Kinh tế các nước châu Á khác

3 tháng sau đổi tiền, Ấn Độ được gì và mất gì?

Thứ năm, 02-03-2017 15:36 584

Ba tháng sau khi khởi động chiến dịch thu hồi tiền, Ấn Độ đã phải chịu một số phí tổn đáng kể về mặt kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, về lâu dài, rất có thể nước này sẽ được hưởng những trái ngọt từ dự án táo bạo này: nền kinh tế minh bạch hơn nhờ ứng dụng các phương tiện thanh toán phi tiền mặt, tình tuân thủ pháp luật về thuế trong xã hội tốt hơn, chính phủ thu được nhiều thuế hơn, v.v...


Nguồn: Ashima Goyal - "Assessing the goals and outcomes of India's demonetisation"- East Asia Forum, 02/03/2017

 

Biên dịch: Nguyễn Quốc Duy


Đã hơn 3 tháng kể từ tháng 11/2016, thời điểm Ấn Độ bất ngờ phi tiền tệ hóa (tức thu hồi – ND) 86% lượng tiền đang lưu thông của mình. Những phí tổn về ngắn hạn cả biện pháp này đang trở nên rõ ràng hơn. Đơn cử, khu vực sản xuất công nghiệp của Ấn Độ đã bị ảnh hưởng nặng nề dẫn đến tăng trưởng âm vào tháng 12/2016. Tổng quan, phí tổn tổng hợp về tăng trưởng của biện pháp thu hồi tiền dự kiến sẽ lên tới 1% GDP.


Ngày 8/12/2016, chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi đã thu hồi các đồng bạc mệnh giá lớn gồm 500 rupee (khoảng 165 nghìn VND) và 1.000 rupee (khoảng 330 nghìn VND) trong nỗ lực chống nạn tham nhũng và tình trạng tích lũy tài sản không rõ nguồn gốc. Những đồng bạc mệnh giá cao này theo kế hoạch sẽ được thay thế bằng các đồng bạc mệnh giá 500 rupee và 2.000 mới. Người dân Ấn Độ được cho thời hạn đến cuối năm 2016 để nộp toàn bộ tiền phi pháp vào tài khoản ngân hàng, từ đó làm cho tài sản trở nên minh bạch hơn cũng như mở rộng căn cứ tính thuế trong xã hội.


Nhiều câu chuyện đang dần lộ ra cho thấy những tổn thất về sản lượng và việc làm trong khu vực không chính thức. Tuy nhiên, do thu hồi tiền chỉ là biện pháp tạm thời, khả năng những tổn thất này có kéo dài hay không phụ thuộc vào việc các cơ sở sản xuất nhỏ đóng cửa vĩnh viễn hay chỉ tạm thời cho nhân công nghỉ việc, và các dự án đầu tư bị hủy bỏ hay chỉ bị trì hoãn.


Các công ty đa quốc gia cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn. Lợi nhuận sụt giảm khi doanh số bán hàng tiêu dùng chững lại tại khu vực nông thôn. Trong khi đó, một số ngành như hàng hóa trung gian và gieo trồng lại cho thấy sự tồn tại khá bền bỉ. Lưu lượng vận chuyển bằng xe tải cho thấy sự phục hồi theo hình chữ V. Do những người thu nhập thấp không thể không làm việc, các cơ sở kinh tế thuộc khu vực không chính thức có thể sẽ sớm mở cửa trở lại.


Tháng 1 năm 2017 cho thấy thêm những sự cải thiện khi tiền được bơm trở lại hệ thống. Đến giữa tháng 2, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) đã phát hành trở lại 55% tổng giá trị của lượng tiền đã bị thu hồi trước đó. Do tỷ lệ tiền mặt/GDP đã giảm khi người tiêu dùng chuyển sang các phương tiện thanh toán khác thay cho tiền mặt, tình trạng bình thường nhìn chung đã được khôi phục.


Bất chấp việc các cơ quan công quyền khẳng định rằng các phí tổn (của việc đổi tiền) chỉ là tạm thời, những phí tổn thực sự liên quan đến con người như tình trạng mất việc làm bị làm cho tồi tệ thêm bởi công tác lập kế hoạch và triển khai không tốt. Ngân sách có cho phép giảm thuế đối với những nhóm người có thu nhập thấp bị ảnh hưởng nhiều nhất cùng các doanh nghiệp nhỏ. Việc thu hồi tiền riêng nó không thể tạo ra được tác động đáng kể tới tình trạng tiền đen và tham nhũng, nhưng nó có thể đóng góp như là một phần của một chuỗi các động thái liên quan. Ngân sách đã có thêm các sáng kiến để hướng tới một nền kinh tế chính thức với các luật và quy định mới, điều này gợi ý rằng chính phủ nên tập trung vào lộ trình như vậy.


Trong khi vẫn chưa có ước tính chính thức về giá trị của số giấy bạc được nộp vào hệ thống ngân hàng, giới truyền thông đồn đoán rằng nếu tính cả lượng tiền giả thì tổng cộng đã có 15,5 nghìn tỷ rupee (khoảng 231,7 tỷ USD) tiền cũ đã quay lại hệ thống ngân hàng. Điều này gợi ý rằng chính phủ sẽ không đạt được mục tiêu xóa bỏ các hang ổ tiền đen. Những tờ bạc không được nộp vào ngân hàng sẽ bị tiêu hủy.

