Kinh tế Thế giới

Venezuela: Thảm họa kinh tế, thảm cảnh thuyền nhân

Thứ ba, 29-11-2016 00:20 708

Hàng trăm nghìn người Venezuela đã và đang bỏ đất nước ra đi trong cuộc mưu sinh đầy rủi ro và cạm bẫy. Họ chỉ có 2 lựa chọn: Ra đi hoặc Chết đói!

 

Nguồn bài và ảnh: Nicholas Casey - "Hungry Venezuelans Flee in Boats to Escape Economic Collapse" - The New York Times, 25/11/2016

 

Trích dịch và biên tập: Dương Huy Quang

 

Hiểm nguy hay khổ nhục nơi đất khách cũng phải đi

 

Những hình ảnh mờ ảo của đất liền vừa lọt vào tầm mắt thì tất cả mọi người trên thuyền bị gã buôn lậu bắt phải nhảy hết xuống biển.

 

Roymar Bello thét lên vì sợ hãi. Chị là một trong số 17 hành khách khốn khổ đã bước lên con thuyền đánh cá quá tải với động cơ cũ mèm hồi tháng 7 để trốn chạy thảm họa kinh tế của Venezuela với hy vọng tìm được một cuộc sống mới tại quốc đảo Curaçao (một quốc đảo thuộc Vương quốc Hà Lan, nằm phía bắc Venezuela, diện tích khoảng 444 km2 và dân số khoảng 150.000 người – ND) trên biển Caribê.

 

Lo sợ chính quyền địa phương, gã buôn lậu từ chối cho thuyền cập bến. Bello kể, hắn cộc cằn ra lệnh cho chị cùng những người khác nhảy xuống nước, tay chỉ về phía bờ xa xa. Trong cơn hoảng loạn, chị bị ném qua mạn thuyền, ngụp lặn trong đêm tối khi trời còn chưa kịp sáng.

 

Nhưng Bello không biết bơi!

 

Người dân Venezuela lên thuyền của bọn buôn lậu để đến đảo Curaçao. [i]Nguồn: The New York Times[/i]Người dân Venezuela lên thuyền của bọn buôn lậu để đến đảo Curaçao. Nguồn: The New York Times

 

May sao, khi chị bắt đầu chìm nghỉm dưới những con sóng, một người trong nhóm tị nạn túm được tóc chị và cứ thế kéo chị về phía đảo. Họ giạt vào một vách đá bị sóng đánh liên hồi, trên người đầy những vết thâm tím và máu. Họ gượng đứng dậy và bắt đầu một cuộc mưu sinh mới: xin việc, kiếm tiền, kiếm cái để ăn.

 

“Nguy hiểm nhưng cũng bõ công”, chị Bello nói. Chị cho biết những người Venezuela bỏ quê nhà ra đi như chị “đều đang theo đuổi cùng một thứ: Thực phẩm”.

  

Làng chài La Vela, quê hương của chị Bello, giờ đây đầy những căn nhà vô chủ. Chủ nhân của chúng đều đã vượt biên bằng đường biển.

 

Họ đã thế chấp nhà cửa, bán dụng cụ nhà bếp và vay mượn tiền từ chính những băng nhóm buôn lậu sẽ tổ chức đưa họ vượt biên.

 

Người Venezuela chuẩn bị lên thuyền ra đi. [i]Nguồn: The New York Times[/i]Người Venezuela chuẩn bị lên thuyền ra đi. Nguồn: The New York Times

 

Hành trình tới đảo Curaçao đưa họ dấn thân vào thử thách dài 60 hải lý với những con sóng đánh oằn người, đám chủ thuyền lăm lăm vũ khí và cả những con tàu tuần duyên của nhà chức trách sục sạo suốt đêm ngày.

