Kinh tế các nước châu Á khác

Ấn Độ đang bắt đầu trả giá vì chiến dịch thu hồi tiền?

Thứ bảy, 10-12-2016 20:12 509

Chiến dịch thu hồi tiền của chính phủ Ấn Độ tiếp tục gây xáo trộn tình hình chính trị, xã hội và kinh tế nước này. Nhiều tác động tiêu cực đã được ghi nhận nhưng, theo chính phủ của ông Modi, về lâu dài sẽ có những lợi ích và thành quả bền vững. Liệu lợi ích thu được có tương xứng với cái giá nước này đang phải trả?

 

Nguồn: "India pays the price of demonetization?" - Nikkei Asian Review - 09/12/2016

 

Biên dịch: Nguyễn Quốc Duy


Một tháng sau khi Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thông báo rút các đồng bạc mệnh giá 500 và 1.000 rupee khỏi lưu thông trong cuộc chiến chống lại tiền phi pháp, các nhà hoạch định chính sách tại New Delhi đang bắt đầu thừa nhận động thái đột ngột này đã gây ra những biến động to lớn và là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất thu nhập, gián đoạn kinh doanh và sự bất tiện cho hàng triệu người dân bình thường đen đủi đang phải chịu trận.


Hậu quả kinh tế từ quyết định của ông Modi giờ đã lan rộng, mặc dù chính phủ và Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ - RBI (tức ngân hàng trung ương của nước này – ND) khẳng định khủng hoảng sẽ sớm qua đi. RBI đã khiến các chuyên gia dự báo bất ngờ khi quyết định giữ nguyên lãi suất cơ sở tại cuộc họp Ủy ban Chính sách tiền tệ diễn ra vào các ngày 6 và 7/12 vừa qua. Mặc dù mức tăng giá cả tiêu dùng đã hạ xuống còn 4,2% trong tháng 10 và RBI nhìn nhận sự giảm lạm phát này như một hệ quả của quyết định phi tiền tệ hóa trong quý 4, cơ quan này nói họ cần giữ vững cảnh giác nhằm đảm bảo CPI sẽ ở đúng mức theo chỉ tiêu là 5% vào tháng 3/2017 khi giá thực phẩm và nhiên liệu có xu hướng nhích lên. RBI nói đánh giá của họ "chưa rõ ràng do một số ảnh hưởng vẫn chưa được xác định rõ" của quyết định đồng thời đã hạ mức dự báo tăng trưởng cho năm tài khóa 2016/2017 từ 7,6% xuống còn 7,1%. Mặc dù tổng sản phẩm quốc nội dã tăng 7,3% trong quý 3, tổng tạo lập tài sản cố định đã giảm trong 3 quý liên tục. RBI nói việc phi tiền tệ hóa có thể “làm gián đoạn tạm thời” hoạt động công nghiệp trong tháng 11 và 12 do những chậm trễ trong việc thanh toán lương và mua sắm nguyên vật liệu đầu vào.

 

Người dân biểu tình chống chiến dịch thu hồi tiền dưới sự kêu họi của phe đối lậpNgười dân biểu tình chống chiến dịch thu hồi tiền dưới sự kêu họi của phe đối lập


Vẫn còn quá sớm cho các chỉ số chủ yếu sau động thái phi tiền tệ hóa, nhưng chỉ số Nikkei Markit India Purchasing Managers Index đã sụt giảm trong tháng 11 sau khi đạt mốc cao nhất trong 22 tháng vào tháng 10. Đáng lo ngại hơn, các nhà đầu tư nước ngoài dường như đang tháo chạy khỏi thị trường Ấn Độ. Báo cáo ngày 8/12 của Nomura Securities vào lưu ý rằng các nhà đầu tư danh mục và các quỹ đầu tư thuộc sở hữu chính phủ của nước ngoài đã rút 141,3 tỷ rupee ra khỏi thị trường Ấn Độ trong 5 ngày đầu tiên của tháng 12 sau khi đã thực hiện đợt rút kỷ lục trị giá 172,7 tỷ rupee trong tháng 11, mức cao hơn rất nhiều so với con số 71,5 tỷ rupee trong tháng 10. Dòng tiền rút ra tăng mạnh từ ngày 11/11/, sau thông báo thu hồi tiền bất ngờ của ông Modi, đồng thời trùng với việc ông Donald Trump được bầu làm tổng thống tiếp theo của Mỹ. Dự kiến thị trường còn trải qua nhiều phen sóng gió nữa nếu Cục Dự trữ liên bang Mỹ - như nhiều người trông đợi – quyết định tăng lãi suất tại cuộc họp về chính sách diễn ra tuần sau.


