Kinh tế Đông Nam Á

Căn nguyên đằng sau việc Lào cấm hoạt động đối với các trang trại chuối của Trung Quốc?

Thứ ba, 18-04-2017 13:27 2107

Các nhà đầu tư Trung Quốc ban đầu đổ xô đến Lào để xây dựng các đồn điền chuối tại các tỉnh nghèo phía Bắc, việc này giúp thỏa mãn nhu cầu chuối tăng cao tại Trung Quốc cũng như tạo công ăn việc làm cho người Lào. Tuy nhiên, từ đó đến nay đã xuất hiện nhiều báo cáo về cách thức lối canh tác tại các đồn điền này – đặc biệt là việc sử dụng quá mức thuốc trừ sâu và hóa chất – làm tổn hại môi trường cũng như gây nguy hiểm cho tính mạng công nhân. Một nghiên cứu được tiến hành năm ngoái của Viện Nông-Lâm nghiệp quốc gia Lào cho thấy tới 63% công nhân đồn điền tại miền Bắc Lào được báo cáo là đã mắc bệnh trong thời gian 6 tháng, so với 35% tại khu vực miền Trung và miền Nam.

 

Nguồn: Prashanth Parameswaran - What's behind the China banana ban in Laos? - The Diplomat, 14/04/2017

 

Biên dịch: Lê Minh Tân

 

Ngày 12/04, Đài Châu Á tự do trích dẫn các nguồn tin từ chính quyền địa phương xác nhận lệnh của chính phủ Lào về việc đóng cửa các trang trại trồng chuối tàn phá môi trường của Trung Quốc – trường hợp đầu tiên được báo cáo hồi tháng 1 tại tỉnh Bokeo – trên thực tế là có hiệu lực tại 6 tỉnh khác của quốc gia Đông Nam Á này. Những tình tiết mới hé lộ về lệnh cấm chuối với Trung Quốc là một bằng chứng nữa cho thực tế là ảnh hưởng về kinh tế của Bắc Kinh là một điềm lành nhiều mâu thuẫn cho các chính phủ Châu Á khác, và điều này đã dẫn tới sự theo dõi ngày càng gia tăng đối với ảnh hưởng của Trung Quốc và tương lai còn có thể dẫn đến sự thay đổi chính sách.


Kể từ khi Trung Quốc trỗi dậy về kinh tế, đất nước Lào nhỏ bé và lọt thỏm trong lục địa đã nhìn nhận Bắc Kinh như là đối tác quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế trong nước, và Trung Quốc hiện đã là nhà đầu tư lớn nhất của Vientiane. Nhưng giống như điều đã xảy ra tại các nước Châu Á láng giềng – từ Sri Lanka đến Myanmar và Australia – ảnh hưởng kinh tế ngày càng tăng của Trung Quốc đã đưa tới cả những cơ hội lẫn thách thức mà chính phủ và người dân các nước ngày càng cảm nhận thấy rõ.


Tại Lào, những dự án đặc thù của Trung Quốc – như sòng bạc, đập thủy điện và đường sắt – đến nay đã rơi vào tầm ngắm vì nhiều lý do khác nhau, từ các điều khoản bất hợp lý đến chi phí xã hội và môi trường quá cao. Mặc dù các quan chức đôi khị than phiền rằng những quan ngại về các dự án đơn lẻ thường được sử dụng một cách tùy tiện để mô tả khái quát về ảnh hưởng của Bắc Kinh, sự thực này lại không khiến người ta quá ngạc nhiên. Trên thực tế, một số nhà lãnh đạo Lào đã ngày càng ý thức được sự phụ thuộc của nước này vào Trung Quốc đồng thời đã cố gắng đa dạng hóa các mối quan hệ đối ngoại của mình.


