Kinh tế Mỹ

Mỹ từ bỏ TPP: Đơn giản là vì "ăn một, lại muốn ăn hai"?

Thứ bảy, 18-02-2017 23:05 556

Việc Mỹ từ bỏ TPP không phải là thảm họa cho kinh tế toàn cầu. Điều này thậm chí còn có tác động tích cực ở khía cạnh nó sẽ là tiếng gọi thức tỉnh giới tinh hoa về hoạch định chính sách và hàn lâm trên toàn cầu về những rủi ro của việc bị ám ảnh bởi thế giới quan giáo điều về thương mại tự do. Thực chất, việc Mỹ từ bỏ TPP không phải vì nó "bất lợi" cho nước này, mà đơn giản là vì Mỹ cảm thấy nó "có lợi, nhưng chưa đủ"?

 

Nguồn: Shin Jang-Sup - "The pros and cons of US withdrawal from TPP" - The Straits Time, 08/02/2017

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Các chính quyền trước Trump có ngốc đến mức đem về các thỏa thuận thương mại bất lợi cho nước Mỹ? Ảnh: InternetCác chính quyền trước Trump có ngốc đến mức đem về các thỏa thuận thương mại bất lợi cho nước Mỹ? Ảnh: Internet

 

Chỉ một ngày sau khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từ bỏ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) vào ngày 24/1, tôi tình cờ tham dự một cuộc tọa đàm về thương mại tại Singapore. Trong một bài tham luận, một nhà đàm phán thương mại cao cấp của Mỹ - được cho là thân cận với Tổng thống Trump – đã nhấn mạnh rằng chính quyền mới của Mỹ đang theo đuổi “thương mại khôn ngoan” và giải thích rõ hơn như sau:

 

"Sẽ là sai lầm nếu cho rằng sẽ có một sự đoạn tuyệt hoàn toàn với quá khứ. Cho đến nay chưa một ai trong số những người được bổ nhiệm trong chính quyền của Tổng thống Trump nói rằng Hoa Kỳ sẽ vứt bỏ các mối quan hệ thương mại của mình. Tiếp tục hậu thuẫn cho sự tiếp nối về chính sách thương mại của Hoa Kỳ cũng là quan điểm của các nhà lãnh đạo Đảng Cộng hòa trong Quốc hội. Họ bị thuyết phục bởi những lợi ích có được từ một hệ thống thương mại quốc tế đặt trên nền tảng các quy tắc… Giống như Tổng thống Trump, nhiều người trong Quốc hội cũng đang tìm kiếm một thỏa thuận có lợi hơn".

 

Ý vị này là gì khi dùng cụm từ “một thỏa thuận có lợi hơn”? Chính quyền Trump và "nhiều người trong Quốc hội" giờ đây có vẻ như đang lập luận rằng các chính quyền trước của Hoa Kỳ đã tạo ra những thỏa thuận không có lợi và những thỏa thuận này cần được sửa đổi, dù muộn. Theo quan điểm của tôi, thực ra họ đang cố để có được “những thỏa thuận có lợi hơn nữa".

 

Chúng ta hãy nhìn lại lịch sử các thỏa thuận thương mại toàn cầu. Sự ra đời của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 1995 là một bước ngoặt trong số những thỏa thuận như vậy. Trước đó, Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) là khuôn khổ điều chỉnh của thương mại toàn cầu dưới cái ô của hệ thống Bretton Woods.

 

Một điều không thể phủ nhận được là GATT đã là một bước đại nhảy vọt cho thương mại tự do để nó thoát khỏi chủ nghĩa bảo hộ vốn tồn tại phổ biến trong giai đoạn Đại suy thoái. Tuy nhiên, GATT vẫn dành cho các nước đang phát triển những không gian nhất định để áp dụng các biện pháp bảo hộ và trợ cấp. Ở khía cạnh tài chính, nó chấp nhận các biện pháp quản lý vốn như là một tiêu chuẩn, chứ không phải một ngoại lệ. Các yếu tố mới được đưa vào WTO là sự tự do hóa tài chính và sự bảo vệ mạnh mẽ hơn các quyền sở hữu trí tuệ, trong khi gỡ bỏ hầu hết dư địa để các nước đang phát triển áp dụng các biện pháp bảo hộ và trợ cấp.

