyết định khó khăn. Ngày nay, các thách thức đối với Hàn Quốc bao gồm việc đối phó với các chương trình hạt nhân và tên lửa của Bắc Triều Tiên, quản lý một nền kinh tế chậm chạp quá phụ thuộc vào các thị trường xuất khẩu nhiều biến động và gia tăng tỷ lệ sinh đẻ vốn đang ở một trong những mức thấp nhất trên thế giới. Sự bỏ đi hàng loạt của những tài năng trẻ nhất sáng lạn nhất sẽ khiến những vấn đề này trở nên nhiều chông gai hơn.


Tuy nhiên, trước đây Hàn Quốc đã từng vượt qua những khó khăn còn lớn hơn. Điều còn chưa sáng tỏ là liệu tân Tổng thống có thể khôi phục lòng tin vào các thể chế của Hàn Quốc đồng thời làm cho đất nước của ông lạc quan trở lại hay không. Đó là một thử thách vô cùng khó khăn.

 

Theo Heo Seung-hee, người di dân Hàn Quốc, "Nếu đất nước thay đổi những giá trị mà nó coi trọng, sẽ rất tuyệt vời nếu trở lại. Cách mọi người suy nghĩ chính là lý do tại sao tôi bỏ ra đi. Đó là vấn đề mà chính phủ không có khả năng giải quyết".


Ben Forney là nghiên cứu viên tại Viện Asan về Nghiên cứu chính sách, một nhóm tư vấn chính sách tại Seoul.