 

Thủ tướng Ấn Độ Narenda Modi: "Tôi ước mơ về một nước Ấn Độ Kỹ Thuật Số, nơi mà sự tiếp cận thông tin là không giới hạn". Nguồn: Postcard.newsThủ tướng Ấn Độ Narenda Modi: "Tôi ước mơ về một nước Ấn Độ Kỹ Thuật Số, nơi mà sự tiếp cận thông tin là không giới hạn". Nguồn: Postcard.news


Ở khía cạnh tích cực, việc tuân thủ các quy định về thuế có thể sẽ cải thiện. Trong tổng cộng trên 1 tỷ người, Ấn Độ chỉ có chưa đến 40 triệu người nộp tờ khai thuế thu nhập. Điều này được nhiều người nhìn nhận là không công bằng. Tỷ lệ thuế/GDP ở mức 16% của Ấn Độ nằm trong những mức thấp nhất thế giới và là yếu tố gây căng thẳng lên chi tiêu của chính phủ.


Chính phủ đã thu được một số tiền thuế thông qua một chương trình ân giảm mới có hiệu lực đến cuối tháng 3. Cục thuế thu nhập đang điều tra nguồn gốc của trên 500.000 tờ bạc cũ (khoảng 7.500 USD) – tổng cộng số tiền này có thể lên tới 3% GDP. Nhờ có thông tin này, số lượng tờ khai thuế được nộp tại Ấn Độ được trông đợi sẽ tăng gấp đôi lên 75 triệu, nhờ vậy sẽ đem lại khoản thuế bằng khoảng 1% GDP. Nhưng các kết quả tốt đẹp sẽ phụ thuộc vào việc kết nối các cơ sở dữ liệu khác nhau,bao gồm cơ chế chia sẻ thông tin từ các sáng kiến của nhóm G20 về việc chống trốn thuế, trong khi giảm thiểu tình trạng tự tung tự tác của cơ quan thuế cũng như sự nhiêu khê, rầy rà kéo theo đó.


Việc công chúng Ấn Độ cho đến nay đã chấp nhận nỗi đau đớn đáng kể để ủng hộ nỗ lực chống tình trạng trốn thuế gợi ý rằng xã hội có thể sẵn sàng chịu đựng thời kỳ chuyển tiếp sang một hệ thống nơi hành vi nộp thuế hợp lý là chuẩn mực được chấp nhận. Để đưa ra một động thái thúc đẩy quyết đoán, chính phủ nên đơn giản hóa các quy định về thuế cũng như giảm các mức thuế suất áp dụng. Ví dụ, giấy tờ chủ quyền về bất động sản rõ ràng cùng mức thuế trước bạ thấp hơn sẽ giúp giảm vấn nạn tiền đen trên thị trường bất động sản. Có các dấu hiệu cho thấy hệ thống chính trị cũng sẽ buộc phải giảm sử dụng tiền mặt – tức là cũng ít dùng tiền đen hơn – trong các cuộc bầu cử.


Tỷ lệ tiền mặt/GDP của Ấn Độ ở mức trung bình 8,4% trong giai đoạn từ 1975–2000, nhưng đã tăng lên mức 10,8% trong thập niên vừa qua. Trong khi chính phủ Ấn Độ không tham vọng hướng đến một xã hội phi tiền mặt, họ vẫn muốn giảm tỷ lệ này xuống mức 5% - mức tiêu chuẩn của đa số các nền kinh tế. Dữ liệu cho thấy có sự gia tăng mạnh trong các phương thức thanh toán kỹ thuật số trong thời gian hậu thu hồi tiền và một số thành quả này sẽ được duy trì. Chính phủ đang tiếp tục khuyến khích và xây dựng hạ tầng cho xu hướng chuyển đổi này, ví dụ như Giao diện thanh toán thống nhất (Unified Payments Interface) giúp giảm chi phí chuyển khoản ngân hàng. Việc chuyển đổi sang các phương thức thanh toán kỹ thuật số cũng là cơ hội kinh doanh hấp dẫn cho các ngân hàng, bởi nhờ đó họ có thể tiết kiệm chi phí phát triển mạng lưới.


Việc ứng dụng phổ biến hơn các phương thức thanh toán kỹ thuật số sẽ giúp tăng cơ sở tính thuế cũng như mức độ tuân thủ về thuế; điều này - đến lượt nó – sẽ cho phép chính phủ tăng chi tiêu. Ngoài ra, các giao dịch thanh toán qua kênh kỹ thuật số sẽ để lại các dấu vết truy soát, từ đó có thể giảm tình trạng trốn thuế. Với dữ liệu giao dịch trong tay, ngân hàng sẽ có thể cho vay đối với các doanh nghiệp nhỏ, thu hẹp khu vực kinh tế không chính thức, vốn chiếm 45,4% sản lượng của cả nền kinh tế trong giai đoạn 2011–2015, cũng như 70% số lượng việc là trong khu vực phi nông nghiệp. Sự dịch chuyển sang khu vực chính thức sẽ làm tăng gánh nặng về quản lý nhà nước cho các doanh nghiệp nhỏ nhưng cũng sẽ đem lại những lợi ích như tiếp cận tín dụng dễ dàng hơn.


Người ta thường lập luận rằng việc chuyển đổi tiền tệ không phát huy tác dụng trong một nền kinh tế với một khu vực kinh tế không chính thức lớn như Ấn Độ, và rằng việc thu hồi tiền đã làm nồi bật tầm quan trọng của tiền mặt đối với khu vực kinh tế không chính thức của nước này. Khi một lượng tiền mặt lớn được nộp vào ngân hàng, nó thực sự đã giúp hạ lãi suất. Sự chuyển đổi cũng sẽ cải thiện khi tình trạng rò rỉ tiền mặt từ hệ thống ngân hàng được giảm bớt.


Ashima Goyal là Giáo sư Kinh tế học tại Viện Nghiên cứu Phát triển Indira Gandhi (IGIDR), Mumbai.