Kinh tế Đông Nam Á

Các đô thị lớn tại Đông Nam Á rục rịch "xử" quán ăn hè phố: Sai lầm lớn!

Thứ năm, 20-04-2017 14:23 486

Hàng triệu gia đình giống như gia đình anh Sukit ở khắp vùng Đông Nam Á cũng có cuộc sống như vậy. Khi những người thuộc thế hệ trẻ trung và nhiều hoài bão đã chuyển từ đồng ruộng ra nhà máy, biến khu vực này trở thành một trong những khu vực tăng trưởng nhanh nhất và có tốc độ đô thị hóa nhanh nhất trên thế giới thì những người khác cũng đã theo chân để “nuôi ăn” cho họ. Tại các thành phố, thời gian thì hiếm còn chỗ ở thì chật chội, thế nên người ta cần cái gì đó rẻ, ăn đủ no và tiện lợi. Những chiếc bàn nhựa ọp ẹp nằm rải rác trên các vỉa hè khắp vùng Đông Nam Á, phục vụ thực khách những món ăn nhanh từ phở tại Sài Gòn đến khao kha moo tại Bangkok, mie bakso (mỳ thịt viên) tại Jakarta và mohinga (canh cá) tại Yangon.

 

Nguồn: Southeast Asian cities are waging war on street food - The Economist, 16/03/2017

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Hết một ngày làm việc mệt nhoài, trên đường phố Bangkok, một anh lái xe taxi dừng con ngựa sắt của mình theo cách mà một tay ma men say xỉn đi ngủ: bất thình lình, thây kệ mọi sự xung quanh. Anh chàng nhảy xuống xe, mắt háo hức trông đợi, rảo bước về phía quan ăn của chị Jae Deh – chủ quán. Tay chỉ vào chiếc xô đựng đầy xương xẩu dưới chân, chị Jae càu nhàu: “Sao muộn thế! Giờ hết cái ăn rồi!”. Chàng lái xe, tóc vuốt keo bóng mượt, mắt đeo đôi kính màu điệu đà của phi công và giọng nói bực dọc đặc trưng của một tay mafia tép riu vùng New Jersey, bổ ngửa về phía sau như thể vừa dính đạn: “Em ăn ở đây mười năm rồi nhé! Thế mà bà chị không để dành cái gì cho em à!??” Khuôn mặt cố giả vờ nghiêm nghị của chị Jae Deh lập tức chuyển sang vẻ hớn hở. Chị chỉ cho anh chàng đến chiếc bàn gần nhất rồi nhanh nhảu bê đến một đĩa cơm cùng một bát thịt om. Anh chàng tự lấy mấy quả ớt và vài cọng rau mùi rồi nhiệt tình đánh chén trong khi vẫn thỉnh thoảng ngẩng cổ buôn chuyện với chị Jae Deh cùng chồng, anh Su Kit.


Hai vợ chồng chị Jae Deh đã bán món khao kha moo (cơm với xương ống chân heo hầm) trên Soi Thong Lo, một con phố nhỏ nằm cạnh một trong những đại lộ lớn nhất của Bangkok từ năm 1987, khi anh chị mới 16 tuổi. Giờ đây cô con gái lớn của anh chị cũng làm nghề cùng hai vợ chồng. Gia cảnh không quá khấm khá nhưng anh Su Kit cho biết ngày nào bán tốt anh chị cũng kiếm được khoảng 4.000 baht (khoảng 113 USD) sau khi trừ chi phí. Giống như nhiều hộ gia đình khác bán hàng ăn trên hè phố Bangkok, vợ chồng anh Sukit đến từ Isaan, vùng đông bắc nghèo nàn và bụi bặm của Thái Lan, để mong tìm được cuộc sống tốt hơn. Và đến nay họ đã gây dựng được một cuộc sống như vậy nhờ chắt chiu từ từng đĩa cơm khao kha moo.


