Kinh tế Đông Á

Chaebol: Những triều đại khổng lồ của kinh tế Hàn Quốc (Phần 4-cuối)

Thứ tư, 28-12-2016 01:25 704

Sự cạnh tranh quyết liệt giữa Samsung và LG dưới sự lèo lái của các vị chủ tịch tài ba đã giúp Hàn Quốc vượt lên lật đổ sự thống trị của các công ty Nhật Bản và Mỹ để giữ vị trí số 1 về chip bộ nhớ.

 

Nguồn: Cho Mu-hyun - "https://www.cnet.com/news/the-chaebols-the-rise-of-south-koreas-mighty-conglomerates/" - CNET, 06/04/2015

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Binh bất yếm trá (*)


Samsung tiến công vào thị trường điện tử nội địa với tâm thế phục thù, và đến năm 1976 thì chaebol này đã hất cẳng Taihan – khi đó là hãng sản xuất hàng điện tử lớn thứ 2 Hàn Quốc – để trở thành á quân sau LG. Bước vào thập niên 1980, nhu cầu đồ gia dụng tăng cao chưa từng có và chiến trường thực sự đầu tiên giữa LG và Samsung là trong lĩnh vực thiết bị tiêu dùng như TV và máy tính.


Năm 1993, hai nhân viên của Samsung bị bắt quả tang khi xâm nhập nhà máy sản xuất tủ lạnh của LG mà không xin phép. Samsung phải lên tiếng xin lỗi về vụ việc này, nhưng tiện thể cũng không quên tố LG đã cử gián điệp do thám nhà máy sản xuất chất bán dẫn của mình.


Chủ tịch Samsung Lee Kun-hee (con trai của nhà sáng lập Lee Byung-chull) đã gọi hành động này bằng cụm từ rất nổi tiếng: Rủi ro đạo đức; ông cũng rất giận dữ với nhân mình của mình sau vụ việc mất mặt nói trên. Tuy nhiên, ở hậu trường, nhiều nhân viên của Samsung và LG vốn là bạn học của nhau từ thời đại học hoặc phổ thông nên những lúc trà dư tửu hậu vẫn thường mách cho nhau thông tin về kế hoạch của công ty mình.


Cuộc chiến cha truyền con nối


Ông Koo In-hwoi mất ngày 31/12/1969 – đây cũng chính là năm mà Samsung và LG chính thức khai chiến; con trai ông là Koo Cha-kyung tiếp quản đế chế LG với quyết tâm phát triển di sản này. LG có được lợi thế trong ngành điện tử và hóa chất với tư cách người đi trước, nhưng sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt từ các chaebol khác đồng nghĩa với việc họ cần phải tạo sự khác biệt cho mình. Ông Koo (con) chính là vị chủ tịch chaebol đầu tiên tại Hàn Quốc thuyết giảng sự cần thiết phải coi trọng chất lượng hơn số lượng.


Trong khi đó, Chủ tịch Samsung Lee Byung-chull chỉ định người con trai thứ ba của mình là Lee Kun-hee làm người thừa kế. Mặc dù điều này bất thường theo văn hóa Hàn Quốc (và nó cũng trái ngược với động thái bên phía LG), đây hóa ra lại là một trong những quyết định về quản trị đúng đắn nhất của ông Lee. Các tay chơi mới như Hyundai và Daewoo vào thập niên 1980 đã có những bước tiến mạnh mẽ và một Samsung trì trệ cần có một lá bài bí ẩn và đột biến.


Không chịu thua kém LG, ông Lee Kun-Hee - vị chủ tịch thứ hai của Samsung – cũng hô hào khẩu hiệu coi trọng chất lượng hơn số lượng, nhưng kiểu cách hơn. Trong một bài phát biểu được phát đi rộng rãi, ông đã gọi các khuyết tật sản phẩm là “căn bệnh ung thư”. Năm 1995, ông đã cho thiêu hủy 150.000 chiếc điện thoại di động bị coi là có khuyết tật để chứng minh rằng mình nghiêm túc.


Quyết định táo bạo nhất trong đời Chủ tịch Lee Byung-chull


Bước đi táo bạo nhất của ông Lee Byung-chull trong vai trò chủ tịch Samsung là vào năm 1983, khi ông tuyên bố tại Tokyo rằng Samsung sẽ gia nhập ngành công nghiệp bán dẫn. Chúng ta nên biết rằng Samsung khi đó phải đối mặt với hàng núi thách thức: ngành công nghiệp bán dẫn đòi hỏi hàng tỷ USD đầu tư; ngoài ra, nó còn là một ngành cực kỳ phức tạp và có tính chất “được ăn cả, ngã về không”.


