Kinh tế Trung Quốc

Trung Quốc thách thức trật tự do Mỹ lãnh đạo với sáng kiển "Một vành đai, Một con đường"

Thứ ba, 09-05-2017 12:19 670

Nếu Hoa Kỳ và đồng minh thực sự quyết tâm chống lại thách thức từ Trung Quốc đối với trật tự toàn cầu cũ do Mỹ tạo lập thì họ cần phải chống lại viễn cảnh mạnh mẽ về một nền kinh tế toàn cầu tương lai với Trung Quốc là trọng tâm. Để làm được điều đó, họ cần có một tầm nhìn kinh tế toàn cầu đầy mạnh mẽ và tham vọng không kém của riêng mình.

 

Nguồn: Hugh White, "China's Belt and Road initiative to challenge US-led order", East Asia Forum, 08/05/2017.

 

Biên dịch: Dương Huy Quang

 

Tháng 5 năm nay, hội nghị thượng đỉnh quốc tế có thể sẽ là lớn nhất của năm sẽ diễn ra tại Bắc Kinh nhằm thảo luận dự án tham vọng nhất thế giới. Sáng kiến “Một Vành đai, Một Con đường” (OBOR) của Trung Quốc nhắm đến việc tái định hình nền kinh tế toàn cầu trong thế kỷ 21 bằng việc kết nối các nền kinh tế Á – Âu – Phi thông qua một mạng lưới hạ tầng giao thông và liên lạc mạnh mẽ vô tiền khoáng hậu.

 

Một số ước tính cho biết chi phí của siêu dự án vào khoảng 1.000 tỷ USD; con số khổng lồ này khiến OBOR trở thành một trong những chương trình phát triển kinh tế lớn nhất (nếu không muốn nói chắc chắn là lớn nhất) trong lịch sử, bạo chi hơn nhiều so với Kế hoạch Marshall của Mỹ nhằm tái thiết Châu Âu sau Thế chiến thứ hai. 

 

Vậy nên không có gì ngạc nhiên khi rất nhiều nhà lãnh đạo các nước trên thế giới sẽ hối hả xuất hiện tại Bắc Kinh để nhận phần trong dự án này. Ngoại trưởngTrung Quốc Vương Nghị gần đây thông báo có 110 nước sẽ cử đại diện tham dự, trong đó có ít nhất 28 lãnh đạo quốc gia. Các vị lãnh đạo quốc gia này đến từ các nước như Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Kazakhstan, Indonesia, Việt Nam, Malaysia, Pakistan, Phillippines cùng nhiều quốc gia khác từ Châu Âu và Châu Phi. Đây sẽ là một sự kiện rất đáng chú ý.

 

Trong số các nước không cử lãnh đạo quốc gia đến hội nghị có Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia, Singapore và đa số các nước Tây Âu. Các nước này sẽ chỉ cứ phái đoàn tham dự ở cấp thấp hơn. Không phải ngẫu nhiên khi các quốc gia này đều có mối quan hệ gần gũi với Mỹ và không thoải mái - hoặc được cảm nhận là không thoải mái - với sự trỗi dậy hiện nay của Trung Quốc.

 

Với nhiều người, OBOR không đơn thuần là vì các vấn đề kinh tế. Rộng hơn, OBOR hướng đến việc mở rộng ảnh hưởng chiến lược và chính trị của Trung Quốc mà trong đó Mỹ sẽ là bên chịu thiệt. Quan điểm này có thể đúng một nửa, nhưng chúng ta cũng không nên bỏ qua logic kinh tế mạnh mẽ làm cơ sở cho những toan tính địa chính trị.

 

Có nhiều động lực về kinh tế thúc đẩy sáng kiến OBOR của Trung Quốc. Các động lực này bao gồm sự cần thiết phải thúc đẩy phát triển ở các vùng sâu, vùng kém phát triển của Trung Quốc và hy vọng tìm được đầu ra cho tình trạng dưa thừa công suất quá mức trong một số ngành công nghiệp chủ chốt như ngành sản xuất thép.

 

Với OBOR, Trung Quốc tiếp tục thách thức mạnh mẽ vị trí số 1 về kinh tế của MỹVới OBOR, Trung Quốc tiếp tục thách thức mạnh mẽ vị trí số 1 về kinh tế của Mỹ

 

Tuy nhiên, động lực chính yếu thì lớn hơn và tham vọng hơn nhiều. Đó là việc Bắc Kinh muốn củng cố vị trí trung tâm trong mạng lưới cung ứng và sản xuất toàn cầu. Điều này có vai trò cốt yếu cho triển vọng của kinh tế toàn cầu trong những thập niên tới đây. Trung Quốc hiểu rằng khi nền kinh tế của họ phát triển và mức thu nhập tăng, các ngành có mức thu nhập thấp đã và đang thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của nước này sẽ dịch chuyển sang các nước kém phát triển hơn nơi có giá nhân công rẻ hơn.

