Kinh tế các nước châu Á khác

Ấn Độ đột ngột đổi tiền: Dân chúng méo mặt vì thiếu tiền mặt

Thứ hai, 21-11-2016 12:14 859

Chiến dịch của thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhằm loại bỏ hoàn toàn tiền cũ và thay thế bằng tiền giấy mới được tuyên bố là nhằm mục đích tận diệt "tiền đen" có nguồn gốc từ tham nhũng và trốn thuế. Tuy nhiên, trong khi chờ hiệu quả thực tế của chiến dịch này, người dân Ấn Độ trước mắt đang là nạn nhân của cơn khát tiền mặt trầm trọng. Hệ lụy của tình trạng này đối với cho cuộc sống hàng ngày của người dân Ấn Độ ra sao? Phản ứng của các đảng phái đối lập quyết liệt như thế nào? Liệu ông Modi có thành công khi đánh cược cả sinh mạng chính trị của mình vào ván bài này?

 

Nguồn: India's shortage of banknotes spurs protests - The Economist, 17/11/2016

 

Biên dịch: Dương Huy Quang


Khi thủ tướng Ấn Độ, ông Narendra Modi, ra tuyên bố gây sốc về việc thu hồi các tờ giấy bạc mệnh giá cao vào ngày 8/11/2016, các nhà kinh tế học đều tán dương động thái này và coi đây là một liều thuốc mạnh nhưng cần thiết. Việc thải loại ngay lập tức lượng tiền mặt trị giá khoảng 200 tỷ đôla sẽ cuốn phăng lượng tiền rupee giả cùng các khoản thu nhập có được từ tham nhũng, nhờ đó kéo nền kinh tế ngầm khổng lồ của Ấn Độ trở lại thế giới hiện đại và sáng sủa của thanh toán điện tử, tài khoản ngân hàng và thuế. Các học giả chính trị thì gọi đây là hành động phi thường. Người dân bình thường rồng rắn xếp hàng để đổi những tờ giấy bạc cũ lấy những tờ mới thì được tự mình chứng kiến cách ông Modi giữ đúng lời hứa khi tranh cử là sẽ bắt hốt hết đám người bất hảo. Khi các cuộc bầu cử tại các bang đang đến gần, đòn đánh này còn vô hiệu hóa ngân quỹ dùng để mua phiếu của các đối thủ chính trị của đương kim thủ tướng.

 

Tuy nhiên, thực tế lại không giống như lý thuyết. Việc thải loại tới 86% lượng tiền mặt đang lưu thông có thể sẽ trở thành sai lầm tồi tệ nhất trong sự nghiệp của ông Modi. Với hàng trăm triệu người dân Ấn Độ không có khả năng trả tiền mua nhu yếu phẩm bằng thẻ tín dụng hay thẻ ghi nợ, chiến dịch này không những không đưa tới sự hài lòng mà trái lại chỉ đem lại sự khổ sở khi phải chờ đợi giữa những hàng người giận dữ bên ngoài các ngân hàng đông nghẹt người chỉ để đổi được một ít tiền mới, hoặc thậm chí chẳng đổi được đồng nào vì tiền mới cũng hết sạch. Với nhiều người trong số 80% người làm công ăn lương được trả lương bằng tiền mặt, đối với hàng chục nghìn ngôi làng không có ngân hàng nào đặt điểm giao dịch, và với những người buôn bán, lái xe, nông dân, gái bán hoa, hành khất và những tầng lớp khác làm việc trong nền kinh tế “không chính thức” hiện chiếm từ 25% đến 70% tổng GDP của Ấn Độ, chiến dịch này cho đến nay chỉ mang tới sự lo âu và nỗi vất vả. “Rồi chúng ta sẽ biết liệu ông Modi đúng hay sai,” một người đàn ông đứng bên ngoài một ngân hàng tại Delhi nói với một nhóm phóng viên truyền hình. “Giờ đây tất cả những gì tôi biết là tôi đang chết đói.”

