Kinh tế Mỹ

Trump và Hoa Kỳ trước ngã ba đường tại Châu Á - Thái Bình Dương

Thứ năm, 26-01-2017 13:18 651

Liệu Trump — người lội ngược dòng vĩ đại nhất trong lịch sử chính trị Hoa Kỳ kể từ thời Tổng thống Truman năm 1948 — có buông bỏ di sản của những người tiền nhiệm cũng như vị thế và uy tín của Hoa Kỳ tại Châu Á hay không?


Nguồn: Sourabh Gupta, ICAS - Trump and the United States at the crossroads in Asia - East Asia Forum, 24/1/2017

 

Biên dịch: Lê Minh Tân


Đặt bàn tay lên chính cuốn Kinh thánh mà Tổng thống Lincoln đã sử dụng tại lễ nhậm chức của mình, Donald J. Trump tuyên thệ nhậm chức giữa khung cảnh phô trương và đầy rẫy sự phản đối để trở thành vị tổng thống thứ 45 của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ hôm 20 tháng 1 vừa rồi. Cũng ngày này 156 năm trước, khi Cuộc nội chiến Bắc-Nam đang đến gần, Tổng thống Lincoln đã khuyên nhủ - dù trong vô vọng - người dân Mỹ làm hồi sinh những mối liên hệ vốn đã gắn kết họ với nhau: “Chúng ta không phải kẻ thù, mà là bằng hữu. Chúng ta không phải, và chúng ta không được phép là, những kẻ xa lạ hay kẻ thù; chúng ta phải là đồng bào, đồng hữu”. Trái ngược hoàn toàn, giờ đây thông điệp của Tổng thống Trump dường như không có chút nào hướng đến những giá trị tốt đẹp trong bản chất của nước Mỹ. Tuy nhiên, khi bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ vô cùng nhọc nhằn trước mắt, sẽ là bước đi khôn ngoan nếu Trump áp dụng những lời kêu gọi của Tổng thống Lincoln với các đồng minh và đối tác của mình, nhất là những đồng minh và đối tác tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.


Trong suốt gần 70 năm, Hoa Kỳ đã đóng vai trò như một hiệp sỹ tại Châu Á thông qua việc triển khai sức mạnh ưu việt cùng ý chí quyết tâm vượt trội để bảo vệ các tuyến đường biển, các thị trường mở cửa và các nền chính trị trong khu vực. Sự tiếp cận thị trường mà Mỹ dành cho hàng xuất khẩu sản xuất nhẹ của các nước Châu Á trong khi không cần nhận lại sự mở cửa tương tự từ các nước này là yếu tố cốt lõi cho chiến lược này của Mỹ. Hạm đội 7 của Hải quân Hoa Kỳ được trao nhiệm vụ - dù ít quan trọng hơn – bảo vệ các tuyến đường biển vốn có vai trò phân phối các nguồn tài nguyên năng lượng phục vụ cho động lực tăng trưởng do sản xuất dẫn dắt này của Châu Á. Nhưng với cá tính khác người của Trump cùng hệ thống những quan điểm phản thương mại (và chống người nhập cư) mà Trump có chung với những cố vấn thân cận nhất của mình, Hoa Kỳ giờ đây đang đứng trước nguy cơ đánh mất bản quyền đối với “hệ điều hành” địa chính trị Châu Á mà chính nước này đã dày công thai nghén, gây dựng và quản trị trong suốt 7 thập kỷ vừa qua.

 

Trump liệu có nhường vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ tại Châu Á cho Trung Quốc? Ảnh: newmandala.orgTrump liệu có nhường vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ tại Châu Á cho Trung Quốc? Ảnh: newmandala.org


Bốn trong số bảy điểm cấu thành cốt lõi của kế hoạch kinh tế của Tổng thống Trump sẽ có tác động trực tiếp và tiêu cực đến khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.


Thứ nhất, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ bị xé bỏ, kéo theo đó là sự xói mòn trầm trọng những uy tín và nỗ lực chính trị khổng lồ mà các nhà lãnh đạo Châu Á – Thái Bình Dương – từ những nền kinh tế giàu có nhất như Nhật và Australia đến nước nghèo nhất như Việt Nam – đã bỏ ra. Một thứ “thuế biên giới” được dự kiến áp dụng cho tất cả các loại hàng hóa nhập khẩu bất kể nguồn gốc sẽ còn xát thêm muối vào vết đau này. Trớ trêu là, có thể chính Trung Quốc sẽ là nước được trao sứ mệnh cứu rỗi sự hiện diện về thương mại của Hoa Kỳ tại Châu Á thông qua việc nước này lãnh đạo – và Hoa Kỳ tham gia vào - các cuộc thảo luận về Khu vực Thương mại tự do Châu Á – Thái Bình Dương.


