Kinh tế Đông Á

Chaebol: Những triều đại khổng lồ của kinh tế Hàn Quốc (Phần 2)

Thứ sáu, 23-12-2016 01:11 3493

Ông Lee Byung-chul - nhà sáng lập Tập đoàn Samsung - và Tổng thống Park Chung Hee không ưa nhau. Ông Lee nhiều tuổi hơn ông Park và coi ông Park là phường thất học leo cao! Còn trong con mắt Tổng thống Park, ông Lee là chỉ gã công tử giàu từ trong trứng giàu ra. 

 

Nguồn: Cho Mu-hyun - "https://www.cnet.com/news/the-chaebols-the-rise-of-south-koreas-mighty-conglomerates/" - CNET, 06/04/2015

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Bàn tay sắt của Tổng thống Park và những vị Chủ tịch chaebol huyền thoại

 

Trước khi tướng Park lên nắm quyền, Samsung và LG đã là những công ty lớn mạnh và thuộc nhóm 10 công ty hàng đầu của Hàn Quốc. Hơn nữa, hai tập đoàn này không phải lúc nào cũng hoan ngênh những sáng kiến của chính phủ. Ví dụ, nhà sáng lập tập đoàn Samsung Lee Byung-chull và Tổng thống Park vốn không ưa nhau. Ông Lee nhiều tuổi hơn ông Park (nên nhớ trong văn hóa Hàn Quốc, tuổi tác là rất quan trọng) và coi ông Park là phường thất học leo cao. Còn trong con mắt Tổng thống Park, ông Lee chỉ là gã công tử giàu từ trong trứng giàu ra.

 

Ông Lee Byung-chull - Nhà sáng lập Tập đoàn Samsung. Nguồn: HO-AM FoundationÔng Lee Byung-chull - Nhà sáng lập Tập đoàn Samsung. Nguồn: HO-AM Foundation

 

Trong thời gian thực hiện kế hoạch 5 năm của Tổng thống Park – tức giai đoạn triển khai đồng loạt kế hoạch phát triển kinh tế do chính phủ vạch ra – chính phủ đôi khi đã thành công trong việc giằng các công ty con ra khỏi tay các chaebol. Đơn cử, theo lệnh ông Park, Samsung buộc phải nhượng lại một ngân hàng, một công ty sản xuất phân bón và một hãng phát thanh dù chaebol này hết sức uất ức.

 

Chính sách của chính phủ cũng giúp đưa đến những luồng sinh khí mới mà nổi bật nhất là Hyundai. Lúc mới khởi nghiệp, Hyundai chỉ là một công ty xây dựng cỡ trung và không có gì ấn tượng, nhưng trong giai đoạn ông Park nắm quyền nó đã trở thành một chaebol lớn mạnh. Nhà sáng lập đầy tên tuổi của Hyundai - ông Chung Ju-yung - là con trai một người nông dân bình thường. Mặc dù ít được học hành (ông bỏ học khi đang học dở tiểu học) nhưng bù lại Chung Ju-yung mang trong mình một tinh thần quyết liệt kiểu “hành động hay là chết” mà Tổng thống Park cảm thấy cực kỳ cần thiết cho đất nước Hàn Quốc. Ông Chung đã dám quyết những dự án và hiện thực hóa những kỳ tích mà ai cũng cho là bất khả thi. Với sự ủng hộ của Tổng thống Park, Hyundai đã xây dựng Cao tốc Gyeongbu dài 400 km nối liền thủ đô Seoul với Busan - thành phố lớn thứ hai của Hàn Quốc - trong thời gian chưa đến 2 năm rưỡi.