Những tác động ngoài dự kiến


Việc thu hồi tiền cho đến nay đã có những hệ quả ngoài dự định. Các công ty điện lực quốc doanh trên cả nước – vốn được phép chấp nhận các khoản thanh toán bằng các đồng tiền cũ cho đến ngày 30/12 – đã ghi nhận điều đáng mừng là tình hình trả chậm đã giảm mạnh. Tuy nhiên, lượng khách du lịch cũng lao dốc, còn các đại sứ quán nước ngoài – hiện buộc phải tuân thủ các hạn mức rút tiền mặt - thì đang phẫn nộ với điều mà họ coi là sự vi phạm các đặc quyền ngoại giao. Một số sứ quán, như của Nga, thậm chí còn đe dọa sẽ trả đũa lại bằng cách nhắm vào các nhà ngoại giao Ấn Độ tại nước của họ.


"Những hệ quả xuất phát từ việc thu hồi tiền đã được tính tới, đó là lý do tại sao các khâu lên kế hoạch, quy trình thực hiện và việc triển khai thực tế diễn ra như mọi người thấy để đảm bảo mức độ bí mật cao", Thống đốc RBI Urjit Patel phát biểu tại cuộc họp báo sau cuộc họp về chính sách. Những vấn đề của người dân bình thường, ông nói thêm, sẽ “được chúng tôi ưu tiên cao nhất”.


Không mấy người nghi ngờ rằng đợt thu hồi tiền đã tác động tới gần như mọi khía cạnh của nền kinh tế Ấn Độ và đã châm ngòi cho một cuộc tranh cãi lớn về chính trị trong đó ông Modi một mình chống lại tất cả các đảng đối lập. Phiên họp mùa đông của nghị viện khai mạc hôm 16/11 và sẽ kết thúc vào ngày 16/12 cho đến nay đã bị tê liệt bởi những phát biểu nảy lửa, những cuộc phản đối diễn ra hàng ngày, những trận đấu khẩu om sòm và cả những lần vỡ trận trong hỗn loạn. Công việc ban hành luật bị đóng băng. Luật Thuế hàng hóa và dịch vụ, được dự kiến ban hành ngày 1/4 năm sau, thì đang sa lầy trong mớ cãi lộn chính trị bòng bong.


Những rạn nứt đang bắt đầu xuất hiện trong Đảng Bharatiya Janata (BJP) cầm quyền của Thủ tướng Modi. Ngày 7/12, đảng viên kỳ cựu L.K. Advani đã quở trách chủ tịch hạ viện và bộ trưởng phụ trách các vấn đề nghị viện vì không kiểm soát được tình trạng cãi vã. Ngày hôm sau, Tổng thống President Pranab Mukherjee, người bình thường vốn trung lập, cũng phải lớn giọng với các nhà làm luật: "Vì thánh thần, xin hãy làm việc của mình đi! Nhiệm vụ của các vị là làm việc trong nghị trường này".


Cho đến lúc này, Thủ tướng Modi chưa lên tiếng trước nghị viện về quyết định gây tranh cãi của mình, mặc dù ông đã phản pháo những người chỉ trích trong các bài phát biểu được đọc trên khắp cả nước. Ngày 8/12, ông đã lên Twitter để cảm ơn người dân Ấn Độ đã “hết lòng” ủng hộ “ngọn lửa thiêng” chống tham nhũng, khủng bố và tiền đen của ông.


"Tôi đã luôn nói rằng biện pháp này của chính phủ sẽ đem đến một mức độ bất tiện nhưng cơn đau ngắn hạn này sẽ mở đường đến những lợi ích dài lâu", ông Modi viết trên Twiter và nói thêm rằng Ấn Độ có cơ hội lịch sử để đi theo con đường thanh toán không dùng tiền mặt. Ông nói chiến dịch của ông sẽ "trao quyền cho người nghèo, tầng lớp trung lưu mới, tầng lớp trung lưu và đem lại lợi ích cho các thế hệ tương lai".


Bộ trưởng Tài chính của ông Modi, ông Arun Jaitley, hôm 8/12 đã công bố một loạt các khoản giảm trừ và hoàn thuế cho những người sử dụng thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ và ví điện tử cho các giao dịch như mua xăng, mua vé tàu và nộp phí bảo hiểm. Các bộ trưởng trong chính phủ cũng đã được lệnh yêu cầu nhân viên thuộc cấp giảm sự lệ thuộc vào tiền mặt.


