Kinh tế Thế giới

Đôla Mỹ tăng giá, kinh tế thế giới và kinh tế Mỹ cùng trả giá?

Chủ nhật, 04-12-2016 00:34 905

Sự trỗi dậy của đồng bạc xanh có vẻ là một điều gì đó đáng được chào đón. Tuy nhiên, điều đó chỉ đúng khi người ta bỏ qua vai trò trung tâm của đồng đôla Mỹ trong tài chính toàn cầu.

 

Nguồn: "Why a strengthening dollar is bad for the world economy", The Economist, 03/12/2016

 

Biên dịch: Dương Huy Quang


Đồng tiền quan trọng nhất của thế giới đang gồng mình khoe cơ bắp. Ba tuần sau khi Donald Trump giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, đồng đôla  Mỹ (USD) đã có một trong những đợt tăng giá mạnh nhất từ trước đến nay so với rổ đồng tiền của các nước giàu. Giờ đây USD đã có giá trị cao hơn 40% so với mức được ghi nhận năm 2011. Nó cũng đã mạnh lên trong tương quan với các đồng tiền của các thị trường mới nổi. Đồng Nhân dân tệ (NDT) của Trung Quốc đã rơi xuống mức thấp nhất so với đồng USD kể từ năm 2008. Chính quyền Trung Quốc thì đang thấp thỏm cân nhắc áp dụng thêm các hạn chế nghiêm ngặt hơn đối với các thương vụ thâu tóm các doanh nghiệp nước ngoài do doanh nghiệp trong nước tiến hành để ngăn chặn áp lực đi xuống này. Ấn Độ, nước đang tự tạo rắc rối cho mình (ý nói chiến dịch đổi tiền đang diễn ra tại nước này – ND) cũng vừa chứng kiến đồng tiền của mình xuống giá chưa từng có so với đồng USD. Các đồng tiền Châu Á khác thì đã rớt xuống mức đáy sâu nhất kể từ thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính những năm 1997-98.

 

Đồng USD đã tích lũy sức mạnh trong nhiều năm trở lại đây. Nhưng xung lực đằng sau đợt tăng giá lớn nhất này là triển vọng về một sự chuyển dịch về chính sách kinh tế tại Mỹ. Dòng tiền của nhà đầu tư đã đánh cược rằng ông Trump sẽ giảm thuế và dành nhiều chi tiêu công hơn cho việc chấn chỉnh cơ sơ hạ tầng đang suy sụp của nước Mỹ. Một sự bùng nổ lớn về chính sách tài khóa sẽ đưa đến việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất ở tốc độ nhanh hơn để kiềm chế lạm phát. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Mỹ đã tăng lên mức 2,3% so với mức xấp xỉ 1,7% vào đêm diễn ra bầu cử. Lợi suất cao hơn chính là thỏi nam châm thu hút dòng vốn.

 

Đồng USD đang khoe cơ bắp. [i]Nguồn: The Economist[/i]Đồng USD đang khoe cơ bắp. Nguồn: The Economist

 

Sự tăng trưởng tích cực hơn của nền kinh tế lớn nhất thế giới này nghe có vẻ như là một điều đáng được chào đón. Một tiền lệ hay được viện dẫn là nhiệm kỳ đầu tiên của tổng thống Ronald Reagan – thời kỳ được đánh dấu bằng sự gia tăng thâm hụt ngân sách và lãi suất cao - khi giá trị  đồng USD cũng tăng cao chót vót. Thời kỳ này đã gây ra những rắc rối ở các nước khác, nhưng so với thời kỳ đó thì giai đoạn này thậm chí còn có thể phức tạp hơn. Mặc dù kinh tế Mỹ ngày nay chiếm tỷ trọng nhỏ hơn trong nền kinh tế thế giới so với trước đây, thị trường tài chính và thị trường tín dụng toàn cầu đã bùng nổ về quy mô và đồng bạc xanh đã trở thành đồng tiền chủ chốt trong tài chính quốc tế. Chính vì thế, đồng USD mạnh hơn sẽ trở thành mối nguy cho thế giới và cho bản thân nước Mỹ.

 

Hậu quả cho các nước khác

 

Quyền lực tương đối của nước Mỹ trong vai trò một cường quốc thương mại đang từng bước thoái trào: số lượng các quốc gia có Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất đã giảm từ 44 năm 1994 xuống còn 32 trong hai thập niên sau đó. Nhưng thế thống trị của đồng USD trong vai trò phương tiện trao đổi và lưu trữ giá trị thì vẫn chưa bị thách thức. Một số khía cạnh thể hiện sức mạnh của đồng USD rất dễ nhận ra. Đơn cử, theo một ước tính năm 2014, khu vực đồng đôla trên thực tế – tức khu vực bao gồm Mỹ và những nước có đồng tiền có sự ràng buộc với đồng USD, chiếm tới 60% dân số và 60% GDP toàn thế giới.


Các khía cạnh khác thì khó nhận ra hơn. Lượng vốn vay bằng đồng USD ở bên ngoài nước Mỹ trong những năm gần đây đã tăng vọt. Khi các thị trường mới nổi trở nên giàu có hơn và khát vốn hơn, thì nhu cầu USD của chúng cũng theo đó tăng lên. Từ khi diễn ra cuộc khủng hoảng tài chính, lãi suất tại Mỹ xuống thấp đã khiến các quỹ hưu trí xoay sang những nơi khác để kiếm lợi suất hấp dẫn hơn. Cụ thể, họ đã hối hả mua trái phiếu có mệnh giá bằng đôla từ những nơi ít ai ngờ như Mozambique và Zambia, và cả trái phiếu do những công ty có quy mô khá lớn tại những thị trường mới nổi phát hành. Về phần mình, các nhà phát hành này quá hoan hỉ khi vay được USD với lãi suất thấp hơn mặt bằng trong nước. Theo Ngân hàng Thanh toán quốc tế - một diễn đàn dành cho các ngân hàng trung ương - tính đến năm ngoái, doanh số vay nợ USD kiểu này lên tới gần 10 nghìn tỷ USD, 1/3 trong số này đến từ các các thị trường mới nổi.

