Kinh tế Đông Nam Á

Người Trung Quốc ở Mandalay - Myanmar: Khách khinh chủ, chủ hận khách

Thứ ba, 29-11-2016 22:19 1429

Cộng đồng người Trung Quốc tại Mandalay, thành phố lớn thứ 2 và là trung tâm kinh tế của Myanmar, rất có thế lực và từ lâu đã thống trị nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, thái độ kẻ cả, coi thường người bản địa của người Trung Quốc đang khiến họ ngày càng bị người Myanmar căm ghét.

 

Nguồn: Jane Perlez "Animosity in a Burmese Hub Deepens as Chinese Get Richer" - The New York Times, 27/11/2016

 

Biên dịch: Lê Minh Tân

 

Thi sỹ nổi tiếng người Anh Rudyard Kipling (1865 –1936) đã viết một bài thơ hết sức lãng mạn về Miến Điện thời thuộc địa, trong đó có hình ảnh những cây cọ, những ngôi chùa hay những quả chuông treo trong các ngôi đền. Đặc biệt, bài thơ nhắc tới địa danh Mandalay, cố đô của Miến Điện, với sự lãng mạn tuyệt vời mặc dù bản thân Kipling chưa bao giờ tới thăm thành phố này.

 

Vị trí Mandalay trên bản đồ. [i]Nguồn: Internet[/i]Vị trí Mandalay trên bản đồ. Nguồn: InternetTuy nhiên, nếu ghé thăm Mandalay ngày nay, Kipling có lẽ sẽ thất vọng khi chứng kiến nét quyến rũ của thành phố đang bị chôn vùi trong các hoạt động thương mại xô bồ của thương nhân Trung Quốc. Người Trung Quốc đã và đang miệt mài bòn rút nguồn tài nguyên gỗ và ngọc bích của thành phố này để mang về tiêu thụ tại thị trường quê nhà.

Dân địa phương coi thương nhân Trung Quốc như những kẻ kiếm chác vô phép biết cách lợi dụng lợi thế vị trí thuận lợi của Mandalay sát cạnh các nước Ấn Độ, Bangladesh, Lào và Thái Lan cũng như vùng lãnh thổ rộng lớn ở miền Nam Trung Quốc. Còn một số người Trung Quốc thì coi người Miến Điện là thấp kém hơn mình, chậm chạp trong làm ăn cũng như kiếm tiền.

Tại các khu chợ ngọc bích ngoài trời, người ta dễ gặp cảnh thương nhân Trung Quốc om sòm mặc cả với thương lái Miến Điện về giá bán những miếng ngọc bích thô mới được đào lên từ các mỏ khai thác xa xôi ở miền bắc Miến Điện. Giao dịch mua bán gần đây có vẻ chậm lại do giá bán ngọc bích ở Trung Quốc đang giảm, nguyên nhân là kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng chậm lại cũng như chiến dịch chống tham nhũng đang diễn ra quyết liệt tại nước này.

 

Một thương nhân Trung Quốc đang kiểm tra ngọc bích do người Miến Điện chào bán tại một chợ ngọc bích ở Mandalay. [i]Nguồn: The New York Times[/i]Một thương nhân Trung Quốc đang kiểm tra ngọc bích do người Miến Điện chào bán tại một chợ ngọc bích ở Mandalay. Nguồn: The New York Times

 

“Ở đây bẩn thỉu và hỗn loạn, đôi khi còn nguy hiểm” Zhu Xuefei, một thương nhân chuyên thu mua ngọc bích đến từ tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) cho biết. Myanmar, tên gọi ngày nay của Miến Điện, quá nghèo để có thể lắp đặt các hệ thống camera CCTV khắp mọi nơi như ở Trung Quốc để ngăn chặn tình trạng cướp bóc, thương nhân này phàn nàn.

