Kinh tế Thế giới

Tại sao chiến tranh thương mại Mỹ - Trung ít có khả năng xảy ra?

Thứ tư, 18-01-2017 16:01 716

Đối với hàng hóa nhập khẩu thâm dụng lao động từ Trung Quốc, biện pháp trừng phạt thương mại của Mỹ có thể sẽ mở cửa cho hàng hóa thay thế từ các thị trường mới nổi, chứ chắc chắn không phải từ các nguồn trong nước. Chính sách trừng phạt như vậy sẽ có rất ít hoặc thậm chí không có ảnh hưởng nào đối với việc tạo việc làm cho người Mỹ.

 

Nguồn: John Wong - A cool look at Trump's looming trade war with china

 

Biên dịch: Nguyễn Quốc Duy


Tổng thống tân cử Trump có thể cho rằng Mỹ đang ở cửa trên, nhưng trong thế giới toàn cầu hóa này, một cuộc chiến thương mại dù chỉ diễn ra một phần cũng có thể kích hoạt một phản ứng dây chuyền mà kéo theo đó là sự sụp đổ của nền kinh tế toàn cầu và hệ quả của nó sẽ quay ngược trở lại chính nền kinh tế Mỹ.

 

Mỹ hiện là nền kinh tế lớn nhất thế giới, còn Trung Quốc đứng thứ hai. Trung Quốc hiện là quốc giao có nền thương mại lớn nhất, còn Mỹ đứng thứ hai. Hai quốc gia từ lâu đã hình thành nên mối quan hệ thương mại quan trọng nhất và có ảnh hưởng nhất thế giới; mối quan hệ đó giờ đây đang bị Tổng thống tân cử Donald Trump đe dọa.


Ông Trump đắc cử đã đem đến nhiều bất trắc và quan ngại lớn, không chỉ cho Trung Quốc mà còn cho nhiều nước khác. Khuynh hướng bảo hộ mậu dịch và chống toàn cầu hóa cùng cách thức tiếp cận theo thuyết trọng thương của Trump đối với các chính sách kinh tế có thể gây hại cho nền kinh tế toàn cầu.


Cụ thể, trong suốt chiến dịch tranh cử của mình, ông Trump đã “ưu ái” chỉ tận tay day tận mặt Trung Quốc là mục tiêu tiềm năng cho các biện pháp trừng phạt thương mại. Trên thực tế, ông ta đã công kích Trung Quốc ở hai điểm.


Thứ nhất, ông Trump buộc tội Trung Quốc là “kẻ thao túng đồng tiền” và tuyên bố ông sẽ chỉ thị Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ gọi Trung Quốc bằng cái tên này ngay trong 100 ngày đầu nhậm chức.


Thứ hai, ông Trump buộc tội Trung Quốc “đánh cắp việc làm của người Mỹ " bằng cách bán phá giá hàng xuất khẩu tại Mỹ, đồng thời đe dọa sẽ áp đặt mức thuế quan trừng phạt lên tới 45% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

 

Cả thế giới đang nín thở dõi theo Trump. Cả thế giới đang nín thở dõi theo Trump.

Cả hai đe dọa này đều nghiêm trọng. Điều khiến Bắc Kinh và cả thế giới lo ngại là việc Trump sẽ theo đuổi việc thực hiện những đe dọa này như thế nào. Chưa rõ ông ta sẽ chơi “con bài kinh tế Trung Quốc” ra sao một khi đã chính thức nắm quyền, và liệu ông ta sẽ biến những đại ngôn trong chiến dịch bầu cử thành hành động cụ thể như thế nào và ở mức độ nào.


Những bất trắc từ bên ngoài như thế này lại đến vào thời điểm không thể tệ hơn cho Trung Quốc, khi mà nền kinh tế của nước này đang tăng trưởng chậm lại trong bối cảnh điều chhỉnh nhanh chóng và khó nhọc về cấu trúc. Năm nay là một năm quan trọng về chính trị cho các nhà lãnh đạo Trung Quốc với việc đại hội đảng cộng sản Trung Quốc sẽ diễn ra vào tháng 11. Đại hội này diễn ra 5 năm một lần nhằm quyết định ban lãnh đạo tương lai của đất nước. Đó là lý do tại sao tăng trưởng kinh tế tốt và ổn định có tầm quan trọng cốt yếu với Bắc Kinh trong năm nay.