 

Sau khi bị ném xuống biển và phải tự bơi vào bờ, họ ẩn mình trong bụi rậm cho đến khi gặp được người liên lạc; những người này sẽ đưa họ gia nhập ngành du lịch của đảo Curaçao. Ở đây, họ làm đủ các thể loại công việc từ lau sàn nhà hàng, bán đồ lưu niệm rẻ tiền, đến gạ dẫm bán dâm cho khách du lịch Hà Lan hay làm việc trong nhà thổ để có tiền trả nợ cho các băng nhóm buôn lậu đã đưa họ vượt biên, giới chức Curaçao cho biết.

 

Vì đâu nên nỗi

 

Venezuela từng là một trong những nước giàu nhất Châu Mỹ Latinh với trữ lượng dầu mỏ dồi dào và từng thu hút rất nhiều người nhập cư đến từ Châu Âu và Trung Đông.

 

Nhưng sau khi cố tổng thống Hugo Chávez cam kết đập tan giới tinh hoa kinh tế của nước này và tái phân phối của cải cho dân nghèo, các tầng lớp giàu có và trung lưu đã bỏ chạy hàng loạt sang những nước khác, nơi họ được chào đón. Điều này tạo ra một hiện tượng mà các nhà nhân khẩu học gọi là cuộc lưu vong thứ nhất của Venezuela.

 

Cuộc lưu vong thứ hai giờ đây đang diễn ra – những người ra đi lần này không giàu có bằng và cũng không được chào đón tại các nước họ đặt chân đến. Theo các chuyên gia, chỉ tính trong một năm trở lại đây, đã có trên 150.000 người Venezuela chạy khỏi đất nước này, mức cao nhất trong hơn một thập kỷ vừa qua.

 

Còn cuộc cách mạng được ông Chávez truyền cảm hứng thì đã sụp đổ và trở thành đống đổ nát về kinh tế khi thực phẩm và thuốc men ngày càng trở nên xa xỉ với người dân; trong số những người bỏ ra đi có cả những người thuộc đối tượng mà chính sách của Venezuela chủ đích hỗ trợ.

 

Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ quốc tế, lạm phát của Venezuela năm nay sẽ đạt mức gần 500%, còn năm sau có thể sẽ đạt mức điên rồ là 1.600%.

 

Người Venezuela xếp hàng dài chờ mua đồ ăn. [i]Nguồn:The New York Times[/i]Người Venezuela xếp hàng dài chờ mua đồ ăn. Nguồn:The New York Times

  

“Chúng tôi đã nhìn thấy sự gia tăng tốc độ (bỏ đất nước ra đi)”, giáo sư Tomás Páez, chuyên gia nghiên cứu về vấn đề nhập cư tại Đại học trung tâm Venezuela, nói. Ông cho biết trong 18 tháng vừa qua đã có tới 200.000 người Venezuela bỏ ra đi; nguyên nhân là tình trạng khan hiếm thực phẩm, công việc và thuốc men ngày càng trầm trọng, chưa kể tình trạng tội phạm kéo theo từ tình trạng khan hiếm này.

 

“Các bậc cha mẹ thường bảo: “Tôi thà tiễn con tôi ở sân bay còn hơn ở nghĩa địa””, ông Tomas nói.

“Tất cả đã thay đổi hoàn toàn. Năm nay số người bỏ nước ra đi đã cao hơn 60% so với cả năm ngoái”, ông Iván de la Vega, một nhà xã hội học tại Đại học Simón Bolívar tại Caracas, nói.

 

“Thu nhập của những người này rất thấp”, ông de la Vega nói thêm. “Lựa chọn duy nhất cho họ là những nước láng giềng, nơi họ có thể đến bằng cách đi bộ, bằng bè hoặc thuyền động cơ nhỏ.”


Các nước láng giềng: Từ thông cảm đến phũ phàng

 

Cuộc đại thoát ly đang lây lan nhanh tới mức từ năm 2015 trở lại đây, khoảng 30.000 người Venezuela đã di chuyển tới khu vực biên giới giáp với bang Roraima của Brazil, các quan chức Venezuela cho hay. Quân đội Brazil đang đẩy mạnh tuần tra dọc các đường cao tốc và các con sông, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với nhiều cuộc vượt biên hơn nữa.