 

Thương nhân Trung Quốc đã đến Mandalay từ trước những năm giữa thế kỷ 19, khi thành phố này còn là một tiền đồn quân sự của triều đình mới được xây dựng bên bờ sông Irrawaddy. Các tài liệu cho thấy người Trung Quốc đã xây dựng một ngôi đền tại đây vào năm 1773. Một số người đến Mandalay bằng cách đi thuyền xuôi theo dòng sông Irrawaddy, số khác đi bằng đường bộ từ tỉnh Vân Nam trên những chiếc xe do la kéo và chở theo bạc và lụa. Những người Trung Quốc đầu tiên đến đây đều thân thiện, hiền hòa.

 

Giờ đây người Trung Quốc đã thống trị nền kinh tế địa phương. Nhà cửa của họ nằm suốt dọc các con phố của khu vực biệt lập có tên gọi Thị Trấn Mới, biểu tượng của lượng của cải khổng lồ tích lũy được từ công việc buôn bán thuốc phiện, gỗ và khoáng sản diễn ra trong thế giới ngầm tại các bang Shan và Wa của Myanmar.

 

Mandalay giờ đây đã trở thành một khu vực lộn xộn với trên 1 triệu dân tập trung trên một dải đồng bằng xác xơ và bụi bặm. George Orwell (nhà văn người Anh, tác giả cuốn "Những ngày ở Miến Điện (Burmese Days) - ND) người có thời gian ngắn sống tại đây vào những năm 1920, mô tả ngắn gọn thành phố với đúng 5 đặc điểm: chùa, dân hạ lưu, lợn, thầy tu và gái điếm. Những ngôi chùa cũ vẫn còn tồn tại mặc dù ngôi chùa nổi tiếng nhất có họa tiết bên ngoài toàn một màu xanh xám, bằng chứng thể hiện sự có mặt của các nhà tài trợ mới trong thành phố.

 

Các ngôi nhà gỗ từ thời của Orwell hoặc đã bị thiêu rụi, hoặc đã bị phá để nhường chỗ cho những tòa nhà bê tông mà giờ đây đã choán hết khu trung tâm thành phố.

 

Để làm dịu bớt căng thẳng giữa khách Trung Quốc và khách Miến Điện, một số quán trà tại Mandalay đã treo bức ảnh về cuộc gặp gần đây giữa lãnh tụ Myanmar, bà Daw Aung San Suu Kyi, và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

 

Sự xem thường lộ liễu của người Trung Quốc đối với người Miến Điện theo kiểu “Chúng tôi chỉ cần trả 2,5 đôla/ngày cho người (Miến Điện) làm công” (lời thương nhân Zhu) được đáp lại bằng sự căm giận của dân địa phương. Cảm xúc này lúc lên lúc xuống, tùy tình hình kinh tế và chính trị từng thời kỳ.

 

“Những người Trung Quốc này cố gắng gây ảnh hưởng lên văn hóa của chúng tôi bằng cách đóng góp tiền bạc cho các ngôi đền và hội quán (của người Hoa – ND)”, ông U Kyaw Zan Hla, 69 tuổi, cựu biên tập viên của một tờ báo cánh tả đã chấm dứt hoạt động có tên Nhân Dân (The People), nói. “Họ không hiểu truyền thống kính trọng người già, giáo viên và tăng sư của người Miến Điện chúng tôi.”

 

Khi tàn quân Quốc Dân Đảng Trung Quốc trốn chạy đến miền bắc Miến Điện sau khi phe Cộng sản giành thắng lợi năm 1949, họ định cư tại Mandalay cùng các đại gia đình của mình. Sau Thế chiến II, Mandalay trở thành nơi trú ẩn cho nhiều người Trung Quốc; họ an cư lạc nghiệp, lấy tên Miến Điện và học tiếng nói của người bản địa.