Mổ xẻ con bài kinh tế Trung Quốc của Mỹ


Cáo buộc về việc Trung Quốc thao túng đồng tiền có thể có lý nhiều năm trước đây, khi kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng với tốc độ hai con số mà động lực đằng sau là sự bùng nổ xuất khẩu. Tuy nhiên, ngày nay, cáo buộc Trung Quốc thao túng đồng tiền đơn giản là đã lỗi thời.


Hiện tại, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc được thúc đẩy bởi tiêu dùng nội địa trong khi xuất khẩu đã chứng kiến mức tăng trưởng âm trong những năm gần đây mà nguyên nhân là lương nhân công (đã tăng với tốc độ hai con số trong 10 năm) và chi phí gia tăng đã làm suy giảm nghiêm trọng lợi thế so sánh của hàng xuất khẩu Trung Quốc.


Do đó, thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc trong những năm gần đây cũng đã giảm sút, mặc dù thâm hụt thương mại của Mỹ tiếp tục gia tăng. Các nguyên lý cơ bản của kinh tế học vĩ mô cho chúng ta biết rằng gốc rễ của vấn đề thâm hụt mậu dịch của Mỹ là nước này tiêu dùng quá nhiều trong khi tiết kiệm quá ít, cũng giống như việc thặng dư mậu dịch của Trung Quốc là do tiết kiệm trong nước của nước này lớn.

 

Trước 2014, đồng Nhân dân tệ (NDT) của Trung Quốc đã tăng giá hơn 20% so với đồng USD. Nhưng ngày nay, NDT đã bị định giá quá cao và do đó đã mất giá 7% so với đồng USD chỉ trong năm 2016. Trong bối cảnh tình trạng chảy máu vốn hoành hành, chính phủ Trung Quốc đã phải chật vật để duy trì sự ổn định của tỷ giá đồng NDT bằng các thắt chặt kiểm soát vốn. Chính sách tiền tệ của ông Trump đối với Trung Quốc có thể sẽ đem lại kết quả tai hại.


Để so sánh, có thể thấy lời đe dọa đánh Trung Quốc trên mặt trận thương mại là có khả năng xảy ra hơn nhiều – và có thể là sẽ gây tác hại hơn, đặc biệt với việc bỏ nhiệm nhân vật diều hâu chống Trung Quốc Peter Navarro làm chủ tịch Hội đồng Thương mại quốc gia mới được lập ra. Ông Trump rõ ràng là không nói suông.


Cách thức chính xác mà ông Trump sẽ phát động cuộc chiến thương mại chống Trung Quốc vẫn là ẩn số.


Sự hạn chế một phần về thương mại với các biện pháp trừng phạt chống lại một số mặt hàng nhập khẩu nhất định của Trung Quốc vào Mỹ thông qua các biện pháp bảo hộ thương mại có thể vi phạm các cam kết WTO. Trong khi đó, các biện pháp trừng phạt toàn diện chống lại nhiều sản phẩm từ Trung Quốc với mức thuế quan 45% có thể kích hoạt một cuộc chiến thương mại.


Năm 2015, thương mại hai chiều giữa 2 siêu cường đạt 560 tỷ USD. Năm 2016, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc, chiếm 19% tổng xuất khẩu của Trung Quốc trong khi Trung Quốc chỉ là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Mỹ, với 10% thị phần.


Do Trung Quốc xuất khẩu vào thị trường Mỹ nhiều hơn nhiều so với Mỹ xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc, điều hiển nhiên là sẽ có sự chênh lệch kim ngạch thương mại. Năm 2015, Mỹ phải chịu mức thâm hụt mậu dịch là 366 tỷ USD mặc dù con số thâm hụt với Trung Quốc “chỉ” là 260 tỷ USD.


