Kinh tế Đông Nam Á

Campuchia không muốn trả nợ khoản nợ nửa tỷ USD với Mỹ: Rốt cục ai nợ ai?

Thứ tư, 05-04-2017 10:04 654

Campuchia lập luận rằng khoản vay này là vô hiệu bởi chính quyền của Lon Nol, người giành được quyền lực năm 1970 nhờ cuộc đảo chính phế truất Hoàng thân Norodom Sihanouk, là bất hợp pháp. Bộ Ngoại giao Mỹ, tuy nhiên, cho rằng hệ thống tài chính quốc tế sẽ sụp đổ nếu các chính phủ không bị truy cứu trách nhiệm về những khoản nợ của các chính phủ tiền nhiệm.

 

Nguồn: Cambodia Appeals to Trump to Forgive War-Era Debt - The New York Times, 02/04/2017

 

Biên dịch: Lê Minh Tân

 

Người tị nạn trên đường trốn chạy đến Phnom Penh năm 1975. Mỹ đã cho chính quyền chống cộng sản của Campuchia vay 274 triệu USD vào đầu những năm 1970 để mua thực phẩm và quần áo cho người dân đang chết đói. Giới chức Campuchia từ lâu đã từ chối trả khoản nợ vốn đã lên tới hơn nửa tỷ USD. Ảnh: Bettmann, via Getty ImagesNgười tị nạn trên đường trốn chạy đến Phnom Penh năm 1975. Mỹ đã cho chính quyền chống cộng sản của Campuchia vay 274 triệu USD vào đầu những năm 1970 để mua thực phẩm và quần áo cho người dân đang chết đói. Giới chức Campuchia từ lâu đã từ chối trả khoản nợ vốn đã lên tới hơn nửa tỷ USD. Ảnh: Bettmann, via Getty Images


Trong chiến tranh Việt Nam, ngay cả khi máy bay B-52 của Mỹ đang ném bom các khu vực nông thôn của Campuchia, Mỹ vẫn cho chính phủ nước này vay hàng trăm triệu USD để chu cấp thực phẩm và quần áo cho những người tị nạn trốn chạy thảm cảnh này.


Giờ đây Mỹ muốn đòi lại số nợ này – cả gốc lẫn lãi.


Trong nhiều thập kỷ, Campuchia đã từ chối trả khoản nợ này – hiện đã lên tới hơn nửa tỷ USD. Nước này cho rằng Mỹ mới là nước nợ Campuchia một món nợ luân lý cho sự tàn phá mà nước này đã gây ra.

 

Còn Washington thì nói đơn giản, vay là vay.


Nhưng gần đây, Thủ tướng Campuchia Hun Sen, một người hâm mộ Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã đề nghị Trump xóa khoản nợ này.


"Ôi, nước Mỹ và Tổng thống Donald Trump ơi, sao lại có chuyện như thế này được?" Hun Sen nói vào tháng 2 vừa rồi, theo tờ The Cambodia Daily. "Các vị tấn công chúng tôi và đòi chúng tôi trả tiền."


Từ năm 1965 đến 1973, khi đang tham chiến trong cuộc chiến mà về sau họ sẽ thất bại, Mỹ đã ném ước tính khoảng 500.000 tấn chất nổ xuống miền Đông Campuchia. Ban đầu, việc oanh kích được tiến hành bí mật trong nỗ lực cắt đứt nguồn tiếp vận được Việt Cộng sử dụng.


Năm 1969, dưới thời Tổng thống Richard Nixon, Mỹ mở rộng hoạt động này thành chiến dịch ném bom rải thảm toàn diện nhằm tạo điều kiện cho quân đội Mỹ có thời gian để rút khỏi Nam Việt Nam đồng thời làm chậm bước tiến của phiến quân Khmer đỏ đang chiến đấu chống lại chính phủ Campuchia. 

 

Nông dân lũ lượt trốn chạy giao tranh và bom đạn, họ bỏ ruộng đồng để cố chạy đến thủ đô Phnom Penh. Khi nạn thiếu lương thực xảy ra, Hoa Kỳ - lúc này đang hậu thuẫn chính phủ chống cộng sản do Lon Nol đứng đầu – đã cho Campuchia vay 274 triệu USD để mua gạo, lúa mỳ, dầu và bông của Mỹ.