Cuộc sống không tiền mặt?


Ông Jaitley nói chính phủ sẽ phát hành các thẻ ghi nợ có tên Rupay với giá trị 43 triệu rupee cho nông dân để khuyến khích thanh toán qua phương tiện kỹ thuật số tại khu vực nông thôn, và rằng mỗi làng ở nông thôn sẽ được lắt đặt 2 máy POS. Các ngân hàng cũng đã được lệnh lắp đặt thêm 1 triệu máy POS trên cả nước, ngoài số 1,5 triệu máy hiện có.


Tới 93% lực lượng lao động của Ấn Độ làm việc trong khu vực không có tổ chức và chiếm khoảng 45% GDP của cả nước. Chính phủ của ông Modi đã nói đầu tháng 12 rằng họ đã tổ chức hơn 270.000 “trại” để khuyến khích những công nhân làm việc không có tổ chức tránh xa tiền mặt, và hơn 2,45 triệu tài khoản ngân hàng mới đã được mở.


Chiến dịch thu hồi tiền đã dẫn tới cả một phong trào châm biếm trên mạng xã hội, nhưng cùng với những sự đùa cợt là những tin đồn về bước đi tiếp theo của chính phủ, từ việc sẽ đóng cửa hoàn toàn các giao dịch bất động sản trong năm 2017 đến việc sắp tới sẽ tịch thu đồ trang sức bằng vàng, vốn được các gia đình Ấn Độ tích trữ trong nhiều thế hệ.


Nhưng liệu việc thu hồi tiền có chấm dứt được vấn nạn tiền đen của Ấn Độ? Phó Thống đốc RBI R. Gandhi phát biểu hôm 5/12 rằng giá trị của số giấy bạc đã được nộp lại tổng cộng là 11,55 nghìn tỷ rupee, chiếm khoảng 78,5% tổng giá trị bị cấm lưu thông (14,7 nghìn tỷ rupee).


Các nhà kinh tế học nói rằng nếu gần như toàn bộ số giấy bạc bị cấm quay trở lại hệ thóng vào hạn chót 30/12, điều này sẽ báo hiệu rằng canh bạc của ông Modi chưa thành công, ngay cả khi tính tới phương án được ông Modi công bố hôm 28/11 theo đó cho phép người dân Ấn Độ được hợp pháp hóa tài sản không khai báo với điều kiện phải chịu thuế và phạt ở mức 50% tổng tài sản và phải chấp nhận đóng băng thêm 25% tài sản trong 4 năm.


Các chuyên gia thì thận trọng nhận định rằng tiền đen chỉ là một phần nhỏ của nền kinh tế mà bên cạnh những thành phần tội phạm, làm tiền giả và trốn thuế thì còn có cả triệu người trong khu vực không chính thức có thu nhập dưới ngưỡng chịu thuế. Các số liệu ước tính bị phức tạp hóa bởi việc thu nhập từ nông nghiệp không bị đánh thuế mặc dù chính phủ đang hướng đến việc đánh thuế các khoản thu nhập từ nông nghiệp ở mức trên 10 triệu rupee/năm.


Nhà kinh tế học Arun Kumar, người đã nghiên cứu vấn đề dòng tiền phi pháp trong hơn 30 năm, vừa xuất bản một bài viết chi tiết trong đó ước tính quy mô nền kinh tế đen ở mức 62% GDP tại thời điểm năm 2012. "Tốc độ tăng trưởng trung bình của nền kinh tế đen trong giai đoạn 5 năm tới năm 2012 là khoảng 20%", ông Kumar viết.


Giới chức Ấn Độ đã và đang chạy đua để đi trước các đối tượng rửa tiền và những kẻ hoạt động trên thị trường đen một bước. RBI đã phát đi hơn 50 thông báo trong tháng kể từ khi chiến dịch thu hồi tiền được công bố. Chính phủ cho biết họ đã đình chỉ khoảng 35 quan chức tại các ngân hàng quốc doanh vì tội tiếp tay cho các giao dịch bất hợp pháp, trong khi các nhà điều tra về thuế thu nhập đang điều tra 50 chi nhánh ngân hàng. Nhưng cuộc chiến vẫn còn gian nan và đến nay báo cáo của các nhà điều tra cho biết đã có những lô giấy bạc mới phát hành được cất giấu bất hợp pháp và nhiều trường hợp giấu diếm thu nhập không kê khai đã xuất hiện tại 7 thành phố lớn.