Kinh tế các nước châu Á khác

2016: Năm đáng quên của kinh tế Mông Cổ

Thứ năm, 05-01-2017 13:57 1020

5 năm trước, Mông Cổ là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới với nguồn tài nguyên to lớn tiếp sức cho quá trình phát triển, đồng thời là một nền dân chủ đã được thể chế hóa vững chắc với dân số trẻ và trình độ giáo dục cao. Nhưng kết thúc năm 2016, điều đọng lại chỉ là một mớ hỗn độn và đầy bất trắc.

 

Nguồn: Julian Dierkes - "Mongolia's disappointing come down of 2016", East Asia Forum, 31/12/2016

 

Biên dịch: Lê Minh Tân


Năm 2016 là một năm quan trọng cho Mông Cổ cả về kinh tế lẫn chính trị; nhưng không phải theo nghĩa tích cực. Mới chỉ 5 năm trước đây, Mông Cổ còn bay cao trong niềm lạc quan. Khi đó, Mông Cổ là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới với nguồn tài nguyên to lớn tiếp sức cho quá trình phát triển, đồng thời là một nền dân chủ đã được thể chế hóa vững chắc với dân số trẻ và trình độ giáo dục cao, ít nhất là ở cấp độ cơ sở. Nhưng dường như mọi thứ đã đạt đến giới hạn của nó.

 

Giờ đây, nguồn thu từ nguồn tài nguyên khoáng sản đã ở ngoài tầm với do vấn đề nợ công trầm trọng mà chính sách chi tiêu theo chủ nghĩa dân túy của chính phủ trước gây ra; chính sách này khiến chính phủ hiện tại không còn nhiều dư địa để đưa ra bất cứ quyết định nào.


Diễn biến xấu đi của triển vọng kinh tế Mông Cổ một phần là hiện tượng chung của toàn thế giới, nhưng một phần là do yếu tố trong nước. Giá cả hàng hóa đã sụt giảm và đứng ở mức thấp trong những năm qua. Sự sụt giảm này có liên hệ với sự tăng trưởng chậm lại của kinh tế Trung Quốc — giá cả hàng hóa sụt giảm đã tác động mạnh bởi nền kinh tê Mông Cổ phụ thuộc nhiều vào việc Trung Quốc mua tài nguyên của nước này. Mông Cổ không thể làm gì khác ngoài việc hy vọng giá cả hàng hóa sẽ phục hồi, đặc biệt là giá đồng. Sự phục hồi giá than có vẻ như ngày càng bất khả thi nếu xét đến những cam kết của Trung Quốc theo Thỏa ước Paris theo đó nước này sẽ phải cắt giảm lượng than dành cho lĩnh vực sản xuất năng lượng.


Các quyết định chính trị đã làm cho tình hình trở nên bi đát hơn. Thái độ như thể xem nhẹ đầu tư nước ngoài trong những năm gần đây và việc đàm phán (lại) dự án Oyu Tolgoi khổng lồ đã làm tiến độ đầu tư chậm lại đến mức như giậm chân tại chỗ. Tai hại hơn là sự hoang phí những “đồng tiền dễ kiếm” huy động được từ 1,5 tỷ USD trái phiếu Chinggis năm 2012 mà chính phủ nước này chủ yếu sử dụng cho những chính sách dân túy như cho tiền trẻ em và người về hưu, đầu tư vào các dự án hạ tầng và trợ cấp cho các khoản vay thế chấp nhà. Ngoại trừ một số dự án hạ tầng, những khoản chi này cho đến nay đã không có bất cứ tác động đầu tư bền vững nào.

 

 

Một lỗi lầm chính trị nữa là việc bán cổ phần của Nga trong Mỏ đồng Erdenet cho Ngân hàng Thương mại và Phát triển Mông Cổ chỉ một ngày trước ngày diễn ra cuộc bầu cử nghị viện, 29/6/2016. Khi nhiều thông tin hậu trường về thương vụ này được tiết lộ, càng có nhiều dấu hiệu cho thấy đây là một nỗ lực tham nhũng nhằm trục lợi bất chính.