 

Cao tốc Gyeongbu do Hyundai xây dựng, nối thủ đô Seoul đến Busan, thành phố lớn thứ hai và nằm phía nam Hàn Quốc. Ảnh: Korea Expressway CorpCao tốc Gyeongbu do Hyundai xây dựng, nối thủ đô Seoul đến Busan, thành phố lớn thứ hai và nằm phía nam Hàn Quốc. Ảnh: Korea Expressway Corp

Vào thập niên 70 của thế kỷ trước, khi các chaebol bắt đầu hướng ra nước ngoài, Hyundai đã xây dựng một xưởng đóng tàu trong khi trước đó tập đoàn này chưa từng đóng một con tàu nào. Daewoo - dù  những năm 1960 vẫn chỉ là một công ty thương mại tương đối nhỏ - đã tiến đến đỉnh cao sức mạnh vào thập niên 1970 nhờ việc cha của nhà sáng lập tập đoàn – ông Kim Woo-jung – là cố vấn cho Tổng thống Park. Nhờ được Tổng thống Park trao cho đặc quyền mua lại các công ty đại chúng ngập trong nợ nần, Daewoo đã vươn mình trở thành một siêu tập đoàn kinh tế.

 

Với sự thiếu vắng một ngành công nghiệp giải trí truyền thống, chủ tịch và các nhà sáng lập của các chaebol đã trở thành những nhân vật tâm điểm của công chúng tại một đất nước còn đang phát triển. Sự tự thêu dệt cùng sự đánh bóng trước công chúng được trộn lẫn với những thành quả có thực, những cá tính đa dạng cùng triết lý kinh doanh của các vị chủ tịch được truyền xuống cho nhân viên của họ. Nhân viên tập đoàn Hyundai được biết đến với cách tiếp cận công việc kiểu “bắn trước, nghĩ sau”; phương châm của họ là nếu cách tiếp cận này không được việc, thì phải làm cho nó được việc. Samsung thì có tiếng là phải nâng lên đặt xuống tất cả mọi giải pháp trước khi đưa ra quyết định. Hai chaebol này cho đến tận ngày nay vẫn được coi là hai thái cực đối ngược nhau.

 

Chiến lược của ông Park Chung Hee nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân. Nhiều người nhìn vào sự thịnh vượng ngày càng tăng của Hàn Quốc với niềm tự hào và làm việc cho các chaebol đồng nghĩa với việc đóng góp cho sự nghiệp của quốc gia. Đây thực sự là thiên truyện hào hùng về các chaebol. Thành công của họ cũng là thành công của Hàn Quốc. Xúc cảm về thiên truyện giờ đã phai dần, tuy nhiên mạch câu chuyện thì còn mãi đến tận hôm nay. Năm 1996, GDP của Hàn Quốc bình quân đầu người cán mốc 10.315 USD.

 

Thay đổi chiến lược trên toàn cầu

 

Nhân tố lớn nhất thúc đẩy thay đổi là cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997, sự kiện được ví như tiếng chuông cảnh tỉnh đối với các chaebol cũng như nền kinh tế Hàn Quốc nói chung. Nguyên nhân chính xác của cuộc khủng hoảng cho đến nay vẫn nằm trong vòng tranh cãi: báo chí nước ngoài đổ lỗi cho các chaebol Hàn Quốc vì mở rộng kinh doanh sang những lĩnh vực không liên quan mà không có cơ sở hợp lý nào. Bên cạnh đó, cấu trúc sở hữu chéo phức tạp cũng không cho phép các chaebol khai tử các công ty làm ăn thua lỗ. Báo chí nước ngoài còn buộc tội các ngân hàng Hàn Quốc vì cấp tín dụng bừa bãi cho các chaelbol bởi các đế chế này “quá lớn nên không thể để chết”. Trong khi đó, báo chí trong nước thì đi theo một logic rất khác; họ đổ lỗi cho các thể chế tài chính nước ngoài vì rút các các khoản đầu tư có tính chất “đầu cơ” quá đột ngột. Điểm chung của báo chí trong nước và nước ngoài là họ đều đổ lỗi cho việc mở cửa thị trường vốn mà không có các quy định quản lý phù hợp.

 

Đồng won, đồng tiền chính thức của Hàn Quốc, liên tục mất giá (tỷ giá hối đoái đã tăng gấp đôi trong năm 1997) và cheabol hùng mạnh Daewoo sụp đổ. Tại thời điểm tệ hại nhất của cuộc suy thoái, mỗi tháng có tới 3.500 công ty tuyên bố phá sản. Hầu hết trong số này là các chaebol đang mở rộng hoạt động ở nước ngoài hoặc mở rộng kinh doanh sang các lĩnh vực không liên quan.