Kinh tế Mỹ

Vì saoTrump "gây gổ" với Nhật Bản vì vấn đề nhập khẩu ô tô?

Thứ hai, 06-03-2017 11:53 910

Tổng thống Mỹ Donald Trump nổi quạu với Nhật Bản trong vấn đề mua bán ô tô giữa hai nước bởi cho rằng Nhật Bản nhập thì ít trong khi xuất sang thì lại quá nhiều và lấy đi công ăn việc làm của người lao động Mỹ. Nhưng trên thực tế, ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản có lấy đi việc làm của người Mỹ và Mỹ có nên áp dụng các biện pháp bảo hộ ngành ô tô trong nước trước ô tô nhập khẩu từ Nhật hay không?

 

Nguồn: Shujiro Urata - "Trump's stoush with Japan over autos" - East Asia Forum, 12/02/2017

 

Biên dịch: Lê Minh Tân


Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa lên tiếng chỉ trích Nhật Bản về tình trạng mất cân bằng trong mua bán ô tô của nước này với Mỹ. Đã nhiều năm nay, xuất khẩu ô tô của Nhật Bản sang Mỹ vượt xa số lượng xe nước này nhập từ Mỹ. Đơn cử, năm 2016 Nhật xuất sang Mỹ 1,75 triệu xe trong khi chỉ nhập vẻ vẹn chưa đầy 20.000 chiếc.

 

Ông Trump phàn nàn rằng tình trạng mất cân bằng trong mua bán ô tô này là không công bằng. và nói rằng chính quyền của mình sẽ tăng thuế đánh vào ô tô nhập khẩu từ Nhật từ 2,5% lên 38% (bằng đúng mức thuế suất Nhật đánh vào thịt bò nhập khẩu từ Mỹ) để điều chỉnh lại sự mất cân bằng này. Nhật Bản và Mỹ đang bên bờ vực tái khơi mào những trận chiến thương mại từng xảy ra trước đây liên quan đến ô tô, vấn đề vốn là tâm điểm của sự căng thẳng trong quan hệ thương mại giữa hai nước trong những thập niên 1980 và 1990.


Nhưng sự thực là gì?


Nhập khẩu ô tô của Nhật Bản trong những năm qua đã tăng gần như là liên tục và đạt mức 351.382 chiếc vào năm 2016. Xe nhập khẩu khi đó chiếm 9,1% thị trường Nhật Bản. Măc dù thị phần của xe nhập khẩu trong thị trường ô tô Nhật Bản thấp hơn đáng kể so với Mỹ - nơi có tỷ lệ tương ứng khoảng 30%, nó vẫn gấp đôi tỷ lệ tương ứng tại khu vực EU (5%). Điều đáng chú ý trong những năm gần đây là sự thay đổi về tính chất của nhập khẩu từ Mỹ và EU. Số lượng ô tô nhập khẩu từ Mỹ vào Nhật Bản đã giảm từ 23.381 năm 2013 xuống còn 19.933 chiếc năm 2016, trong khi lượng xe nhập khẩu từ EU tăng từ 239.090 lên 251.115 chiếc. Mercedes-Benz, BMW, Volkswagen và các thương hiệu ô tô khác của Châu Âu là những dòng xe rất được ưa chuộng tại Nhật Bản.


Một số người than rằng để các nhà sản xuất ô tô vào được thị trường Nhật Bản là rất khó. Hãng Ford Motor gần đây đã thông báo rút khỏi thị trường Nhật Bản, lý do đưa do là “điều kiện thị trường khó khăn”.


Tuy nhiên, Nhật Bản không đánh thuế lên ô tô nhập khẩu. Trong khi đó Mỹ và EU áp đặt các mức thuế tương ứng là 2,5% và 10%. Các nhà sản xuất ô tô nước ngoài phải đối mặt với những biện pháp phi thuế quan cùng các tiêu chuẩn về môi trường và kỹ thuật tại Nhật Bản; nhưng đây là những biện pháp được áp dụng bình đẳng cho tất cả các sản phẩm ô tô bán tại nước này, bất kể xuất xứ là từ nước nào.


Nguyên nhân lượng ô tô Mỹ xuất khẩu sang Nhật thấp có thể được quy cho việc ô tô Mỹ không phù hợp với người tiêu dùng Nhật Bản. Một cuộc khảo sát được kakaku.com – một công ty chuyên cung cấp thông tin thị trường về người tiêu dùng Nhật Bản – tiến hành cho biết trong top 100 dòng xe được ưa chuộng nhất tại Nhật Bản có 71 dòng xe Nhật Bản, 28 dòng xe Châu Âu và chỉ có 1 dòng xe của Mỹ (Tesla) nằm trong danh sách.