Khi Samsung công bố dự định này, các tập đoàn lớn của Nhật Bản như NEC, Toshiba và Hitachi đang thống trị lĩnh vực sản xuất chip bộ nhớ. Họ thậm chí vượt xa những đối thủ bám đuổi sát nhất là những công ty của Mỹ như Motorola, Texas Instruments và National Semiconductor. Các công ty của Mỹ và Nhật khi nghe ông Lee phát biểu như vậy thì đều thấy…buồn cười.


Bất chấp mọi sự nhạo báng, Samsung – trong cùng năm đó (1983) – đã phát triển một DRAM 64K. Năm 1988, Samsung phát triển tiếp một DRAM 4MB, chỉ sau Nhật Bản 6 tháng.


Nhờ sai lầm về chiến lược sản xuất của các nhà sản xuất chip Nhật Bản và sự mạnh tay đầu tư quyết liệt trong giai đoạn diễn ra cuộc Khủng hoảng tài chính Châu Á, Samsung cuối cùng đã có thể thực hiện bước đại nhảy vọt để qua mặt các đối thủ nước ngoài. Gã khổng lồ Hàn Quốc trở thành nhà sản xuất chip bộ nhớ số 1 thế giới năm 1993 và tiếp tục giữ vững thế độc tôn này đến tận ngày nay.

 

Chiếc Galaxy S6 Edge của SamsungChiếc Galaxy S6 Edge của Samsung


"Quyết định dấn thân vào lĩnh vực chất bán dẫn có thể nói là quyết định quan trọng nhất của ông Lee và Samsung", Giáo sư Lee Sin-doo, đến từ khoa kỹ thuật điện tử thuộc Đại học Quốc gia Seoul, nói. "Samsung đối mặt với những thách thức cực kỳ khủng khiếp, trong đó có việc họ chưa hề có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, nhờ có sự đầu tư cực lớn và kịp thời, lĩnh vực chất bán dẫn đã trở thành con gà đẻ trứng vàng cho Samsung này đồng thời giúp chaebol này tích lũy được vốn để rồi sau này thành công trong những lĩnh vực kinh doanh sau này như TV và điện thoại di động”.


"Có năng lực sản xuất trong ngành công nghiệp bán dẫn đồng nghĩa với việc có năng lực sản xuất bóng bán dẫn. Điều này đã trực tiếp dẫn đến thành công của Samsung trong lĩnh vực TV màn hình phẳng”, Giáo sư Lee nói.


Cả LG và Hyundai đều cùng nỗ lực đánh chiếm lĩnh vực bán dẫn, nhưng sau Samsung vài bước. Đáng tiếc, chính cuộc Khủng hoảng tài chính Châu Á đã nâng bước cho sự trỗi dậy của Samsung lại là yếu tố chấm dứt những nỗ lực của LG: năm 1997, LG bị chính phủ ép phải nhượng nhánh kinh doanh bán dẫn cho Hyundai như là một phần của chương trình tái cấu trúc bắt buộc.


Samsung và LG đã sống qua cuộc khủng hoảng nhờ cuộc tái cấu trúc quyết liệt, điều về sau đã chứng tỏ là một phước lành bất ngờ. Cuộc khủng hoảng không chỉ cho phép hai chaebol tập trung vào các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của mình, nó còn làm nổi bật tầm quan trọng của các sản phẩm chất lượng tốt, thiết kế đẹp trước xu hướng sản xuất hàng loạt và bất cẩn.


Màn hình lớn


Mục tiêu lớn của Samsung và LG là đánh bại các đối thủ Nhật Bản đang thống trị ngành công nghiệp điện tử tiêu dùng. Hàn Quốc đã thu hẹp được đáng kể khoảng cách trong lĩnh vực bán dẫn, tuy nhiên khoảng cách từ chip bộ nhớ đến những sản phẩm điện tử tiêu dùng có thương hiệu là cả một khoảng cách.


