Kinh tế Đông Nam Á

Được Trung Quốc bơm tiền, cảng Melaka của Malaysia sẽ truất ngôi vị cảng số 1 thế giới của Singapore?

Thứ bảy, 22-04-2017 13:25 1056

Các quan chức hàng đầu của Malaysia nói việc xây dựng một cảng nước sâu trong khuôn khổ dự án Cửa ngõ Melaka trị giá 43 tỷ ringgit Malaysia (khoảng 9,8 tỷ USD), do các công ty trong nước và các công ty Trung Quốc cùng triển khai là dấu hiệu cho thấy Malaysia có kế hoạch trở thành một mắt xích chủ chốt trong sáng kiến “Một vành đai, Một con đường” đầy tham vọng của Bắc Kinh.

 

Nguồn: BY BHAVAN JAIPRAGAS - "Can China really deliver Malaysia's Singapore slayer?", South China Morning Post, 15/04/2017

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Singapore có thể là trung tâm chuyển tải hàng đầu của thế giới hiện nay, nhưng cách bờ biển của nước này 200km, bang Melaka của Malaysia – một thời từng là trung tâm mua bán hương liệu toàn cầu – đang lên kế hoạch lật đổ vị thế của nước này với sự trợ giúp của đại dự án “Con đường tơ lụa mới” của Trung Quốc.


Các quan chức hàng đầu của Malaysia nói việc xây dựng một cảng nước sâu trong khuôn khổ dự án Cửa ngõ Melaka trị giá 43 tỷ ringgit Malaysia (khoảng 9,8 tỷ USD), do các công ty trong nước và các công ty Trung Quốc cùng triển khai là dấu hiệu cho thấy Malaysia có kế hoạch trở thành một mắt xích chủ chốt trong sáng kiến “Một vành đai, Một con đường” đầy tham vọng của Bắc Kinh.

 

Cảng Melaka (chỗ mũi tên đỏ chỉ) trong sáng kiến "Con đường tơ lụa mới" của Trung Quốc. Ảnh: InternetCảng Melaka (chỗ mũi tên đỏ chỉ) trong sáng kiến "Con đường tơ lụa mới" của Trung Quốc. Ảnh: Internet

 

Những người phản đối dự án này thì lập luận rằng việc truất ngôi Cảng Singapore là một việc gần như bất khả thi vì nhiều cảng lâu đời của Malaysia nhiều thập kỷ nay đã cố gắng nhưng đều thất bại. Do đó, việc Trung Quốc đổ tiền vào dự án này là vì những mục đích chiến lược hơn là mục đích thương mại.


Bộ trưởng Thương mại Malaysia Mustapa Mohamed nói dự án rộng 5,5 km2 đơn thuần chỉ là sự thể hiện cam kết của nước này với kế hoạch thương mại “vành đai và con đường” trị giá 1.000 tỷ USD “không chỉ bằng lời nói mà bằng cả hành động”.


“Dự án đã đạt được tiến bộ trong 6 tháng vừa qua, nó có được sự ủng hộ của người dân tại Malaysia và một đối tác đến từ Trung Quốc. Chúng tôi kỳ vọng nó sẽ là một cấu phần chủ chốt của "Một vành đai, Một con đường”", ông Mustapa nói với This Week in Asia bên lề một hội nghị kinh doanh tại Kuala Lumpur.


Kế hoạch Con đường tơ lụa mới đã chứng kiến Bắc Kinh sử dụng dự trữ ngoại hối khổng lồ của mình cho chiến dịch xây dựng khổng lồ nhằm tái dựng các tuyến giao thương thời cổ đại từng kết nối Trung Quốc với phần còn lại của thế giới.


Cảng Melaka sắp tới là cảng mới nhất trong chuỗi các cảng biển của Malaysia đã được Trung Quốc đầu tư trong thập kỷ vừa qua. Cuối tháng 9 năm ngoái dự án lại được bơm thêm liều “doping” nhờ vốn từ công ty PowerChina có liên quan tới nhà nước Trung Quốc.


Dự án có đa số cổ phần được nắm giữ bởi chủ đầu tư trong nước KAJ Development, đơn vị bắt đầu triển khai dự án vào năm 2014. Ngoài một cảng nước sâu theo lộ trình sẽ được hoàn thành vào năm 2019, dự án còn bao gồm một bến du thuyền và một khu bờ sông trải rộng trên một diện tích lớn.


