Kinh tế Đông Á

Hàn Quốc cần làm gì để tái hiện "Kỳ tích sông Hàn"?

Thứ hai, 12-12-2016 17:18 1774

Hàn Quốc cần làm gì để tái hiện "Kỳ tích sông Hàn"? Để làm được điều đó, Hàn Quốc sẽ lấy khu vực tư nhân làm trọng tâm, hay lấy khu vực nhà nước làm chủ đạo?

 

Nguồn: Yoon S. Park - "Can South Korea deliver a second economic miracle?" - East Asia Forum, 11/08/2016

 

Biên dịch: Dương Huy Quang


Những năm gần đây, nền kinh tế Hàn Quốc đã tăng trưởng chậm lại trông thấy. Tốc độ tăng trưởng bình quân của nước này đã giảm từ mức khoảng 9,8% trong những năm 1980 xuống chỉ còn khoảng 2,7% trong 5 năm trở lại đây. Nhiều tập đoàn lớn của Hàn Quốc như Samsung và Hyundai đang đẩy mạnh chuyển vốn đầu tư sang các khu vực có chi phí thấp như Nam Á và Đông Âu.


Từ năm 1995 đến năm 2010, các doanh nghiệp sản xuất lớn nhất của Hàn Quốc đã chuyển 17% sản lượng sản xuất của mình sang các nhà máy ở nước ngoài. Do vậy, tổng số lao động của các doanh nghiệp này đã giảm ở mức 2%/năm, trong khi tỷ trọng nhân công tại các công ty lớn của Hàn Quốc đã giảm từ 8% xuống còn 12%.


Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới, năm 2015 xếp hạng năng lực cạnh tranh quốc tế của Hàn Quốc đã giảm từ vị trí thứ 11 năm 2007 xuống vị trí thứ 26 trong số 140 nước được khảo sát. Đây là mức xếp hạng thấp nhất của nước này trong 10 năm trở lại đây. Điều đặc biệt đáng chú ý là mức độ cạnh tranh hệ thống ngân hàng của Hàn Quốc chỉ xếp thứ 83 vào năm 2015.


Sự chững lại đáng ngạc nhiên này làm tăng thêm khả năng Hàn Quốc phải đối mặt với “những thập kỷ mất mát”, giống như nước láng giềng Nhật Bản. Hai “thập kỷ mất mát” tại Nhật Bản bắt đầu khi bong bóng bất động sản vỡ tung vào đầu thập niên 1990 khiến giá tài sản rơi tự do đồng thời dẫn đến tình trạng giảm phát. Hệ quả kéo theo là thu nhập và tiêu dùng giảm mạnh, điều này lại gây thêm suy thoái kinh tế và giảm phát, cứ như thế tạo thành một vòng luẩn quẩn.


Khi Tổng thống Park Geun-hye nhậm chức đầu năm 2013, bà đã kêu gọi hiện thức hóa một “Kỳ tích sông Hàn” lần hai. Vào ngày kỷ niệm năm đầu tiên cầm quyền, bà thông báo các chi tiết của một Kế hoạch ba năm về Đổi mới kinh tế. Chính quyền của bà Park đã coi việc phát triển một “nền kinh tế sáng tạo” là cốt lõi của chiến lược nhằm đạt được mục tiêu này.

 

Seoul về đêm. [i]Nguồn: Internet[/i]Seoul về đêm. Nguồn: Internet


Kế hoạch mới này phản ánh sự nhận thức ngày càng tăng rằng Hàn Quốc đã đạt tới giới hạn của chiến lược kinh tế kiểu “người đi sau nhanh chân” và rằng nước này phải trở thành một nền kinh tế “đi trước”. Rõ ràng là tương lai kinh tế của Hàn Quốc sẽ phụ thuộc vào việc (nước này) trở thành một nước tiên phong trên toàn cầu về phát triển và thương mại hóa các kỹ thuật, sản phẩm, dịch vụ và phương pháp kinh doanh có tính đổi mới.


Tổng thống Park định nghĩa “nền kinh tế sáng tạo” là khái niệm tạo ra những ngành công nghiệp và công ăn việc làm mới thông qua sự hội tụ của khoa học công nghệ với công nghiệp, sự pha trộn giữa văn hóa và công nghiệp, và sự bùng nổ của tư duy sáng tạo. Sự thành công của mục tiêu này sẽ phụ thuộc vào mức độ hiệu quả của việc chính phủ đóng vai trò xúc tác cho sự phát triển một hệ sinh thái đổi mới mạnh mẽ. Nó cũng sẽ đòi hỏi chính phủ và khu vực tư nhân phải hợp tác với nhau nhằm khuếch trương năng lượng sáng tạo trong công nghệ, khai phá kinh doanh và phát triển sản phẩm mới. Nó còn đòi hỏi một sự cân bằng giữa sự dung dưỡng của khu vực công với sáng kiến của khu vực tư nhân, một nhiệm vụ không dễ hoàn thành được trên thực tế.


