Kinh tế Mỹ

Bốn mối đe dọa về an ninh quốc gia khiến Mỹ dè chừng FDI từ Trung Quốc

Thứ ba, 21-02-2017 17:39 725

Tháng 3/2012, Ralls Corporation, một công ty thuộc sở hữu của Trung Quốc, đã mua nhiều dự án trang trại điện gió của Mỹ mà không báo cáo giao dịch cho CFIUS. Các ngọn tháp của những dự án này trông xuống toàn bộ không phận của Cơ sở Huấn luyện Hệ thống vũ khí hải quân, nơi các thế hệ máy bay không người lái mới nhất đang được thử nghiệm. Sau khi tiến hành điều tra thương vụ này, CFIUS đã khuyến nghị không cho tiếp tục triển khai.


Nguồn: Theodore H Moran - Weighing up China's investment in the United States - East Asia Forum, 15/02/2017

 

Biên dịch: Nguyễn Quốc Duy

 

Dòng vốn đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ đã đạt mức cao chưa từng có trong hai năm trở lại đây và tương lai hứa hẹn còn cao hơn nữa. Đầu tư từ Trung Quốc đạt mức 18 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2016, tăng gấp 3 lần cùng kỳ năm 2015. Các thương vụ thâu tóm các công ty Mỹ chiếm 84% số vốn đầu tư này.

 

Ủy ban về Đầu tư nước ngoài tại Hoa Kỳ (CFIUS) là cơ quan chính của Mỹ chịu trách nhiệm đánh giá các tác động trong nước của đầu tư nước ngoài vào nước này. Liệu CFIUS có khả năng phán quyết chống lại nhiều thương vụ mua doanh nghiệp Mỹ này của Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia hay không? Và tác động của những khoản đầu tư của Trung Quốc được phép tiếp tục triển khai đối với nền kinh tế Mỹ sẽ như thế nào?


Tháng 2/2016, Tập đoàn Hóa chất quốc gia Trung Quốc (ChemChina) đề xuất mua lại công ty kinh doanh nông nghiệp Syngenta của Thụy Sỹ với mức giá kỷ lục 44 tỷ USD. Thượng nghị sỹ Charles Grassley thuộc tiểu bang Iowa khẳng định thương vụ này sẽ đe dọa “an ninh lương thực” của Mỹ và đòi CFIUS phải tiến hành thẩm định. Chính quyền của Tổng thống Obama vì nể mặt ông Grassley nên cho tiến hành rà soát, nhưng khi không phát hiện ra bất cứ mối đe dọa khả dĩ nào với an ninh quốc gia, thương vụ của ChemChina được chuẩn y mà không có bất cứ biện pháp giảm nhẹ rủi ro nào.


Các quy định CFIUS được sửa đổi năm 2009, một phần là để giúp chuẩn tắc hóa mỗi quan hệ giữa các quy trình tác nghiệp của CFIUS và Quốc hội. Bản dự thảo sửa đổi này để ngỏ định nghĩa về các mối đe dọa an ninh quốc gia, nhưng việc phân tích các vụ việc của CFIUS cho thấy những mối đe dọa này có thể được chia thành bốn loại hình rõ rệt.


Thứ nhất là khả năng rò rỉ công nghệ nhạy cảm cho một công ty hoặc chính phủ nước ngoài mà công ty hay chính phủ nước ngoài này có thể triển khai hoặc bán công nghệ đó theo cách thức gây phương hại cho lợi ích quốc gia của Mỹ.


CFIUS gặp phải mối đe dọa này năm 2015, khi tập đoàn khổng lồ của Hà Lan Philips đồng ý ký kết một thỏa thuận trị giá 3,3 tỷ USD để bán đơn vị kinh doanh bóng đèn Lumileds cho nhà đầu tư Trung Quốc GO Scale Capital. Thoạt nhìn, thương vụ này có thể như đơn thuần chỉ là việc chuyển nhượng một công ty liên kết chuyên về bóng đèn thương mại tiêu chuẩn cho phía Trung Quốc. Tuy nhiên, điều tra sâu hơn, người ta phát hiện ra rằng Philips đang thử nghiệm các thiết bị sử dụng một chất có tên gọi gallium nitride, được dùng trong sản xuất các hệ thống radar và chống tên lửa đạn đạo tiên tiến. CFIUS vì thế đã bác thương vụ này.


Mối đe dọa thứ hai đến từ việc bên thâu tóm nước ngoài có thể trì hoãn, từ chối hoặc ra điều kiện cho việc cung cấp sản phẩm đầu ra từ bên bị thâu tóm. CFIUS đánh giá mối đe dọa này bằng cách xem xét xem quy trình hoặc sản phẩm “quan trọng” hoặc “trọng yếu” ở mức độ nào và bằng cách xác định trữ lượng và chi phí của những quy trình, sản phẩm cận thay thế.

 


Năm 2015, một công ty khai thác mỏ Trung Quốc đệ trình một đề xuất kín về việc mua lại một công ty khai thác mỏ của Canada – công ty này sở hữu các nguồn đất hiếm tại Canada, Hoa Kỳ và Nam Phi. Trung Quốc kiểm soát xấp xỉ 90% nguồn xuất khẩu đất hiếm. Chính phủ Trung Quốc từng ra lệnh không cho xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản trong thời gian xảy ra tranh chấp lãnh thổ giữa hai bên. CFIUS đã thông báo cho các bên rằng thương vụ này sẽ không được phép tiến hành.


Mối đe dọa thứ ba, là việc mua lại các công ty Mỹ có thể cho phép một công ty hoặc chính phủ nước ngoài theo dõi, giám sát và cài những “quả bom hẹn giờ” bên trong các hệ thống của công ty Mỹ.