Thứ hai, nền kinh tế lớn nhất Châu Á – Thái Bình Dương – tức Trung Quốc – sẽ bị gán mác “nước thao túng đồng tiền” và có thể sẽ bị áp đặt mức thuế nhập khẩu ác nghiệt. Việc coi giá trị của một đồng tiền là một hình thức trợ cấp có thể khởi kiện sẽ vi phạm luật pháp thương mại quốc tế. Chỉ những hình thức trợ cấp đặc thù theo doanh nghiệp, theo ngành, theo khu vực hoặc trợ cấp liên quan đến xuất khẩu mà gây phương hại cho thị trường nước ngoài mới có thể bị khởi kiện về mặt pháp lý thông qua hành động đáp trả. Việc gán mác “nước thao túng đồng tiền” cho Trung Quốc sẽ cũng trái với các quy tắc liên quan đến giám sát của IMF. Ngay cả khi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc không nâng đỡ giá trị của đồng Nhân dân tệ, thì các chỉ dẫn của IMF cũng yêu cầu tỷ giá hối đoái của nước vi phạm phải được điều chỉnh lệch đi để đảm bảo sự gia tăng xuất khẩu ròng. Việc các chính sách của Ngân hàng này gần như không có tác động này là chưa đủ.


Thứ ba, ê-kíp chính sách thương mại của Trump — Wilbur Ross thuộc Bộ Thương mại, Robert Lighthizer thuộc Đại diện thương mại Hoa Kỳ, và Peter Navarro thuộc Hội đồng Thương mại quốc gia — đã cam kết sẽ sử dụng mọi quyền hạn hợp pháp trong phạm vi thẩm quyền thực thi thương mại của Tổng thống để đối phó với những hoạt động bị coi là bất hợp pháp và đã đưa nước Mỹ tới tình trạng thâm hụt thương mại với Châu Á. Nhưng khi bị thúc ép nêu đích danh (những) vi phạm của Trung Quốc đối với câc quy tắc thương mại quốc tế, họ lại không thể dẫn chứng ra một trường hợp thuyết phục về mặt pháp lý. Khó hiểu hơn, họ còn bóng gió rằng những phán quyết tranh chấp của WTO mà có yếu tố bất lợi có thể sẽ không được tuân thủ.


Cần mở ngoặc đơn lưu ý ở đây là, 30 năm trời hạnh họe Nhật Bản với một mớ những hình thức trừng phạt thương mại còn đa dạng hơn cũng không thể giúp Mỹ đảo ngược tình trạng mất cân bằng thương mại song phương. Trái lại, các biện pháp này còn giúp đồng Yên tăng giá, điều này – đến lượt nó – lại khiến cho nền kinh tế của nước đồng minh hàng đầu của Mỹ tại Châu Á – Thái Bình Dương rơi vào cảnh giảm phát và trì trệ.


Cuối cùng, nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Châu Á – tức Ấn Độ - cũng sẽ không thoát khỏi “nanh vuốt” của Trump. Các dịch vụ dựa trên công nghệ thông tin từ lâu đã đóng vai trò cực kỳ nổi bật trong việc khuếch trương hình ảnh Ấn Độ như một xã hội hiện đại và có tính cạnh tranh trên toàn cầu. Nhưng, trong con mắt của Steve Bannon, chiến lược gia trưởng của Tổng thống Trump, sự hiện diện lớn đến mức không cân xứng của những người Nam Á tại Thung lũng Silicon là một sự tấn công về văn hóa. Người ta đã bắt đầu rục rịch tái cấu trúc chương trình thị thực làm việc H1-B — động thái này tương tự như những nỗ lực trước đây của ông Jeff Sessions – Bộ trưởng Tư pháp sắp nhậm chức – trong việc công kích chính chương trình đã hậu thuẫn cho sự trỗi dậy của Ấn Độ trên nền tảng sự thành thạo trong lĩnh vực thuê ngoài (outsourcing) của nước này cũng như làm sâu sắc các mối quan hệ giữa người dân hai nước Mỹ - Ấn.


Bằng việc trích dẫn một câu trong tác phẩm “ A Tale of Two Cities” của Charles Dickens trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới tại Davos, Thụy Sỹ ngày 17/1/2017, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chìa tay chào đón các đối tác khu vực và toàn cầu bước lên chuyến tàu tốc hành mà đầu tàu là sự phát triển của nước này. 70 trước, Tổng thống Harry Truman cũng đã chìa tay và đón chào Châu Á lên chuyến tàu tương tự. Liệu Trump — người lội ngược dòng vĩ đại nhất trong lịch sử chính trị Hoa Kỳ kể từ thời Tổng thống Truman năm 1948 — có buông bỏ di sản của những người tiền nhiệm cũng như vị thế và uy tín của Hoa Kỳ tại Châu Á hay không, đó vẫn là câu hỏi vẫn còn để ngỏ.


Sourabh Gupta là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Trung – Mỹ tại Washington, D.C.