Hàng triệu gia đình giống như gia đình anh Sukit ở khắp vùng Đông Nam Á cũng có cuộc sống như vậy. Khi những người thuộc thế hệ trẻ trung và nhiều hoài bão đã chuyển từ đồng ruộng ra nhà máy, biến khu vực này trở thành một trong những khu vực tăng trưởng nhanh nhất và có tốc độ đô thị hóa nhanh nhất trên thế giới thì những người khác cũng đã theo chân để “nuôi ăn” cho họ. Tại các thành phố, thời gian thì hiếm còn chỗ ở thì chật chội, thế nên người ta cần cái gì đó rẻ, ăn đủ no và tiện lợi. Những chiếc bàn nhựa ọp ẹp nằm rải rác trên các vỉa hè khắp vùng Đông Nam Á, phục vụ thực khách những món ăn nhanh từ phở tại Sài Gòn đến khao kha moo tại Bangkok, mie bakso (mỳ thịt viên) tại Jakarta và mohinga (canh cá) tại Yangon. Dân công sở trong những chiếc sơ mi là phẳng lì hay những người công nhân xây dựng trong những bộ bảo hộ áo liền quần màu cam ngồi chen chúc bên nhau. Theo Tổ chức Lương Nông Liên hợp quốc, trên thế giới có tới 2,5 tỷ người sử dụng thức ăn đường phố hàng ngày. Nghiên cứu gần đây nhất – từ năm 2007 – cho thấy 20.000 người bán hàng ăn hè phố của Bangkok cung cấp cho cư dân 40% lượng thức ăn của họ; 2/3 số hộ gia đình ăn ít nhất một bữa/ngày trên hè phố.

 

Quán ăn hè phố là một "đặc sản" của các thành phố Đông Nam Á, nhưng nét văn hóa này hiện đang đứng trước nguy cơ bị dẹp bỏ. Ảnh: The EconomistQuán ăn hè phố là một "đặc sản" của các thành phố Đông Nam Á, nhưng nét văn hóa này hiện đang đứng trước nguy cơ bị dẹp bỏ. Ảnh: The Economist


Phục vụ những bữa ăn như thế này không phải chuyện dễ dàng. Jane, một phụ nữ thuộc tuýp không bao giờ làm việc gì thừa, có một quán ăn đêm đông khách chuyên bán sa-lát đu đủ và lẩu. Chị thường bắt đầu dọn hàng lúc 3 giờ chiều nhưng đến tận nửa đêm bàn ăn trong quán chị vẫn đông nghẹt khách. Ông Luung Pan cùng con trai làm nghề bán canh mỳ thị lợn và bánh bao cùng con phố với chị Jae Deh. Hàng ngày ông bắt đầu nấu đồ lúc 4 giờ sáng và hiếm khi về nhà trước 9h30 tối. Vất vả là vậy, nhưng ông rất mãn nguyện lớn vì đã nuôi ăn cho nhiều người trong cả thập kỷ. Ông cũng tự hào vì rất ít thực khách thấy cần phải nêm gia vị mà ông chuẩn bị sẵn trên bàn cho suất canh của mình. “Tôi biết canh của mình là số 1”, ông nói. “Chúng tôi rất vui. Cả gia đình được làm việc cùng nhau và có cơ ngơi riêng của mình”.


Nhưng rắc rối đang sắp đến. Trừ khi có sự hủy bỏ đột ngột (và ít có khả năng xảy ra) việc thi hành các quy định mới, những người bán hàng trên phố sẽ không còn được bán đồ ăn trên vỉa hè phố Soi Thong Lo sau ngày 17 tháng 4. Giới chức địa phương đã quyết định cấm họ hành nghề trên vỉa hè với lý do họ gây cản trở cho khách bộ hành, gây mất vệ sinh và tạo điều kiện cho vật gây hại sinh sôi nảy nở. Những người bán hàng bị di dời ít nhất cũng có bạn cùng khổ trong hoạn nạn: trong vòng 2 năm qua, chính quyền thành phố Bangkok đã di dời khoảng 150.000 người bán hàng rong khỏi các vỉa hè của thành phố. Các chính quyền trước đó đã đe dọa sẽ trấn áp; còn chính quyền hiện tại – vốn ám ảnh với việc duy trì trật tự công cộng, đang hiện thực hóa lời đe dọa này. Những người bán hàng khác đã mất chỗ làm ăn cho các chủ đất – những người hiện thực hóa lợi nhuận từ thị trường bất động sản đang bùng nổ tại Bangkok, nhất là khu vực xung quanh Thong Lo.