Các nhà quan sát trong ngành cùng các viên chức trong chính phủ nói sự quan tâm của Trung Quốc với Melaka là sự tiếp nối sáng kiến “vành đai, con đường” của nước này, nhưng quan chức hàng đầu của tiểu bang nhỏ bé với dân số 900.000 nói bên cạnh đó còn có yếu tố lịch sử.


“Nếu bạn hỏi tại sao Bắc Kinh lại quan tâm đến Melaka, tôi nghĩ rằng di sản lịch sử cũng là một trong các lý do. Đô đốc Trịnh Hòa và sự hiện diện của ông tại Melaka vào những năm 1400 vẫn còn được nhớ đến”, ông Idris Haron, thống đốc bang Melaka, nói trong một cuộc phỏng vấn tại dinh thự của mình.


Trịnh Hòa, nhà thám hiểm Trung Quốc, cho đế nay vẫn được sùng kính vì đã mở rộng giao thương đường biển của Trung Quốc đến những vùng đất xa xôi như Châu Phi. Sự liên minh của Melaka với Trung Quốc vào thời kỳ đó đã biến bang này thành trung tâm chính cho hoạt động mua bán hương liệu rất béo bở.


Bang Melaka được coi là cái nôi của quốc gia Malaysia đương đại với vương triều Hồi giáo tồn tại từ thế kỷ 15. Trịnh Hòa, vốn là người Hồi giáo quê tại tỉnh Vân Nam, được cho là đã đóng vai trò trong việc cải đạo cho thủ lĩnh đầu tiên của vùng Melaka, Parameswara, sang Đạo Hồi.

 

Tranh vẽ Đô đốc Trịnh Hòa (1371-1433) tại một ngôi đền tại Penang, Malaysia. Ảnh: Post MagazineTranh vẽ Đô đốc Trịnh Hòa (1371-1433) tại một ngôi đền tại Penang, Malaysia. Ảnh: Post Magazine


Cuộc xâm lăng sau đó của người Bồ Đào Nha, sau đó là giới cai trị Anh vào thế ký 19 và 20 ưu tiên chọn Singapore làm điểm gom chuyển hàng hóa trong khu vực đã khiến cho cảng Melaka lụi tàn. “Có người hỏi tôi rằng tôi có sẵn sàng hồi sinh cảng nước sâu từng một thời làm cho Melaka trở thành Venice của phương Đông vối gần 80 ngôn ngữ được nói tại cửa sông Melaka hay không. Tôi trả lời là chúng tôi sẽ rất vui vẻ chấp nhận”, Idris nói.


Công tác thi công giai đoạn đầu tiên của dự án, bao gồm các khách sạn và vòng đu quay kiểu London Eye, đang được triển khai khi This Week in Asia ghé thăm một khu đất được dành riêng để xây dựng dự án. Cảng nước sâu sẽ được xây dựng trên một hòn đảo ngoài khơi Melaka.


Thống đốc Idris của bang Melaka – bang có cổ phần trong dự án - nhận định cảng này chắc chắn sẽ phải cạnh tranh với Singapore để có thể thành công.

 

Cảng Singapore, cảng chuyển tải nhộn nhịp nhất thế giới. Ảnh: APCảng Singapore, cảng chuyển tải nhộn nhịp nhất thế giới. Ảnh: AP

 
Cảng of Singapore, năm ngoái đã bốc xếp 30,6 triệu containers, là trung tâm chuyển tải nhộn nhịp nhất thế giới, nơi hàng hóa được chuyển từ tàu này sang tàu khác trước khi tới điểm đến cuối cùng. Thượng Hải, cảng nhộn nhịp nhất thế giới, đứng sau Singapore về mặt chuyển tải.


“Tất nhiên tôi phải xây một cảng tốt hơn Singapore để thu hút được tàu ghé vào đây. Chúng tôi sẽ là đối thủ cạnh tranh và điều này sẽ tốt cho cả hai”, ông Idris nói.

“Khả năng tồn tại trong dài hạn của cảng sẽ phụ thuộc vào việc phát triển các ngành công nghiệp lân cận có nhu cầu sử dụng cảng cho mục đích xuất khẩu”, Philip Teoh, một luật sư kỳ cựu chuyên về lĩnh vực vận tải biển tại hãng luật Azmi & Associates của Malaysia, nói. “Bạn cũng sẽ cần những hãng vận tải biển chọn ghé vào Melaka thay vì vào cảng Port Klang”, Philip nói thêm và có nhắc đến cảng lớn nhất của Malaysia.