Ngoại giao thương mại của Mông Cổ những năm gần đây có được một số thành công. Hiệp định đối tác thương mại với Nhật Bản được ký kết cuối năm 2015 và có hiệu lưc tháng 6/2016. Đây là cột mốc quan trọng cho quá trình hội nhập kinh tế của Mông Cổ vào khu vực Đông Á. Hiệp định Xúc tiến và Bảo hộ đầu tư với Canada được ký kết tháng 9/2016 sau nhiều năm đàm phán.


Sự kiện đơn lẻ đáng kể nhất năm 2016 là cuộc bầu cử nghị viện diễn ra ngày 29/6/2016. Trong bối cảnh tình hình kinh tế ảm đạm, không mấy ngạc nhiên khi Đảng Dân chủ (DP) cầm quyền bị cử tri thẳng tay gạch tên. Dù vậy, chiến thắng quá cách biệt của Đảng Dân dân Mông Cổ với 65 trên tổng số 76 ghế của Đại Khural Quốc gia (tức Nghị viện) Mông Cổ.


Thời gian trước khi diễn ra bầu cử đã có những lo ngại về việc cử tri sẽ phản ứng như thế nào trong khi họ rất tức giận với Đảng Dân chủ. Liệu họ có tẩy chay cuộc bầu cử hay không?


Cuộc bầu cử diễn ra đã chứng kiến số người đi bỏ phiếu tăng 10% so với cuộc bầu cử nghị viện trước đó – 73,6% so với 65,2% năm 2012 — và không một ứng viên nào trong dố những nhân vật theo chủ nghĩa dân túy nhiệt thành nhất giành được ghế nào trong nghị viện mới. Tuy nhiê, chiến thắng áp đảo của MPP vẫn chưa phải là sự đảm bảo chắc chắn cho cương lĩnh của đảng này.


Thứ nhất, cương lĩnh của họ còn chưa đủ cụ thể. Thứ hai, sự chuyển đổi vào phút cuối cùng sang chế độ bầu cử theo đa số đã dẫn tới kết quả rất không cân cứng xét về số ghế trong quốc hội: MPP chỉ giành được 45,7% số phiếu phổ thông so với 35,6% của Đảng Dân chủ. Các đảng nhỏ hơn thì gần như đã bị loại bỏ hoàn toàn, ngoại trừ 1 ghế duy nhất thuộc về Đảng Cách mạng nhân dân Mông Cổ. Tân Thủ tướng Jargaltulgyn Erdenebat sẽ dẫn dắt một chính phủ mà bản thân nó bị bó chân bó tay chặt cứng bởi hiện trạng tài chính công u ám. Người ta khó có thể trông đợi nhiều sáng kiến về chính sách từ chính phủ này.


Trong khi các cuộc thảo luận đang tiến hành với Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) có thể giảm nhẹ ít nhiều những gánh nặng tài chính, tình hình cuối năm 2016 đã trở nên vô vọng hơn sau cuộc cãi vã với Trung Quốc liên quan đến chuyến thăm của Đạt Lai Lạt Ma tới Mông Cổ hồi cuối tháng 11. Phản ứng nóng nảy của Bắc Kinh trước bất cứ diễn biến nào liên quan đến Đạt Lai Lạt Ma – người được sùng kính ở Mông Cổ như là lãnh tụ tinh thần của các tín đồ Phật giáo Tây Tạng, trong đó có người Mông Cổ - gợi đến tình cảnh o ép về chính sách đối ngoại mà trong đó Mông Cổ bị kẹt giữa Trung Quốc và Nga. Tình trạng nợ công chồng chất của nước này một lần nữa làm người ta chú ý đến những rủi ro mà các nền kinh tế dựa vào tài nguyên tiếp tục phải đối mặt.

 

Đây chính là bối cảnh mà Mông Cổ bước vào năm 2017 với cuộc bầu cử tổng thống diễn ra vào tháng 6 cùng năm.

 

Một số thông tin về Mông Cổ:

 

- Diện tích: 1.566.000 km2

- Dân số (ước tính 2016): 3.081.677 người

- GDP (2015): 12,5 tỷ USD

- GDP bình quân đầu người: 4.353 USD