Thặng dư thương mại của Trung Quốc với Mỹ đã trở thành nguyên nhân thường trực cho sự căng thẳng về thương mại giữa đôi bên. Nhưng quy mô thực sự của thặng dư thương mại của Trung Quốc đã bị thổi phồng. Xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc chủ yếu là nông sản (ngũ cốc) và hàng hóa sơ cấp (khoáng sản) và một số sản phẩm sản xuất tiên tiến như máy bay và xe hơi, tất cả đều có mức độ giá trị gia tăng trong nước rất cao.


Trái lại, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ chủ yếu là hàng điện tử và máy chạy điện (sản phẩm viễn thông và thiết bị văn phòng) cùng rất nhiều sản phẩm thâm dụng lao động kiểu Walmart (nội thất và giày dép) với giá trị gia tăng trong nước cho Trung Quốc ở mức thấp.


Mỹ không dễ thay thế được các các mặt hàng nhập khẩu có giá trị gia tăng cao hơn từ Trung Quốc. Đối với hàng hóa nhập khẩu thâm dụng lao động từ Trung Quốc, biện pháp trừng phạt thương mại của Mỹ có thể sẽ mở cửa cho hàng hóa thay thế từ các thị trường mới nổi, chứ chắc chắn không phải từ các nguồn trong nước. Nền kinh tế Mỹ đơn giản là quá phát triển và đòi hỏi chi phí quá cao để có thể thay thế nguồn hàng hóa nhập khẩu vốn thâm dụng lao động. Chính sách trừng phạt như vậy sẽ có rất ít hoặc thậm chí không có ảnh hưởng nào đối với việc tạo việc làm cho người Mỹ.


Đa số hàng xuất khẩu sản xuất của Trung Quốc là kết quả của cơ man những mạng lưới sản xuất khu vực và toàn cầu đặt tại nước này, trong đó các thành phẩm "made-in-China" được cấu thành từ nhiều linh kiện đến từ các nước khác. Ví dụ điển hình là điện thoại iPhone, sản phẩm vốn chỉ có một phần nhỏ trong tổng chi phí chế tạo là thuộc về lao động gia công của Trung Quốc. Các nhà sản xuất cấu kiện iPhone là ở các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và, do đó, Mỹ chiếm được phần chia lớn hơn nhiều trong tổng giá trị gia tăng của sản phẩm.


Giữ lấy việc làm cho người Mỹ?


Mục tiêu tối thượng của ông Trump là "giữ lấy việc làm cho người Mỹ". Trong lý thuyết kinh tế truyền thống, mối liên hệ giữa thặng dư thương mại tổng thể của Trung Quốc và tình trạng mất việc làm tổng thể của Mỹ thực thực quá mong manh. Trong khi Trung Quốc đã có thặng dư thương mại lớn lớn về thương mại hàng hóa với Mỹ, thì nhiều chính trị gia Mỹ thường bỏ qua một điều là Mỹ thường xuyên có thặng dư lớn về thương mại dịch vụ với Trung Quốc.


Họ cũng bỏ qua những tác động bên ngoài tích cực của hàng hóa nhập khẩu sản xuất từ Trung Quốc, ví dụ như việc người Mỹ được hưởng thụ những sản phẩm giá rẻ mà không phải chịu lạm phát và ô nhiễm. Màn sương khói dày đặc bao phủ nhiều thành phố của Trung Quốc là minh chứng cho chi phí rất cao về mặt xã hội của tình trạng ô nhiễm mà Trung Quốc chưa tính tới khi định giá bán sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Mỹ.


Trò chơi kinh tế có hai kịch bản: hai bên cùng thắng, hoặc hai bên cùng thua. Một hiệp định tự do thương mại giữa hai nước – với tác động tạo thêm giao thương p sẽ là tình huống hai bên cùng thắng, trong khi một cuộc chiến thương mại – dù dưới hình thức nào – cũng sẽ là hành động có thể là lưỡng bại. Rõ ràng là khó tưởng tượng việc hai người khổng lồ kinh tế này sẽ lao vào một cuộc chiến tranh thương mại thực sự.


