Kinh tế Đông Nam Á

Vì sao cuộc khủng hoảng tài chính 1997 là cơn bão hoàn hảo của Châu Á?

Thứ năm, 13-07-2017 10:31 378

Tuần này, từ Hong Kong tới Campuchia, Thái Lan, Indonesia và Philippines, chính phủ các nước đều nhớ lại những cơn co giật về chính trị và đợt bất ổn tài chính đã càn quét Châu Á cách đây 20 năm và mãi mãi định hình lại số phận của khu vực này.

 


Nguồn: Luke Hunt, "Why 1997 was Asia's perfect storm", 30/06/2017

 

Lê Minh Tân dịch


Tuần này, từ Hong Kong tới Campuchia, Thái Lan, Indonesia và Philippines, chính phủ các nước đều nhớ lại những cơn co giật về chính trị và đợt bất ổn tài chính đã càn quét Châu Á cách đây 20 năm và mãi mãi định hình lại số phận của khu vực này.


Đầu tiên, Hong Kong là trung tâm của mọi sự chú ý với việc được Anh trao trả cho Trung Quốc vào ngày 1/7/1997. Chỉ một ngày sau đó, sự chú ý chuyển sang Thái Lan, nơi mà mức nợ cao đến độ lố bịch đã buộc các nhà chức trách phải thả nổi đồng tiền của mình, khởi đầu cho cuộc Khủng hoảng tài chính châu Á.


Sự bất trắc về chính trị và sự lây lan tài chính là một thảm hoạ không hề thuyên giảm cho một khu vực tự hào về những nền kinh tế được mệnh danh là “con hổ châu Á” – những nền kinh tế vốn nổi lên từ sự vô danh và khi ấy đang thách thức sự thống trị truyền thống của phương Tây trong thế giới tài chính.


Đó là một cơn bão hoàn hảo, và nó còn bị làm cho trở nên tệ hơn bởi nhà lãnh đạo Campuchia Hun Sen, người cũng trong tuần đó đã lật đổ một thủ tướng dân cử trong một cuộc đảo chính bạo lực. Hàng chục người đã thiệt mạng, nhiều người trong số họ là sĩ quan và binh lính trung thành với đồng Thủ tướng – Hoàng thân Norodom Ranariddh, vị trí mà ông nắm giữ trong một thỏa thuận chia sẻ quyền lực với Hun Sen.


Tình hình khi đó thật đáng sợ. Từ khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc, chưa bao giờ khu vực này của thế được chú ý nhiều đến như vậy.


Về tài chính, tỷ lệ nợ nước ngoài trên GDP đã tăng lên 180% ở một số nước, buộc các ngân hàng trung ương tăng lãi suất tương ứng. Tiếp theo sau là các vụ phá sản với mức độ vô tiền khoáng hậu.


Thái Lan và Malaysia đã bị trừng phạt nghiêm khắc. Tại Indonesia - nơi người gốc Hoa bị đổ lỗi vì sự hỗn loạn về tài chính - bạo động bùng phát, các doanh nghiệp bị cướp bóc, và nhiều người bị giết. Hàn Quốc chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng nợ quá mức khiến các đồng tiền trong khu vực lao dốc. Các thị trường chứng khoán nối gót Hong Kong, nơi một ban lãnh đạo mới và non trẻ của Trung Quốc đang phải vật lộn đối phó với khủng hoảng sau thời gian đầu không kịp trở tay. Các cuộc biểu tình trở nên tồi tệ.


Phải đến khi Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) vào cuộc với những gói cải tổ và các cuộc giải cứu thì sự tự tin mới bắt đầu trở lại và công chúng và thị trường mới bắt đầu an lòng. Đặc biệt quan trọng là Sáng kiến Chiang Mai, một quỹ do ASEAN, Trung Quốc, Hồng Công, Nhật Bản, và Hàn Quốc thành lập để quản lý các vấn đề thanh khoản ngắn hạn tại Đông Á và giúp ngăn ngừa bất cứ nguy cơ tái diễn nào của cuộc khủng hoảng 1997-1998.


Đối với các chính trị gia, doanh nhân và người dân địa phương, có một cảm giác mất mát. Tựu chung, những sự kiện này đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên khi mà các tạp chí uy tín, ví dụ như tờ Asiaweek (hiện đã ngừng hoạt động), đề cập tới Đông Nam Á là một "chốn không tưởng" (Utopia) đang nổi lên với các giá trị châu Á.


Tại Cam-pu-chia, người ta vẫn tiếp tục tranh luận về việc liệu cuộc biểu tình ngày 5-7 /7/1997 thực sự là một cuộc đảo chính, hay chỉ đơn giản là một trong những trận đánh lớn cuối cùng diễn ra trong cuộc nội chiến đã kéo dài nhiều thập kỷ của nước này. Hun Sen, hiện là lãnh đạo tại vị lâu nhất trong khu vực, thích nhắc nhở cử tọa của ông rằng ông đã làm ơn cho họ bằng cách hất cẳng các đối thủ chính trị của họ khỏi nhiệm sở. Phong cách độc tài của ông vẫn là điển hình cho những hành vi xấu, mục tiêu của các nhóm hoạt động về nhân quyền, và một ví dụ đáng buồn về lãnh đạo trong khu vực.


Kể từ đó, cuộc đảo chính tại Thái Lan, các vụ bê bối tài chính và chính trị tại Malaysia, và cuộc chiến chống ma túy tại Philippines đã đảm bảo rằng tiếng tăm không mấy tích cực của Đông Nam Á vẫn gần như nguyên vẹn.


Hong Kong đã hồi phục về mặt tài chính, nhưng vẫn trong tình trạng không ổn định về chính trị. Việc được trao trả lại cho Trung Quốc đã không diễn ra suôn sẻ sau khi Bắc Kinh bội ước và chặn đứng quá trình chuyển tiếp của vùng lãnh thổ này sang một nền dân chủ toàn diện, dẫn đến những lời kêu gọi chưa từng có đòi độc lập của một số người thuộc phe ủng hộ dân chủ.


Nhiều khả năng là những bức xúc này sẽ không được lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình giải quyết trong chuyến thăm đầu tiên tới Hong Kong từ khi trở thành chủ tịch Trung Quốc vào năm 2013 để kỷ niệm 20 năm chuyển giao.


Tương tự, các bài phát biểu của các ngân hàng trung ương về việc làm thế nào để đẩy mạnh tài chính trong bối cảnh nước sôi lửa bỏng của khủng hoảng tài chính và cứu nền kinh tế của họ khỏi bị hủy hoại cũng ít có khả năng giải quyết được các vấn đề hiện tại, như việc in tiền tùy tiện – việc này giờ đây cũng là một vấn đề giống như vấn đề nợ như 2 thập niên trước đây.


Nói gì thì nói, ASEAN và các nước láng giềng đã vật lộn để giành lại được những tháng năm êm ả của thập niên 1980 và 1990. Một loạt những sự kiện kỷ niệm nên được coi như một lời nhắc nhở không mong muốn về thời điểm khị mà tình hình chính trị và kinh tế hết sức sôi động và tương lai dường như là được đảm bảo.