 

Cảng Port Klang, cảng lớn nhất của Malaysia, cách Kuala Lumpur khoảng 100 km. Ảnh: ReutersCảng Port Klang, cảng lớn nhất của Malaysia, cách Kuala Lumpur khoảng 100 km. Ảnh: Reuters

 

Vào tháng 1 vừa rồi, cảng Port Klang đã công bố kế hoạch mở rộng trị giá 200 tỷ ringgit Malaysia (khoảng 45,4 tỷ USD). Năm 2015, lượng container mà Cảng Port Klang và Cảng Tanjung Pelapas – cảng lớn thứ hai của Malaysia – bốc xếp cộng lại vẫn không bằng lượng container của Cảng Singapore.


Cảng quốc tế Kuala Linggi trị giá 12,5 tỷ ringgit Malaysia (khoảng 2,8 tỷ USD) cũng đang được xây dựng gần Melaka để phục vụ các tàu chở dầu cỡ lớn. Các báo cáo cho biết, dự án này – vốn được xây dựng để cạnh tranh với mảng kinh doanh cung ứng nhiên liệu của Singapore – cũng do các nhà đầu tư Trung Quốc tài trợ vốn.


Sam Beatson, một chuyên gia nghiên cứu tại Viện Lau China thuộc Cao đẳng King’s College London, nói dự án Cửa ngõ Melaka với Bắc Kinh vừa là sự đánh cược về chiến lược vừa là khoản đầu tư về kinh tế.


Trung Quốc, vốn đang dõi theo xu hướng tiêu dùng tại Đông Nam Á cũng như những căng thẳng về hàng hải trong khu vực, “theo đuổi sự thống trị trong những dự án có thể giúp đảm bảo các tuyến giao thương”, Beatson, người đã nghiên cứu nội dung sáng kiến “vành đai, con đường” cho biết. Gần 80% nhập khẩu dầu theo đường biển của Trung Quốc đi qua eo biển Melaka, một trong những eo biển hẹp nhất trên thế giới.


“Vì vậy, Trung Quốc đã rất logic khi chọn lọc những khoản đầu tư chiến lược vào các cảng và hạ tầng, ví dụ như tại Pakistan và Malaysia”, Beatson nói tiếp.

 

Cựu Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad nói nước ông đang đánh đổi chủ quyền lấy lợi ích trước mắt qua việc hợp tác với Trung Quốc. Ảnh: AFPCựu Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad nói nước ông đang đánh đổi chủ quyền lấy lợi ích trước mắt qua việc hợp tác với Trung Quốc. Ảnh: AFP

 

Cựu Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad, người gần đây lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ nhất đương kim Thủ tướng Najib Razak, nói với This Week in Asia trong một cuộc phỏng vấn ngày 21/3 rằng dự án Cửa ngõ Melaka là một dấu hiệu khác cho thấy giới lãnh đạo hiện tại đang từ bỏ chủ quyền để đổi lấy sự hậu thuẫn chính trị ngắn hạn mà họ có thể có được từ sự gia tăng nhỏ về đầu tư trực tiếp nước ngoài.


“Chúng tôi có đủ cơ sở vật chất ở đất nước mình. Chúng tôi đã có đủ cảng và hạ tầng cần thiết để thu hút khách du lịch. Dự án cửa ngõ Melaka là không cần thiết”, ông Mahathir nói.


Ông Khairy Jamaluddin, một thành viên chủ chốt trong nội các của ông Najib và là người đứng đầu lực lượng thanh niên của Tổ chức Dân tộc Mã Lai thống nhất cầm quyền, nói chính phủ chỉ đang tiếp nối chính sách hợp tác kinh tế với Đông Á của ông Mahathir.


“Khi ông ấy (Mahathir) làm Thủ tướng, chúng tôi đã thấy có một dòng đầu tư ồ ạt từ Nhật Bản. Khi ấy không ai buộc tội Tiến sỹ Mahathir là bán nước trong giai đoạn thực thi chính sách “Hướng Đông” của ông ấy cả”, Khairy nói với This Week in Asia. Ông nói thêm: “Tương tự, đây là sự mở rộng việc chúng tôi hợp tác với một nền kinh tế đang nổi là Trung Quốc”.


Ông Khairy Jamaluddin nói các dự án được Trung Quốc hậu thuẫn tại Malaysia – từ đường sắt tới cảng biển – đều phục vụ lợi ích của người Malaysia. “Bắc Kinh biết rằng trong các vấn đề về chủ quyền, các vấn đề về chính sách quốc gia và chính sách đối ngoại, có những điều mà chúng tôi sẽ không thỏa hiệp”.