Ông Trump có thể nghĩ rằng Mỹ - với nền kinh tế tiên tiến hơn và hùng mạnh hơn - có nhiều quân bài hơn để đấu với Trung Quốc. Điều này có thể đúng trong một cuộc xung đột kiểu một đấu một. Tuy nhiên, một cuộc chiến tranh thương mại – dù chỉ diễn ra một phần – trong một thế giới đã toàn cầu hóa ở mức cao với những mối liên hệ, kết nối thương mại phức tạp có khả năng sẽ tạo ra một phản ứng dây chuyền mà kéo theo đó là sự sụp đổ của nền kinh tế toàn cầu và hệ quả của nó sẽ quay ngược trở lại chính nền kinh tế Mỹ.

 

Chiến tranh thương mại không giải quyết được các vấn đề của Mỹ, và Mỹ cũng chưa chắc không bị tổn hại trong một cuộc chiến như vâyChiến tranh thương mại không giải quyết được các vấn đề của Mỹ, và Mỹ cũng chưa chắc không bị tổn hại trong một cuộc chiến như vây


Do Trung Quốc đã thiết lập các mối liên hệ về thương mại rộng khắp với các nền kinh tế láng giềng và xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ gắn với chuỗi cung ứng của khu vực, bất cứ hành động trừng phạt nào của Mỹ chống lại hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc cũng sẽ gây không ít tổn hại cho các nước láng giềng của nước này. Đó sẽ là cuộc chiến thương mại mà không ai ở Châu Á mong muốn.


Tất nhiên, ông Trump có thể nhắm tới một số chủng loại hàng hóa chủ chốt và áp dụng các biện pháp cụ thể chống lại các hoạt động đầu tư và mua bán, sáp nhập (M&A) của Trung Quốc. Tuy nhiên, làm hại nền kinh tế của Trung Quốc theo cách thức như vậy ít có khả năng sẽ "làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại".


Mối đe dọa bên ngoài nguy hiểm nhất của Trung Quốc


Khi cơ sở của nền kinh tế Trung Quốc trở nên rộng lớn hơn và ít phụ thuộc và xuất khẩu hơn, nó cũng trở nên dẻo dai hơn trước các biến động bên ngoài. Tuy nhiên, những bất trắc từ bên ngoài mà Trung Quốc ngày nay đang phải đối mặt là chưa từng có tiền lệ và có khả năng là những bất trắc nghiêm trọng nhất kể từ khi nước này bắt đầu chính sách mở cửa năm 1978.


Sự bất trắc đang tích tụ dần đã tạo ra cảm giác về một cuộc khủng hoảng sắp đến và gây hại cho đầu tư và tiêu dùng. Bất cứ một hành động chiến tranh thương mại nào, dù nhỏ, hay bất cứ biện pháp trừng phạt nào dù chỉ là một phần cũng sẽ làm thị trường tài chính Trung Quốc lao đao và làm cho tình cảnh chảy máu tài sản vốn đã tệ hại sẽ còn trầm trọng hơn, từ đó gây thêm áp lực cho đồng NDT.


Trung Quốc đã đặt ra ưu tiên cao cho việc duy trì sự ổn định của đồng NDT, điều này là thiết yếu đối với sự ổn định tài chính và tiền tệ trong nước của họ. Sự bất ổn nghiêm trọng của đồng NDT cũng sẽ tác động tiêu cực tới xuất khẩu, chiến lược kinh doanh quốc tế, đầu tư và du lịch nước ngoài đồng thời làm xói mòn các sáng kiến ngoại giao kinh tế quốc tế trong khuôn khổ kế hoạch Một vành đai, Một con đường.


Ngay cả khi không có một cuộc chiến tranh thương mại với Mỹ, một nước Mỹ có khả năng sẽ thù địch hơn cũng đủ để khiến Bắc Kinh phải lo lắng, nhất là trong bối cảnh này, khi nền kinh tế của Trung Quốc đang đối mặt với nhiều khó khăn trong nước.


Tác giả John Wong là nghiên cứu viên tại Viện Đông Á, Đại học Quốc gia Singapore.