 

Người dân xếp hàng bên ngoài một ngân hàng để đổi tiền mới. [b]Nguồn: The Wall Street Journal[/b]Người dân xếp hàng bên ngoài một ngân hàng để đổi tiền mới. Nguồn: The Wall Street Journal

 

Thay vì bị chiến dịch tiền tệ này làm cho sợ hãi, đất nước Ấn Độ cho đến nay đã bị chia rẽ và những sự chống đối đã được tiếp thêm sức mạnh. Tại buổi khai mạc đầy sóng gió của phiên làm việc mùa đông của nghị viện vào ngày 16/11, Sitaram Yechury, một nghị sỹ thuộc đảng cộng sản, đã giễu cợt thủ tướng Modi là “Modi Antoinette” (ý so sánh ông với Marie Antoinette, hoàng hậu Pháp có lối sống xa hoa và phóng đãng. Trong thời gian diễn ra cuộc Cách mạng Pháp, thấy người dân chết đói, bà này đã nói “Nếu không có bánh mỳ, sao họ không ăn bánh ngọt!” – ND) điều này gợi lại những bài đăng trên mạng xã hội mô tả ông như một ông vua với tiêu đề “Để họ dùng nhựa đi” (ý đầy đủ là: Người dân không có tiền giấy xài, thì để họ dùng nhựa đi - ND). Lãnh đạo các đảng cánh tả, cánh hữu và lãnh đạo các vùng đã tuần hành yêu cầu hủy bỏ việc đổi tiền. Ngay cả tòa án tối cao Ấn Độ cũng phụ họa theo.Tại một buổi điều trần về những thách thức về pháp lý đối với chính sách này của ông Modi, một thẩm phán đã đùa rằng cái mà chính phủ gọi là đòn đánh phẫu thuật chống lại tiền đen hóa ra lại giống một cuộc ném bom rải thảm. Tuy nhiên, ít có khả năng ông Modi sẽ chịu xuống thang. Nhiều người dân vẫn tin rằng sự vất vả của mình là cần thiết cho một sự nghiệp có ích. Các nhà kinh tế học thì nhất trí rằng về dài hạn, việc đổi tiền sẽ đem lại lợi ích, mặc dù không phải những lợi ích mà chính phủ đã quảng cáo rùm beng nhất. Theo một nghiên cứu do một viện thuộc Bộ tài chính Ấn Độ tiến hành, tiền mặt chỉ chiếm một phần không đáng kể trong số các tài sản phi pháp, trong khi bất động sản, hàng hóa có thể trao đổi và các tài khoản tại ngân hàng nước ngoài mới chiếm số lượng lớn. Trong bất cứ tình huống nào, những người tích trữ nhiều tiền mặt nhất có thể chính là những người có đầy đủ phương tiện nhất để tẩu tán nó. Trong vòng một ngày sau khi ông Modi ra tuyên bố, số lượng vé hạng nhất cho tuyến tàu hỏa dài nhất của Ấn Độ, chạy từ Dibrugarh tới Kanyakumari và ngược lại, đã được bán hết veo cho bốn tháng sau đó. Có khả năng số vé này đã được mua bằng tiền cũ, và sau đó sẽ được trả lại để lấy tiền mới. Những người bị thực sự sờ gáy có thể chỉ là những người dân bình thường gần đây không thực hiện qua ngân hàng các giao dịch như bán bất động sản, hay những người đang cố gắng dành dụm chút tiền giữa thời buổi chi tiêu đắt đỏ. Chiến dịch đổi tiền không có lợi gì khi mà hiện giờ đang là mùa cao điểm về cưới hỏi ở Ấn Độ, cũng là lúc gần như trên khắp cả nước mùa màng thu hoạch đã gần xong và mùa gieo trồng mới sắp sửa bắt đầu. Người nông dân lúng túng vì ở xa điểm giao dịch của ngân hàng và mắc kẹt với số tiền cũ mà giờ đây họ không thể dùng để mua hạt giống và phân bón. Các nhà bán buôn không thể thanh toán cho các nhà cung cấp, còn các đại lý cũng không thể thanh toán cho các nhà bán buôn. Các mạng lưới tài chính không chính thức, ước tính có mức cho vay bằng khoảng 40% mức cho vay của ngân hàng, đều bị đóng băng.