 

Với những người giáo điều về thương mại tự do, tình hình kinh tế của thế giới trong kỷ nguyên WTO lẽ ra đã tốt hơn so với dưới hệ thống GATT. Tuy nhiên, thực tế lại trái ngược. Kinh tế thế giới tăng trưởng bình quân 3,9% trong giai đoạn từ 1961 tới 1994, trong khi tốc độ tăng trưởng trong giai đoạn từ 1995 đến 2015 đã giảm xuống còn 2,9%.

 

Lịch sử cho chúng ta biết rằng ngay cả một nền thương mại tự do nhất cũng không nhất thiết đảm bảo cho sự tăng trưởng tối đa của kinh tế thế giới. Nó cũng cho chúng ta biết rằng sự ra đời của thế chế WTO cùng nhiều sáng kiến khác nhau khác để tự do hóa hơn nữa nền kinh tế thế giới – bao gồm cả TPP – ngay cả khi vận hành hiệu quả nhất thì cũng chỉ có tác động rất khiêm tốn đối với sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Ở khía cạnh này, việc ông Trump vứt bỏ TPP và dự định sửa đổi các hiệp định thương mại khác bản thân nó sẽ không có ảnh hưởng tiêu cực đối với kinh tế thế giới.

 

Điều này thậm chí còn có tác động tích cực ở khía cạnh nó sẽ là tiếng gọi thức tỉnh giới tinh hoa về hoạch định chính sách và hàn lâm trên toàn cầu về những rủi ro của việc bị ám ảnh bởi thế giới quan giáo điều về thương mại tự do. Từng quốc gia giờ đây phải bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc xem những cấp độ và hình thức nào của thương mại tự do sẽ là tốt nhất cho lợi ích quốc gia của chính mình và sẽ phải đàm phán về những lợi ích này trên một nền tảng mới.

 

Tuy nhiên, tiếng gọi thức tỉnh này không làm giảm nhẹ cảm giác bất an và cảm giác về sự thiếu công bằng giữa các đối tác thương mại của Hoa Kỳ bởi chính Hoa Kỳ là nước khởi xướng chính của thỏa thuận WTO cùng các hiệp định thương mại tự do khác. Thật khó tưởng tượng là các nhà cầm quyền trước đây của nước này lại ngốc ngếch đến mức thúc đẩy ký kết những thỏa thuận không có lợi cho nước Mỹ và gian dối đến mức tuyên bố những thỏa thuận này là “thành công ".

 

Các nước Đông Á – vốn đã tích lũy năng lực sản xuất cho xuất khẩu - đã chấp nhận các thỏa thuận nói trên, trong đó có những thỏa thuận cho phép sự tiếp cận tự do hơn các lợi ích tài chính của Mỹ trên đất của họ để đổi lấy việc họ được duy trì sự tiếp cận với thị trường Mỹ.

 

Các nước kém phát triển hơn khác đơn giản là bị tước quyền thực hiện các biện pháp bảo hộ và trợ cấp cho các ngành công nghiệp trong nước còn phôi thai của mình. So với những thỏa thuận thương mại trong giai đoạn tồn tại của GATT, các thỏa thuận trong kỷ nguyên WTO nhìn chung có lợi hơn cho nước Mỹ.

 

Ông Trump, tuy nhiên, lại đang khẳng định rằng những thỏa thuận như thế là bất lợi cho Hoa Kỳ và rằng tình trạng mất việc làm tại Hoa Kỳ chủ yếu là do hệ thống thương mại không công bằng cũng như những thông lệ thương mại không công bằng mà các đối tác thương mại của siêu cường này đang áp dụng. Đứng trên quan điểm của các đối tác thương mại của Mỹ, nước này đang cố để có được những thỏa thuận còn còn lợi hơn cho mình thông qua những quyết định cũng như những lời cáo buộc đơn phương. Những nước này không thể không cảm thấy bị phản bội và bắt nạt. Như vậy, việc khôi phục lòng tin với những nước này sẽ là một nhiệm vụ gian truân cho Hoa Kỳ.

 

Những vấn đề của ngày hôm nay dường như bị làm cho tệ hơn bởi khó khăn trong việc dự báo những điều mà ông Trump sẽ làm thông qua việc phân tích những gì ông ta nói. Nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với những bất định mà ngọn nguồn chính là từ vị tổng thống quyền lực nhất thế giới.

 

Tác giả là giáo sư kinh tế học tại Đại học quốc gia Singapore và cựu cố vấn Bộ trường tài chính Hàn Quốc