“Chúng tôi đang ở thời điểm bắt đầu một cuộc khủng hoảng nhân đạo ở khu vực này”, đại tá Edvaldo Amaral, tư lệnh lực lượng dân phòng bang Roraima, nói. “Chúng tôi đã chứng kiến các luật sư Venezuela phải làm thu ngân trong siêu thị, nhiều phụ nữ Venezuela phải nhắm mắt đưa chân vào nghề mại dâm còn những người khác thì phải ăn xin tại các ngã ba, ngã tư đường phố.”


Một số người Venezuela phải trả cho các băng nhóm buôn lậu số tiền hơn 1.000 đôla Mỹ để đến được những thành phố như Manaus và São Paulo, trong khi những người khác cố gắng bằng mọi cách để vượt biên giới vào Brazil. Tại Pacaraima, thành phố nhỏ vùng biên giới của Brazil, hàng trăm trẻ em Venezuela giờ đây đã được đăng ký học tại các trường học địa phương còn cả gia đình thì ngủ vật vã trên phố hàng đêm.


“Rất khó tìm giải pháp cho vấn đề này”, ông Altemir Campos, thị trưởng thành phố Pacaraima, nói. “Venezuela không có đủ thực phẩm cho người dân nước họ, vì thế nhiều người phải chạy đến đây.”


Không giống như Brazil, các đảo nhỏ trên biển Caribê ít hiếu khách hơn nhiều với người nhập cư Venezuela. Nằm sát bờ biển Venezuela nhất, Aruba và Curaçao gần như đã đóng cửa biên giới với những người dân Venezuela tội nghiệp từ năm ngoái bằng cách ra quy định yêu cầu họ phải xuất trình 1.000 đôla tiền mặt trước khi nhập cảnh – số tiền này tương đương năm năm tiền lương của một công việc có mức lương thối thiểu.


Cả hai quốc đảo đều đã tăng cường tuần tra và trục xuất người tị nạn Venezuela, và họ có lý do của mình. “Tôi rất quan ngại về những đối tượng nhập cư vào Curaçao,” ông Nelson Navarro, bộ trưởng tư pháp của quốc đảo này nói. Ông cho biết sự gia tăng người vượt biên Venezuela trùng hợp với sự gia tăng tỷ lệ tội phạm ở mức 15%, đặc biệt là những vụ cướp có vũ khí. “Tại Venezuela, người ta không do dự khi nổ súng vào cảnh sát, nhưng ở đây, như thế là to chuyện”, ông Nelson ngán ngẩm.

 

Alex Rosaria, một nhà lập pháp tại Curaçao, lo rằng người nhập cư sẽ làm tình hình công ăn việc làm tại hòn đảo này thêm căng thẳng. Hiện tại, tỷ lệ thất nghiệp tại Curaçao đã lên tới 11%.

 

“Năng lực đối phó với người tị nạn của chúng tôi chỉ có hạn”, ông Rosaria nói.


Còn tại Aruba, nhà chức trách còn dành hẳn một sân vận động để giữ tới 500 người Venezuela sau khi bắt giữ họ, nhà chức trách nước này cho hay.

 

Lời kết


Tình cảnh khổ nhục hiện tại nơi đất khách trái ngược hoàn toàn với trước đây, khi người Venezuela từng đến Curaçao và tiêu tiền với tư cách khách du lịch, chứ không phải đề cầu xin việc làm.

 

“Người dân ở Curaçao đều bảo tôi, ‘Chị từ Venezuela đến. Đất nước chị giàu lắm, cái gì chả có’ ”, chị Bello kể. “Còn tôi bảo họ ‘Xưa rồi!’ ”