Trong một môi trường kinh doanh toàn cầu hóa và cạnh tranh khốc liệt, sẽ không thể dung dưỡng một nền kinh tế sáng tạo tại Hàn Quốc nếu khu vực nhà nước duy trì vai trò lãnh đạo trong nền kinh tế. Với một nền kinh tế toàn cầu hóa, công nghệ và môi trường thị trường thay đổi nhanh chóng, thì các sáng kiến của khu vực tư nhân có tầm quan trọng cốt yếu. Chính phủ chỉ nên đóng vai trò phụ trợ. Kế hoạch ba năm dựa quá nhiều vào việc chính phủ lĩnh xướng và đóng vai trò chủ đạo.

 

Sông Hàn - Hàn QuốcSông Hàn - Hàn Quốc


Thách thức chủ yếu mà nền kinh tế Hàn Quốc hiện phải đối mặt là giảm ảnh hưởng quá sâu về kinh tế của chính phủ - đây vốn là di sản không mong muốn của thời kỳ nhảy vọt về kinh tế trong những năm 1960-1980 mà chính phủ là đầu tàu. Trong giai đoạn phát triển kinh tế ban đầu, vai trò đầu tàu này của chính phủ nhìn chung là tích cực, nhưng giờ đây những hiệu ứng phụ tiêu cực mà nó đem lại lớn hơn nhiều so với lợi ích mang lại.


Môi trường kinh tế toàn cầu đang thành hình cũng đem đến một thử thách mạnh mẽ cho Hàn Quốc và các nền kinh tế Đông Á nói chung. Sau Thế chiến thứ II, nền kinh tế thế giới được dẫn dắt bởi những thiết chế Bretton Woods – những thiết chế này vốn thúc đẩy một hệ thống tiền tệ và thương mại quốc tế trật tự và rộng mở. Chế độ kinh tế toàn cầu này vận hành khá tốt cho đến gần đây. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy nền kinh tế thế giới có thể đang bước vào một giai đoạn mới.


Những dấu hiệu này hiển hiện rõ trong đợt bỏ phiếu rời khỏi Liên minh Châu Âu của nước Anh (Brexit) - sự kiện này có thể khuyến khích những động thái tương tự và dẫn đến chủ nghĩa cô lập kinh tế tại Châu Âu – và sự thắng thế của những ứng viên chống thương mại tự do như Donald Trump và Bernie Sanders trong cuộc bầu cử tổng thống tại Mỹ. Hàn Quốc, giống như các nước Châu Á khác, đã được lợi rất lớn từ chế độ thương mại tự do và rộng mở và có thể là sẽ nước đầu tiên lãnh hậu quả từ một môi trường kinh tế theo chủ nghĩa cô lập.


Nền kinh tế Hàn Quốc cần phải đối phó khẩn cấp với nguy cơ kinh tế toàn cầu đang thành hình này bằng cách tăng cường sức mạnh của khu vực trong nước, đặc biệt là ngành dịch vụ. Trong ngành dịch vụ, Hàn Quốc cần tập trung nhiều hơn và các dịch vụ giá trị gia tăng cao như ngành công nghệ thông tin và phần mềm liên quan, dịch vụ y tế, giáo dục, và du lịch văn hóa thay vì những khu vực có giá trị gia tăng thấp như thực phẩm hay thuê trọ. Sự dịch chuyển này đòi hỏi phải có bước đi mạnh mẽ về cởi trói và tự do hóa toàn bộ nền kinh tế. Nếu Hàn Quốc muốn đạt được viễn cảnh về một phép màu kinh tế thứ hai, nước này cần thúc đẩy các sáng kiến của khu vực tư nhân thay vì theo đuổi mô hình quản lý kinh tế do nhà nước thống lĩnh.


Tác giả Yoon S. Park là Giáo sư chuyên ngành Tài chính quốc tế tại Trường Kinh doanh thuộc Đại học George Washington.

Lưu ý: Bài viết gốc được đăng tháng 8/2016, khi Tổng thống Hàn Quốc Park Geun-hye chưa dính vào bê bối, và Donal Trump chưa thắng cử Tổng thống Mỹ