  

Các nhà kinh tế học cho rằng cơn khát tiền sẽ khiến tốc độ tăng trưởng của Ấn Độ của mỗi quý trong hai quý tiếp theo sẽ bị giảm từ 0,5 đến 1 điểm phần trăm. Khi cung tiền đã ổn định, người ta sẽ nhận thấy những lợi ích quan trọng. Đơn cử, các ngân hàng Ấn Độ khi đó đã nhận được một lượng tiền gửi khổng lồ sau khi khách hàng đã đổ xô đến ngân hàng để giải phóng hết tiền cũ trước hạn chót là ngày 30 tháng12, nhưng lại chỉ rút được một lượng tiền mới rất hạn chế. Lượng tiền gửi mới vào hệ thống ngân hàng ngay trong tuần đầu tiên đã lên đến 57 tỷ đôla, bằng gần một nửa mức tăng tiền gửi vào hệ thống ngân hàng của cả năm ngoái. Sự tăng cường nguồn vốn khả dụng này, nhất là với các ngân hàng quốc doanh vốn ngập trong nợ xấu trong những năm gần đây, sẽ giúp giảm lãi suất và kích thích cho vay ra.

 

Cơn khát tiền mặt cho đến lúc này đã là vận may nằm mơ cũng không có cho lĩnh vực thanh toán điện tử. Mobikwik, một hệ thống ví di động, cho biết họ đã ghi nhận mức sử dụng dịch vụ tăng tới 18 lần. Còn Paytm, một đối thủ của Mobikwik, đã mua hẳn quảng cáo trên toàn bộ một trang bìa của một tờ báo với hình ảnh ông Modi và chúc mừng ông vì “quyết định mạnh bạo nhất trong lịch sử tài chính của nước Ấn Độ độc lập!”. Ngành thuế Ấn Độ cũng được lợi lớn từ quyền hạn giám sát được gia tăng của mình. Đây là một điều tốt tại một đất nước mà chỉ có 1% người dân nộp thuế thu nhập, còn nguồn thu của chính phủ chỉ chiếm 20% GDP. Trong khi đó, những khó khăn đối với thử nghiệm của ông Modi là một bài học về sự kém cỏi. Bất chấp nhiều sự tiến bộ, Ấn Độ vẫn là một nước nghèo, được quản trị một cách chắp vá và chỉ trông cậy vào cơ sở hạ tầng ọp ẹp. Đơn cử, trên giấy tờ, 1,3 tỷ người Ấn sử dụng tới 723 triệu thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ - một con số đáng ngưỡng mộ - trong khi khoảng 255 triệu tài khoản ngân hàng đã được mở theo một đề án của chính phủ,. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn, người ta sẽ thấy đa số những thẻ và tài khoản ngân hàng này hiếm khi được sử dụng, và nếu có thì số tiền giao dịch cũng rất nhỏ. Liệu pháp gây sốc của ông Modi đã làm cả hệ thống ngân hàng bất ngờ. Không có đủ giấy bạc mới, giấy bạc sai mệnh giá và 220 nghìn cây rút tiền mặt của Ấn Độ không được cài đặt để xử lý các giao dịch với tiền giấy mới. Ngay cả bây giờ cũng mới chỉ có chưa tới 10% số máy rút được điều chỉnh cho phù hợp với tiền giấy mới, và phải mất nhiều tuần thì toàn bộ số máy nói trên mới được điều chỉnh xong. Trong khi đó, người dân Ấn Độ sẽ phải tiếp tục làm điều mà họ đã quá quen làm bấy lâu nay: Chờ đợi!