 


Khi đồng USD tăng giá, chi phí trả nợ của các khoản vay nói trên cũng tăng lên. Nhưng cơn đau mà một đồng USD mạnh hơn đưa đến không chỉ gói gọn ở ảnh hưởng trực tiếp nó gây ra cho người đi vay bằng USD. Đó là, trong nhiều trường hợp, việc vay mượn nguồn vốn giá rẻ từ nước ngoài dẫn đến sự gia tăng nguồn cung tín dụng trong nước. Dòng vốn ồ ạt chảy vào nền kinh tế theo đó đẩy giá tài sản trong nước lên cao, từ đó lại khuyến khích hành vi vay mượn nhiều hơn. Không phải mọi đồng vốn mà các doanh nghiệp tại các thị trường mới nổi vay về đều được dùng để đầu tư; một phần trong số này được găm giữ trong tài khoản ngân hàng (để sau đó cho vay lại) hoặc được đem cho các doanh nghiệp khác vay.


Đồng USD tiếp tục mạnh lên nữa sẽ đảo ngược chu trình này. Khi đồng bạc xanh tăng giá, người vay sẽ tằn tiệm tiền mặt để trả chi phí nợ vay ngày càng cao. Khi dòng vốn cạn dần, thì giá tài sản cũng giảm theo. Kết cục là chính sách tín dụng của nhiều nơi ngoài nước Mỹ bị ràng buộc chặt chẽ hơn bao giờ hết với diễn biến của đồng USD. Không phải ngẫu nhiên mà những đồng tiền gần đây bị giảm giá nhiều nhất so với đồng USD lại là đồng tiền của các nước như Brazil, Chilê và Thổ Nhĩ Kỳ, những nước có nhiều nợ vay bằng USD.


Hậu quả cho chính nước Mỹ

 

Đồng đôla mạnh lên cũng tiềm ẩn những nguy hiểm cho bản thân nền kinh tế Mỹ. Thâm hụt thương mại sẽ nới rộng khi đồng nội tệ mạnh lên sẽ hạn chế xuất khẩu trong khi lại thu hút hàng nhập khẩu. Thời kỳ ông Reagan làm tổng thống, tình trạng thâm hụt tăng vọt đã kích hoạt chủ nghĩa bảo hộ. Lần này nước Mỹ khởi đầu với một khoản thâm hụt lớn mà các chính trị gia đã tận dụng để chính trị hóa - đặc biệt là ông Trump, người coi tình trạng này như bằng chứng cho thấy các quy tắc thương mại quốc tế đã bị thao túng để làm lợi cho nước khác. Một mức thâm hụt lớn hơn đồng nghĩa với việc ông Trump nhiều khả năng sẽ hiện thực hóa lời đe dọa áp đặt thuế quan cao ngất đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và Mê-hi-cô ngõ hầu đưa hiện trạng thương mại trở lại thế cân bằng. Nếu ông Trump theo đuổi những bản năng có tính chất bảo hộ như vậy, hậu quả kéo theo sẽ vô cùng tai hại cho tất cả các nước.


Đương nhiên, phần nhiều hệ quả sẽ phụ thuộc vào việc đích đến của đồng USD là ở đâu. Nhiều nhà đầu tư đang tỏ ra lạc quan. Đồng USD bắt đầu có vẻ đắt giá so với các đồng tiền khác. Fed có truyền thống tránh tăng lãi suất khi các thị trường mới nổi có biến. Nhưng các đồng tiền thường trôi xa khỏi các giá trị cơ bản trong thời gian dài. Và cũng chưa rõ là các nhà đầu tư đang trốn chạy đồng USD sẽ có thể chạy đến đâu. Bản thân đồng Euro và đồng Nhân dân tệ, hai ứng viên chưa đủ lực để thay thế vị trí của đồng USD, cũng có những vấn đề sâu xa trong nội tại. Trong khi đó, Fed – tháng này sẽ họp để quyết việc điều chỉnh lãi suất – có thể thấy khó khăn hơn bao giờ hết nếu phải quyết định không thắt chặt kiểm soát nền kinh tế đang nóng lên vì tăng trưởng.

 


Nếu đồng USD tiếp tục duy trì sức mạnh, thì liệu áp lực bảo hộ có được giải tỏa thông qua nỗ lực chung của quốc tế? Những thảo luận mới đây về một hiệp ước mới nhằm thay thế Hiệp định Plaza (thỏa thuận ký năm 1985 giữa các nước Mỹ, Nhật Bản, Anh, Pháp và Tây Đức nhằm kéo giá USD xuống) dường như đang bị đặt nhầm chỗ. Nhật Bản và Châu Âu đang vật lộn với lạm phát thấp và đều không quá hào hứng với việc nâng giá trị cho đồng tiền của mình, chưa kể việc nếu muốn thực hiện được việc tăng giá đó thì họ sẽ phải áp dụng những chính sách tiền tệ thắt chặt hơn.

 

Các thị trường cổ phiếu ở Mỹ đã sôi động trở lại trước triển vọng kinh tế sẽ tăng trưởng mạnh mẽ hơn. Nhưng, như vậy là quá ngây thơ. Kinh tế toàn cầu đang yếu ớt và sự khoe cơ khoe bắp của đồng USD sẽ càng làm cho nó oặt oẹo.