Để lật đổ người Nhật, người Hàn quyết định đánh cược: dừng chơi trò bám đuôi người Nhật trong lĩnh vực công nghệ tương tự (analogue) và bước thẳng sang công nghệ kỹ thuật số. Trong khi các công ty Nhật Bản đang say mê khai thác triệt để màn hình CRT screens – đặc trưng cho kiểu TV dùng bóng hình cồng kềnh, thì Samsung và LG đã đầu tư cả tỷ USD vào công nghệ màn hình tinh thể lỏng; bất chấp cuộc khủng hoảng tài chính đang diễn ra.


Nhu cầu từ các nhà sản xuất nước ngoài tăng cao, đặc biệt là các nhà sản xuất dòng notebook - những người thấy được lợi thế của màn hình LCD siêu mỏng so với màn hình CRT cồng kềnh.Theo số liệu của DisplaySearch, Samsung trở thành người dẫn đầu về xuất khẩu màn hình LCD năm 1988.

 

Dòng TV màn hình OLED cho năm 2015. Ảnh: Sarah Tew/CNETDòng TV màn hình OLED cho năm 2015. Ảnh: Sarah Tew/CNET


Năm 1999, LG hợp tác với đối tác Philips của Hà Lan để lập ra LG Philips LCD (nay là LG Display); điều này khiến Samsung nóng mặt. Không lâu sau, cả Samsung và LG đều cùng sử dụng công nghệ màn hình mới cho các sản phẩm điện tử tiêu dùng của mình.


Sự tập trung cùng sức mạnh về thiết kế của Samsung trong việc tạo ra những sản phẩm màn hình tuyệt đẹp đã tạo ra siêu phẩm TV màn hình LCD hình ly rượu mà năm 2006 đã góp phần giúp tập đoàn này trở thành nhà sản xuất TV lớn nhất thế giới, từ đó chấm dứt sự thống trị 35 năm của Sony. Mặc dù các công ty Đài Loan những năm gần đây đã tham chiến và chiếm được thị phần đáng kể, thậm chí có khi đã nắm giữ vị trí số 1, hay một số nhà sản xuất Trung Quốc đang thách thức vị thế thống trị của Hàn Quốc, Samsung và LG ngày nay vẫn là những đại gia về LCD.


"Samsung và LG thực tế đã chiếm được vị trí dẫn đầu về LCD từ tay các công ty Nhật Bản từ giữa những năm 2000 nhờ sự đầu tư quyết liệt vào lĩnh vực này", Kim Byung-ki, một nhà phân tích tại công ty chứng khoán Kiwoom Securities, nói.


"Nhưng nói cho đúng thì ở phạm vi cả công nghệ này, hiện Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản gần như đã ngang bằng nhau. Vấn đề quan trọng nhất vẫn là chi phí và khách hàng. Samsung và LG có một cơ sở khách hàng lớn nhớ địa vị thống trị ở sản phẩm TV, và họ sẽ còn tiếp tục khai khác lợi thế này”, Kim nhận định.

 

Chiến trường điện thoại


Lĩnh vực kinh doanh di động của Samsung là “nồi cơm” của chaebol này. Nhờ các sản phẩm điện thoại di động rất được ưa chuộng, nó đóng góp trên 2/3 tổng lợi nhuận cho tập đoàn, và Samsung Electronics hiện được coi là một trong số ít các đối thủ có khả năng cạnh tranh với Apple trong lĩnh vực thiết bị di động.


Khác với Apple - vốn chỉ mới sản xuất điện thoại di động trong thời gian tương đối ngắn, Samsung là tay chơi kỳ cựu với trên 20 năm trong ngành. Sau hai nỗ lực ở mức trung bình trong những năm trước đó, Samsung đã cho ra đời chiếc SH-770 Anycall vào năm 1994 (sản phẩm này có tên gọi như vậy bởi nó có thể được gọi ở bất cứ đâu tại khu vực miền núi của Hàn Quốc, sóng điện thoại ở những nơi này thường rất kém). Năm 1995, sản phẩm này trở thành thương hiệu bán chạy nhất Hàn Quốc.


Trong thời gian diễn ra cuộc Khủng hoảng tài chính Châu Á, chính phủ Hàn Quốc quyết định áp dụng chiến lược thúc đẩy mạng không dây và coi đây là động lực tăng trưởng mới của đất nước. Việc ứng dụng mạng 3G của Hàn Quốc được thương mại hóa năm 2006, nhờ đó tạo cho nước này mức độ kết nối không dây nhanh nhất trên thế giới.