Việc tìm cách đối phó với mối đe dọa này trong thế giới của những chuỗi cung ứng toàn cầu hóa — đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin — tạo ra những tình huống khó khăn cho CFIUS. Tất cả các khối hợp nhất cơ bản của các hệ thống IT đều có những cấu phần phần mềm và phần cứng từ các điểm sản xuất khắp nơi trên thế giới. Tất cả những cấu phần này đều có thể bị cài cắm những chi tiết kỹ thuật bí mật.


Nhưng sẽ là sai lạc và không hiệu quả nếu từ chối các nhà cung cấp thuộc sở hữu của Trung Quốc trong khi lại bật đèn xanh cho các thương vụ mua được thực hiện bởi các công ty của Mỹ, Pháp hoặc Thụy Điển với cơ sở lắp ráp sát cạnh các nhà máy của Trung Quốc tại Thâm Quyến.


Mối đe dọa thứ tư và cũng là cuối cùng xuất hiện nếu công ty Mỹ được nhắm mua có cơ sở nằm sát các căn cứ quân sự của Mỹ.


Tháng 3/2012, Ralls Corporation, một công ty thuộc sở hữu của Trung Quốc, đã mua nhiều dự án trang trại điện gió của Mỹ mà không báo cáo giao dịch cho CFIUS. Các ngọn tháp của những dự án này trông xuống toàn bộ không phận của Cơ sở Huấn luyện Hệ thống vũ khí hải quân, nơi các thế hệ máy bay không người lái mới nhất đang được thử nghiệm. Sau khi tiến hành điều tra thương vụ này, CFIUS đã khuyến nghị không cho tiếp tục triển khai.


Đầu tư của Trung Quốc tại Mỹ đã và đang tăng lên nhanh chóng từ một xuất phát điểm rất thấp. Lindsay Oldenski và tôi đã tạo lập một mô hình Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Trung Quốc để tìm hiểu xem tương lai của FDI của Trung Quốc tại Mỹ sẽ như thế nào. Mô hình này có tính tới các biến số liên quan đến thương mại và đầu tư như thu nhập bình quân đầu người, khoảng cách giữa các nước, và các ngôn ngữ được sử dụng chung.


Căn cứ vào những biến số này, mô hình có thể dự báo quy mô của dòng FDI giữa bất cứ hai nước cho trước nào. Đầu tư của Trung Quốc tại Mỹ - bất chấp tốc độ tăng trưởng gần đây – vẫn chưa bằng một nửa quy mô kỳ vọng căn cứ vào các đặc điểm khác của hai nước. Theo dự báo của mô hình này, trong những năm tới sẽ có sự gia tăng lớn và đều đặn FDI của Trung Quốc vào Mỹ.


Sử dụng một mô hình dự báo khác, dựa trên quy mô thị trường, tài nguyên thiên nhiên và quản trị, chuyên gia về Trung Quốc David Dollar đã chứng minh rằng đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ vẫn còn thấp so với tiềm năng nhưng dòng vốn đầu tư được kỳ vọng sẽ tăng nhanh trong những năm tới.


Các dòng vốn đầu tư mới và lớn hơn từ Trung Quốc sẽ có tác động gì tới nền kinh tế Mỹ? Nhìn vào các dự án FDI đã được triển khai, có thể thấy nhà đầu tư Trung Quốc tạo ra việc làm với lương và phúc lợi cao hơn đáng kể so vối mức bình quân của ngành. Đây không phải điều ngạc nhiên – các công ty Trung Quốc tìm đến Mỹ không chỉ đến bán hàng hóa, dịch vụ, mà còn để tiến hành nghiên cứu và phát triển và thu thập chuyên môn quản lý. Các dòng vốn đầu tư trong tương lai của Trung Quốc có thể sẽ tạo ra những việc làm tốt cho người lao động Mỹ.


Khi người nước ngoài đầu tư vào Mỹ, sự hiện diện của họ dẫn đến sự “lan tỏa” về năng suất sang những công ty khác trong những khu vực mà họ đầu tư thông qua việc đưa vào thị trường mới thêm các nguồn lực, công nghệ và chuyên môn. Những tác động này là không nhỏ - 12% tổng tăng trưởng năn suất của Mỹ trong giai đoạn 1987– 2007 có thể được coi là bắt nguồn từ sự lan tỏa năng suất từ FDI từ nước ngoài.


Điều này liệu có đúng với nhà đầu tư Trung Quốc? Một điều ít nhiều gây ngạc nhiên là, FDI của Trung Quốc đã đang tạo ra những tác động lan tỏa năng suất đáng kể. Những tác động này có khả năng sẽ tiếp tục tăng trưởng về quy mô.


Bên trong những dòng vốn FDI của Trung Quốc đang tăng lên này, việc tách biệt những thương vụ mua bán có thể gây ra mối nguy hiểm thực sự cho an ninh quốc gia và những thương vụ không gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia là có thể thực hiện được.


Các thương vụ mua lại doanh nghiệp do nước ngoài thực hiện chỉ có thể tạo ra mối đe dọa cụ thể về an ninh quốc gia trong những điều kiện rất đặc thù. Việc đánh giá cẩn trọng sẽ cho thấy rất ít giao dịch như vậy có thể tạo ra bất cứ mối đe dọa nào cho an ninh quốc gia của Mỹ. Đa số các khoản đầu tư của Trung Quốc có thể được chào đón một cách không do dự, và sự hiện diện của chúng là rất có lợi cho người lao động, doanh nghiệp, cộng đồng và người tiêu dùng Mỹ.