Các trang trại chuối của Trung Quốc là một ví dụ cụ thể. Các nhà đầu tư Trung Quốc ban đầu đổ xô đến Lào để xây dựng các đồn điền chuối tại các tỉnh nghèo phía Bắc, việc này giúp thỏa mãn nhu cầu chuối tăng cao tại Trung Quốc cũng như tạo công ăn việc làm cho người Lào. Tuy nhiên, từ đó đến nay đã xuất hiện nhiều báo cáo về cách thức lối canh tác tại các đồn điền này – đặc biệt là việc sử dụng quá mức thuốc trừ sâu và hóa chất – làm tổn hại môi trường cũng như gây nguy hiểm cho tính mạng công nhân. Một nghiên cứu được tiến hành năm ngoái của Viện Nông-Lâm nghiệp quốc gia Lào cho thấy tới 63% công nhân đồn điền tại miền Bắc Lào được báo cáo là đã mắc bệnh trong thời gian 6 tháng, so với 35% tại khu vực miền Trung và miền Nam.

 

Trong bối cảnh sự phẫn nộ âm ỉ trong một bộ phận dân cư, chính phủ Lào đã buộc phải phản ứng, ra lệnh điều tra, cảnh cáo các công ty Trung Quốc, dọa rút giấy phép, và cuối cùng là cấm lập các đồn điền mới tại một số tỉnh. Đơn cử, vào tháng 1, giới chức tại tỉnh Bokeo đã đình chỉ hoạt động của 18 đồn điền chuối do Trung Quốc đầu tư sau khi phát hiện vi phạm.

 

Công nhân làm việc tại một đồn điền chuối tại Lào. Ảnh: InternetCông nhân làm việc tại một đồn điền chuối tại Lào. Ảnh: Internet

 

Báo cáo của RFA tuần này cho biết đúng như trông đợi, nỗ lực của chính phủ Lào nhằm đóng cửa những trang trại chuối này còn lan rộng sang nhiều tỉnh khác ngoài Bokeo, cụ thể là Phongsaly, Luang Prabang, Xayaboury, Luang Namtha, Oudomsay, và Vientiane. Báo cáo trích lời các quan chức từ những tỉnh này nói rằng các hợp đồng hiện tại sẽ không được tái tục khi hết hạn và giới chức thì khuyến khích người lao động dừng làm việc ngay lập tức để tránh những rủi ro có thể xảy ra với sức khỏe của họ. Một số nhà đầu tư đã ra đi sau khi nhận thấy tình hình bất lợi. Trong khi đó, chính phủ cũng đang tập trung vào việc làm thế nào để đối phó với những hậu quả bằng các biện pháp khác nhau, bao gồm cải tạo đất nhiễm bẩn, khuyến khích dân làng trồng các loại cây trồng khác như mía, đồng thời tạo việc làm khác cho họ.

 

Chắc chắn rằng đây không phải là lần đầu tiên một chính phủ nhận ra rằng phí tổn dài hạn của những dự án thương mại rốt cuộc có thể vượt quá những lợi ích trước mắt. Và, công bằng mà nói, thế tiến thoái lưỡng nan với những dự án như thế này phức tạp hơn nhiều so với hình ảnh các doanh nhân Trung Quốc hiểm ác lừa gạt những người dân Lào cơ cực thường được mô tả quá các bức tranh biếm họa. Nguyên nhân của sự việc đa dạng hơn; tác động của hậu quả không phải trường hợp nào cũng giống nhau; và thái độ của người dân không hướng theo một chiều hướng nhất định nào; tất cả những điều này được thể hiện qua khó khăn mà chính phủ gặp phải trong một số trường hợp khi buộc phải ban hành các lệnh cấm này. Tuy nhiên, trường hợp các đồn điền chuối của Trung Quốc tại Lào tiếp tục là một trong số những ví dụ tạo sự quan tâm chú ý nhất về những thách thức mà ảnh hưởng kinh tế của Bắc Kinh gây ra tại khu vực Đông Nam Á.