 

"Nhiều, rất nhiều người từ nông thôn đã tới Phnom Penh, nên không còn ai để sản xuất lương thực cả", Chhang Song, người từng là bộ trưởng thông tin dưới thời chính quyền Lon Nol, nói qua điện thoại từ Long Beach, California, nơi ông ta đang sinh sống. "Có tới 2 triệu người, rất rất nhiều, và chúng tôi phải chu cấp lương thực cho họ."

 

Một công trường tại Phnom Penh. Việc Campuchia từ chối trả nợ cho Mỹ đã làm cản trở khả năng vay nợ từ quốc tế của nước này. Ảnh: Tang Chhin Sothy/Agence France-Presse — Getty ImagesMột công trường tại Phnom Penh. Việc Campuchia từ chối trả nợ cho Mỹ đã làm cản trở khả năng vay nợ từ quốc tế của nước này. Ảnh: Tang Chhin Sothy/Agence France-Presse — Getty Images


Khoản vay – khi đó được thực hiện trong khuôn khổ chương trình Đổi lương thực lấy hòa bình – đối với cả hai nước đều là sự việc ngoài dự kiến bởi khi đó họ đều chú tâm hơn đến tình hình an ninh đang xấu đi.


Tháng 4/1975, người Mỹ rút khỏi Campuchia ngay trước khi Khmer đỏ lên nắm quyền, bắt đầu một thời kỳ cai trị tàn nhẫn trong đó nạn đói, lao động cưỡng bước và giết người hàng loạt đã cướp đi mạng sống của 2,2 triệu người.


Nhưng đến thập niên 1990, khi Campuchia bắt đầu hồi sinh sau nhiều thập kỷ chiến tranh, Mỹ tuyên bố số tiền cho vay vẫn chưa được trả và còn có lãi cộng phí chậm trả, mặc dù Mỹ cũng đề nghị cho Campuchia tái cơ cấu khoản nợ với những điều khoản ư đãi. Từ đó đến nay, số nợ đã tích lên tới 506 triệu USD.


"Chúng tôi không có thẩm quyền về pháp lý để xóa nợ cho những nước có khả năng nhưng không sẵn lòng trả nợ", Jay Raman, phát ngôn viên Đại sứ quán Mỹ tại Phnom Penh, nói tháng trước trong một email. "Những thẩm quyền pháp lý này là bất biến qua các đời tổng thống, trừ khi có phê chuẩn của Quốc hội".


THỬ THÁCH SỰ KIÊN GAN CỦA MỸ?


Campuchia lập luận rằng khoản vay này là vô hiệu bởi chính quyền của Lon Nol, người giành được quyền lực năm 1970 nhờ cuộc đảo chính phế truất Hoàng thân Norodom Sihanouk, là bất hợp pháp. Bộ Ngoại giao Mỹ, tuy nhiên, cho rằng hệ thống tài chính quốc tế sẽ sụp đổ nếu các chính phủ không bị truy cứu trách nhiệm về những khoản nợ của các chính phủ tiền nhiệm.


Mỹ cũng đã phản bác lại lập luận của Campuchia rằng nước này không có khả năng trả nợ.


Theo Quỹ tiền tệ quốc tế, tuy từng là một trong những nước nghèo nhất thế giới, Campuchia năm ngoái đã leo lên vị thế nước có thu nhập trung bình thấp với tổng sản phẩm quốc nội khoảng 19 tỷ USD. Việc từ chối trả nợ cho Mỹ đã làm cản trở khả năng vay nợ từ quốc tế của Campuchia.


"Tôi nhìn quanh và thấy rằng Campuchia trông không giống một nước có thể chậm trả nợ", đại sứ Mỹ William Heidt nói với các nhà báo trong nước vào tháng 2 vừa qua. Ông nói thêm rằng Mỹ muốn "đi đến một thỏa thuận khả thi cho cả hai bên" nhưng chắc chắn không thể là xóa nợ hoàn toàn.


"Thỉnh thoảng, và vì những lý do mà tôi không nghĩ là chúng tôi thực sự hiểu rõ, chính Campuchia lại cảm thấy cần thiết lên tiếng công khai chỉ trích Hoa Kỳ”, Heidt nói. "Tôi nghĩ điều đó phản ánh một động cơ chính trị trong nội bộ Campuchia".