 

Con cái của những cựu binh Quốc Dân Đảng giờ đây tuổi đã lục tuần. Một số người dành thời gian tập thái cực quyền trên lối đi dành cho người đi bộ gần cung điện. U Shwe, một cụ ông nhanh nhẹn, mình vận quần cộc và đi giày mềm, dạo những đường quyền khoan thai, một tay cầm chiếc quạt kiểu Trung Quốc mở rộng hết cỡ, tay kia cầm thanh kiếm bằng bạc, bên cạnh là chiếc máy cát-sét đang oang oang phát nhạc Trung Quốc.

 

Nhưng ngay cả ở đây, thái độ kẻ cả bề trên với người Miến Điện cũng rất phổ biến. Bà Xu, 65 tuổi, chủ một xưởng kim khí, nói: “Chúng tôi thuê nhiều người Miến làm công. Người Miến dễ tính lắm. Họ tin là mọi sự đều được sắp đặt trước, nên họ chấp nhận bất cứ điều gì xảy ra trong cuộc đời mình.”

 

Người dân, chủ yếu là người Trung Quốc, tập thể dục buổi sáng cạnh một con kênh bao quanh cung điện tại Mandalay. [i]Nguồn: The New York Times[/i]Người dân, chủ yếu là người Trung Quốc, tập thể dục buổi sáng cạnh một con kênh bao quanh cung điện tại Mandalay. Nguồn: The New York Times

 

Vào những năm 1980, sau khi chính phủ Trung Quốc chấm dứt ủng hộ Đảng Cộng sản Miến Điện, một làn sóng mới các thương gia từ nền kinh tế thị trường còn non trẻ của Trung Quốc đã ùa xuống tràn ngập vùng biên giới giữa hai nước.

 

Họ đã kiếm được những phi vụ buôn bán thuốc phiện và đá quý béo bở tại các tỉnh nổi loạn phía bắc và đã dùng tiền để mua căn cước cùng giấy tờ cần thiết để nhập tịch từ các quan chức tham nhũng của chính quyền quân sự, ông Kyaw Zan Hla, cựu biên tập tờ Nhân Dân, cho biết.

 

Năm 1984, khi một vụ hỏa hoạn bùng phát ở trung tâm Mandalay và thiêu rụi gần như toàn bộ các công trình bằng gỗ, người Trung Quốc bắt đầu ra tay.

 

“Người Miến Điện không có tiền, thế là người Trung Quốc dùng độc quyền về tiền bạc để gom mua đất đai”, ông Kyaw Zan Hla nói. “Một cách rất tự nhiên, căng thẳng bấy lâu vẫn tồn tại giữa những người Trung Quốc mới đến và người Miến Điện. Người Miến Điện nhìn người Trung Quốc với sự căm ghét bởi họ rất ngạo mạn.”

 

Một đám cưới của người Trung Quốc tại Mandalay. [i]Nguồn: The New York Times[/i]Một đám cưới của người Trung Quốc tại Mandalay. Nguồn: The New York Times

 

Người Trung Quốc biết rằng nhiều người Miến Điện cảm thấy bị xúc phạm bởi lối sống phô trương của họ. Họ sợ bị trả thù, hoặc sợ tái diễn các cuộc bạo động chống người Trung Quốc như những năm 1960.

 

Zhang Xucheng, một thương gia Trung Quốc, cho biết khi bạo lực giữa tín đồ Phật giáo và tín đồ Hồi giáo bùng nổ nhiều năm trước đây, cư dân Trung Quốc đã áp dụng thêm nhiều biện pháp để phòng thân.

 

Người Trung Quốc giờ đây hạn chế phô trương của cải quá mức. “Tại các trường học của người Trung Quốc, họ dạy trẻ con không được gây gổ và không được sống phô trương”, ông Zhang nói. “Chúng tôi không uống rượu whiskey Blue Label, chỉ uống loại Red Label và Black Label. Chúng tôi giới hạn số lượng xe hơi trong một đám cưới. Trước đây chúng tôi dùng 40 đến 50 xe. Bây giờ chúng tôi chỉ dùng 16 chiếc.”