Sự thiếu tính cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô Mỹ đã tạo ra sự mất cân bằng thương mại, chứ không phải sự bảo hộ thị trường ô tô Nhật Bản. Nếu Trump muốn thay đổi điều này, ông ta nên gây áp lực buộc các nhà sản xuất ô tô Mỹ cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh, chứ không phải bảo vệ họ bằng cách áp thuế lên ô tô nhập khẩu từ Nhật. Bảo hộ không giúp cải thiện năng lực cạnh tranh; nó thường chỉ hạ thấp năng lực cạnh tranh mà thôi. Trong suốt hai thập niên 1980 và 1990, các nhà sản xuất ô tô Mỹ đã được bảo hộ bởi thuế nhập khẩu và những biện pháp hạn chế xuất khẩu tự nguyện áp đặt lên các nhà sản xuất Nhật Bản, nhưng năng lực cạnh tranh của họ không hề cải thiện. Bảo hộ các nhà sản xuất Mỹ sẽ không làm cho ngành công nghiệp ô tô của Mỹ vĩ đại trở lại.

 

Nhật xuất khẩu rất nhiều ô tô sang Mỹ, nhưng ngược lại chỉ nhập rất ít. Ảnh minh họa: InternetNhật xuất khẩu rất nhiều ô tô sang Mỹ, nhưng ngược lại chỉ nhập rất ít. Ảnh minh họa: Internet


Trump lập luận rằng nhập khẩu từ Nhật Bản đang lấy đi công việc từ người lao động Mỹ. Ông ta cũng sử dụng chính cách nói này khi nói về nhập khẩu ô tô từ Mê-hi-cô. Giải pháp Trump đưa ra là gì? Tăng thuế và đàm phán lại Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Được ký kết năm 1994, NAFTA cho phép ô tô nhập khẩu từ Mê-hi-cô tiếp cận tự do thị trường Mỹ. Các nhà sản xuất ô tô lớn của Nhật Bản cùng các công ty khác từ Châu Âu và Mỹ đã tận dụng ưu đãi này bằng cách sản xuất ô tô tại Mê-hi-cô rồi từ đó xuất khẩu sang Mỹ.


Hiện tại, có 4 công ty ô tô Nhật đang hoạt động tại Mê-hi-cô với tổng sản lượng 1,4 triệu chiếc/năm. Do đa phần lượng xe này được xuất sang Mỹ, việc đánh thuế cao vào nhập khẩu từ Mê-hi-cô sẽ gây thiệt hại cho những công ty Nhật này. Các mức thuế cao có thể tạm thời cứu những người lao động Mỹ bị mất việc làm nhưng trong dài hạn chúng có thể sẽ gây tổn hại nhều hơn cho chính kinh tế Mỹ bởi thuế cao sẽ làm tăng chi phí của người Mỹ còn việc bảo hộ đối với mua bán ô tô có thể kích hoạt một cuộc chiến tranh thương mại.


Thực tế, ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản không hề lấy đi việc làm của người Mỹ mà ngược lại đang đóng góp cho nền kinh tế Mỹ bằng cách tạo ra sản lượng và việc làm. Xuất khẩu ô tô của Nhật sang Mỹ đã giảm mạnh từ 2,9 triệu năm 1988 xuống còn 1,6 triệu năm 2015, trong khi số lượng ô tô do các công ty Nhật sản xuất tại Mỹ đã tăng từ 723.396 lên 3,8 triệu chiếc trong cùng kỳ. Các công ty Nhật Bản chiếm xấp xỉ 30% tổng sản lượng ô tô tại Mỹ.


Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản ước tính chỉ riêng hãng Toyota đã tạo ra 136.000 việc làm cho người lao động Mỹ ở các khâu sản xuất, bán hàng và các hoạt động khác trong năm 2016. Số lượng việc làm do các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản tạo ra lên tới 1,5 triệu nếu tính cả số lượng việc làm “gián tiếp” trong các khu vực liên quan.


Ngành công nghiệp ô tô có một vị trí quan trọng trong nền kinh tế Mỹ và Nhật Bản không chỉ bởi ảnh hưởng lớn của nó đến sản xuất, việc làm và thương mại quốc tế mà còn vì tác động của nó đến đời sống của người dân ở hai nước. Ý thức được vai trò quan trọng của ngành công nghiệp ô tô, việc hồi sinh một ngành công nghiệp ô tô Mỹ mạnh mẽ và cạnh tranh rõ ràng là một điều tốt. Tuy nhiên, cách thức để làm điều này cả ở Nhật và ở Mỹ là thúc đẩy cạnh tranh công bằng và tránh sự can thiệp của chính phủ, chứ không phải viện đến chủ nghĩa bảo hộ cũ kỹ và cay nghiệt.


Shujiro Urata là Giáo sư Kinh tế quốc tế tại Đại học Waseda, Tokyo.