Thủ tướng Hun Sen, người đã nắm quyền lực từ những năm 1980, từ lâu đã ghét Mỹ vì đã ném bom đất nước mình cũng như đã ủng hộ chế độ Khmer đỏ tại Liên hợp quốc sau khi Việt Nam đưa quân lật đổ chế độ này vào năm 1979, đây là quan điểm của Sebastian Strangio, tác giả cuốn "Nước Campuchia của Hun Sen” (Hun Sen's Cambodia).


Strangio nói "rõ ràng là ông ta (Hun Sen - ND) đang thử thách sự kiên gan của chính quyền Tổng thống Trump".


Chỉ ít ngày sau khi ông Trump nhậm chức, chính phủ của Hun Sen gây chú ý cho báo chí quốc tế bằng việc thông báo sẽ sơ tán một ngôi làng để gỡ hai quả bom chưa nổ của Mỹ trong đó có chứa hơi cay mà người ta đã phát hiện đằng sau một ngôi chùa. Về sau, hóa ra người ta đã biết về hai quả bom này từ lâu, và kế hoạch sơ tán được âm thầm gác lại.


Một tháng sau, hai quả bom khác được đưa khỏi một chiếc ao, nơi người ta biết là chúng đã nằm suốt nhiều thập kỷ, kèm theo đó là hàng loạt những bình luận xuất hiện trên các cơ quan truyền thông thân chính phủ với nội dung lên án Mỹ là đạo đức giả trong cách hành xử với khoản nợ.


David Chandler, giáo sư danh dự tại Đại học Monash tại Melbourne, Australia, tác giả của nhiều cuốn sách về lịch sử Campuchia, nói các vụ ném bom là một chương “cực kỳ tồi tệ” trong lịch sử nước Mỹ nhưng điều này không có nhiều tác dụng trong việc hậu thuẫn sự trỗi dậy của Khmer đỏ. Chandler cũng nói rằng ông nghi ngờ về việc Campuchia sẽ chịu trả nợ.


"Thực ra, theo luật quốc tế thì họ nên trả món nợ này bởi nó là khoản nợ của chế độ trước, nhưng vấn đề là cách thức các chế độ thay đổi và điều mà chúng hậu thuẫn khiến cho việc này bất khả thi", ông nói thêm.


VIỆN TRỢ TỪ TRUNG QUỐC


Một số người tin rằng Hun Sen đang cố đánh động để đánh lạc hướng sự chú ý khỏi việc chính phủ của ông ta đang đàn áp những tiếng nói đối lập. Sophal Ear, phó giáo sư tại Đại học phương Đông và là người nghiên cứu về chính quyền Campuchia, nói vấn đề này “đang đánh lạc hướng sự chú ý khỏi điều đang diễn ra rại Campuchia và tạo sự chú ý đến nước Campuchia-nạn nhân".


Những người khác thì nhìn nhận Hun Sen đang cố rời xa Mỹ và xích lại gần Trung Quốc, nước đã và đang rót viện trợ và đầu tư vào Campuchia.


Trong khi Mỹ khăng khăng đòi Campuchia trả nợ, thì Bắc Kinh đã xóa khoản nợ 89 triệu USD cho Campuchia vào năm ngoái, đồng thời cho nước này vay thêm nhiều khoản vay mềm lên tới hàng trăm triệu USD. Nhiều năm trước Trung Quốc cũng đã xóa nợ cho chế độ Khmer đỏ mà trước đây nước này hậu thuẫn.


Sophal Ear nói ông coi những lời trần tình của quan chức Campuchia về tình trạng nghèo đói là đạo đức giả, nhấn mạnh rằng tham nhũng ở đất nước này chiếm tới 10% tổng sản phẩm quốc nội.


"Chính giới chức này lên tiếng than nghèo khổ trong khi họ đi lại trên những chiếc Bentley và Mercedes S600", ông viết trong email.


Nhưng theo quan điểm của Chhang Song, dù động cơ của chính phủ Campuchia là gì, nghĩa vụ về đạo đức của Mỹ là rõ ràng. "Hãy xóa nợ", ông nói, và chỉ ra rằng việc ném bom đã giúp bảo vệ lính Mỹ khi họ rút khỏi Nam Việt Nam.


"Ngược lại thì mới đúng", ông nói. "Chính người Mỹ mới là người nợ tiền người Campuchia".