Mạng 4G LTE được triển khai năm 2012, nhờ đó lại một lần nữa đưa Hàn Quốc ở thế “được ăn cả, ngã về không”. Ngày nay, LTE-A, hay LTE-Advanced, đã được triển khai và các nhà mạng trong nước như SK Telecom, KT và LG Uplus đã bắt đầu hướng đến việc thương mại hóa mạng 5G, dự kiến sẽ triển khai năm 2020.


Việc hướng tới mạng không dây với tốc độ nhanh hơn đã tạo ra một nền tảng mơ ước cho các nhà sản xuất điện thoại di động như Samsung và LG. Cả hai đều đã sản xuất ra vô số model, mỗi model lại có một thị trường ngách khác nhau. Model SCH-X430S của Samsung, với biệt danh "điện thoại Lee Kun-hee " – đặt tên theo Chủ tịch tập đoàn – được xuất xưởng năm 2002 và là điện thoại đầu tiên của Samsung bán được trên 10 triệu máy.


LG tạo nên tên tuổi trên trường quốc tế với điện thoại Sôcôla. Ảnh: LGLG tạo nên tên tuổi trên trường quốc tế với điện thoại Sôcôla. Ảnh: LG

"Hai sự kiện tiếp theo cuộc Khủng hoảng tài chính Châu Á đã góp phần tạo ra sự tăng trường của Samsung và LG: sự phát triển siêu nhanh của Internet và màn hình phẳng", John Park, chuyên gia phân tích tại Công ty chứng khoán Daishin, nói. "Việc Hàn Quốc ứng dụng nhanh chóng mạng 3G và 4G tốc độ cao tiên tiến nhất đã giúp Samsung và LG đặt ra một lộ trình về phần cứng rõ ràng cho kế hoạch phát triển điện thoại di động".


Samsung vươn ra nước ngoài từ rất sớm, nhờ đó đã tạo thế đứng vững chắc tại Mỹ và Châu Âu. LG phản đòn với siêu phẩm đình đám nhất, chiếc “Điện thoại Sôcôla”, vào năm 2015 và mở toang cánh cửa vào thị trường Mỹ. Cùng với công nghệ màn hình LCD và AMOLED, thiết kế đa dạng và cấu phần mạnh mẽ, hai chaebol nhanh chóng bắt kịp gã khổng lồ Phần Lan Nokia khi năm 2006 sắp đi qua.


"Thiết kế, dù còn nhiều ý kiến tranh cãi, là yếu tố quan trọng nhất của một chiếc điện thoại chủ đạo. Samsung và LG đã dẫn đầu công cuộc đổi mới với các model điện thoại gấp và trượt”, Park nói. "Nhờ sự tập trung mạh mẽ vào thiết kế đó, Samsung nhanh chóng chiếm vị trí số 2 thế giới trong khi LG luôn đảm bảo cho mình một vị trí an toán trong top 5. Sau thiết kế, giá cả là yếu tố quan trong thứ hai, và cả 2 chaebol Hàn Quốc cũng nhanh chóng bắt kịp Nokia".


Chặng đường phía trước


Bất chấp những khác biệt cốt lõi, Samsung và LG có những điểm tương đồng đáng kinh ngạc. Như một câu cổ ngữ của Hàn Quốc có nói: "Đã đánh nhau, tức là giống nhau", Samsung và LG có một quá khứ ly kỳ và ít ai nghi ngờ rằng Hàn Quốc sẽ khác nếu không có hai chaebol này.


Cái kết của cuộc “chiến tranh giữa các vì sao” vẫn ngoài tầm nhìn của chúng ta, nhưng có một điều mà chúng ta có thể thấy là ngày nay chiến trường của cuộc chiến này đã thay đổi. Thương hiệu của Samsung và LG đã nói lên đẳng cấp của họ, kể cả trên trường quốc tế. Hai chaebol này không còn chơi trò bám đuôi các công ty của Nhật hay chật vật tìm chỗ đứng tại thị trường Mỹ. Thế giới ngày nay đang ở buổi bình minh của Internet Vạn Vật, và hai đế chế của hai người bạn-hóa-thù đang dẫn đầu xu hướng ấy.

 

(Hết) - Đọc Phần 1 - Đọc Phần 2 - Đọc Phần 3

 

(*): Binh bất yếm trá: Đại khái, trong việc binh thì không ngại dùng thủ đoạn với đối phương