Chính quyền Bangkok không phải chính quyền thành phố duy nhất đang muốn “làm sạch” hè phố của mình. Giới chức tại thành phố Hồ Chí Minh (Việt Nam) cũng đang di dời những người bán hàng khỏi các khu vực đông đúc và “tư vấn cho họ những sinh kế khác ổn định hơn”. Một động thái tương tự cũng đang diễn ra tại Jakarta.


Những người bán hàng trên hè phố tại Soi Thong Lo đang vất vả tìm cách để duy trì sinh kế. Anh Su Kit chỉ vào mái tóc của mình – mái tóc đã cắt trụi hai bên nhưng mọc lên như cây củ cải trắng ở giữa đỉnh đầu – và nói: “Suy nghĩ xem phải làm gì đã làm tóc tôi bạc trắng”. Anh đã tìm được một cửa hàng cách đó một con phố, nhưng giá thuê lên tới 30.000 baht (khoảng 850 USD)/tháng (chưa kể 100.000 baht (khoảng 2.800 USD) tiền đặt cọc) – so với mức giá thuê chỉ 1.000 baht (khoảng 28 USD)/tháng hiện tại trả cho quận. Ông Luung Pan thì băn khoăn không biết ngân hàng gần đó có cho ông thuê một phần mặt bằng phía bên ngoài hay không. Chị Jane thì cho biết chị có thể sẽ về quê ở Chiang Mai, môt thành phố ở miền Bắc Thái Lan.


Thông thường, những người bán hàng trên hè phố tại Bangkok đã chứng tỏ họ là những người tài xoay sở. Khi bị đẩy ra khỏi các hè phố, họ đã lại nhanh chóng tìm chỗ mới ở những tầng hầm hay những khoảng sân nhỏ. Chừng nào nhu cầu về đồ ăn nhanh và giá rẻ còn tồn tại, thì nguồn cung vẫn có đất sống.


Singapore đã đối mặt với vấn đề này nhiều năm trước đây; khi đó họ đã di dời các hộ kinh doanh hàng ăn trên hè phố vào các “khu ẩm thực” chuyên biệt, các điểm này được cấp nước máy sạch và được kiểm tra vệ sinh thường xuyên. Biện pháp này có thể là khả thi với một đất nước nhỏ và giàu có, nhưng sẽ không thể áp dụng tại những nước lớn và nghèo như Indonesia hay Myanmar. Nhưng ngay cả khi phương án này là khả thi, thì nó cũng không được ưa thích. Quán ăn hè phố có thể gây ra ít nhiều lộn xộn và đông đúc, nhưng chúng cũng vì thế mà làm cho cuộc sống thành thị sinh động hơn.


Hy vọng rằng chính quyền Bangkok cũng như chính quyền các thành phố lớn khác trong khu vực sẽ nhìn xa hơn những bất tiện trên bề mặt mà những người bán hàng ăn hè phố gây ra đồng thời suy nghĩ kỹ hơn về vai trò của họ trong diện mạo của thành phố. Không phải vô cớ mà gần đây trên các đường phố của Mỹ và Châu Âu đã xuất hiện nhưng chiếc xe tải bán đồ ăn: không phải tất cả mọi người đều thích không khí trịnh trọng ở nhà hàng, và cũng không thích hình ảnh nhếch nhác khi một chiếc sandwich xuất hiện trên bàn làm việc nơi công sở.


Những người bán hàng ăn hè phố tại Châu Á không chỉ cung cấp đồ ăn rẻ và ngon cho giới bình dân. Họ còn đại diện cho trái tim đầy sức sống của ẩm thực một quốc gia. Nhưng có lẽ quan trọng nhất là họ tạo ra một cộng đồng bằng cách tạo cơ hội để người dân thuộc mọi tầng lớp kề vai bên nhau cùng thưởng thức bát mỳ và nhâm nhí bát canh cá ngon lành. Di dời những người bán hàng ăn hè phố đi nơi khác, người ta vẫn có thể tìm ra chỗ để ăn cho no bụng. Nhưng khi đó, họ sẽ khó để tìm được nhau và cùng nhau kề vai thưởng thức những món ăn rẻ và ngon.