 

Các nhà hoạch định kinh tế của Trung Quốc không muốn chống lại xu hướng này. Trái lại, họ muốn tận dụng nó theo cách có lợi cho nước mình bằng cách đặt Trung Quốc ở vị trí trung tâm của mạng lưới cung ứng toàn cầu đang mở rộng. Bằng cách này, Trung Quốc có thể chiếm được miếng bánh lớn nhất từ các cơ hội kinh tế thu nhập cao phức tạp hơn.

 

Sáng kiến OBOR đóng vai trò trung tâm cho tầm nhìn này và cũng là trung tâm cho tham vọng trở thành quốc gia có thu nhập trung bình Trung Quốc. Không những thế, OBOR còn củng cố tham vọng của Trung Quốc là trong những thập niên tới sẽ dẫn đầu trong việc phát triển các công nghệ then chốt và thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu - bao gồm cả các thành tố cơ sở hạ tầng chủ chốt như đường sắt tốc độ cao và mạng lưới dữ liệu.

 

Cho đến nay, tất cả những tham vọng này mới chỉ dừng ở mức độ một tầm nhìn táo bạo. Để biến tầm nhìn này thành hiện thực đòi hỏi có sự điều phối phi thường các yếu tố như nguồn lực tài chính, kỹ năng kỹ thuật, quyết tâm chính trị và hợp tác quốc tế. Mỗi yếu tố trong số này đều không phải điều "bất chiến tự nhiên thành", do vậy một mức độ ngờ vực nhất định cũng không phải hoàn toàn không có lý.

 

Tuy nhiên, sẽ là không khôn ngoan nếu bác bỏ OBOR và coi nó chỉ là mộng tưởng hão huyền. Đằng sau OBOR chính là quyền lực và uy tín của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. OBOR giữ vị trí trọng tâm trong tầm nhìn của nhà lãnh đạo này đối với Trung Quốc cũng như trong tham vọng của ông về việc chuyển đổi vị thế của Trung Quốc trên thế giới trong thời gian tại vị. Ông Tập Cận Bình quyết tâm hiện thực hóa điều này, và ở nước Trung Quốc hiện tại, điều này là rất quan trọng.

 

Chúng ta có thể thấy những ý nghĩa về địa-kinh tế của OBOR qua vệc so sánh điều mà nó cho chúng ta biết về tầm nhìn của Trung Quốc về tương lai kinh tế của mình với điều mà các chính sách của chính quyền Trump cho chúng ta biết về tầm nhìn kinh tế của Hoa Kỳ.

 

Trong khi ông Tập Cận Bình chuẩn bị chào đón các nhà lãnh đạo thế giới tới Bắc Kinh để thúc đẩy một kế hoạch xuất khẩu các công việc thu nhập thấp trong các ngành công nghiệp như sản xuất thép sang các nước khác và đưa người lao động Trung Quốc sang những công việc có thu nhập cao thì Tổng thống Mỹ Donald Trump lại đang khởi động một kế hoạch nhằm cấm cửa nhập khẩu thép hồi sinh ngành thép của Hoa Kỳ. Những công việc mà Trung Quốc giải phóng cho người lao động nước mình thôi không phải làm, thì Trump lại muốn đưa người lao động Mỹ quay trở lại!

 

Sự tương phản không còn có thể hoàn hảo hơn. Hoa Kỳ muốn thu hẹp vai trò của mình trong nền kinh tế toàn cầu và bấu víu vào các ngành cũ trong khi Trung Quốc lại muốn mở rộng vai trò toàn cầu và đưa nền kinh tế sang các ngành mới. Chẳng khó để đoán được tầm nhìn nào có nhiều cơ hội thành công hơn.

 

Như vậy điều này đưa chúng ta trở lại phương trình địa chính trị và chiến lược. Rõ ràng những nhà lãnh đạo thế giới chọn giải pháp không tới Bắc Kinh lần này đúng khi lo ngại rằng OBOR mang một ý nghĩa địa chính trị to lớn.

 

Nhưng chính các lãnh đạo này cũng sai khi tưởng tượng rằng có thể ngăn chặn tham vọng của Trung Quốc đơn giản chỉ bằng cách đứng ngoài cuộc. Họ cần phải có sáng kiến khác làm đối sách. Nếu Hoa Kỳ và đồng minh thực sự quyết tâm chống lại thách thức từ Trung Quốc đối với trật tự toàn cầu cũ do Mỹ tạo lập thì họ cần phải chống lại viễn cảnh mạnh mẽ về một nền kinh tế toàn cầu tương lai với Trung Quốc là trọng tâm. Để làm được điều đó, họ cần có một tầm nhìn kinh tế toàn cầu đầy mạnh mẽ và tham vọng không kém của riêng mình.

 

Hugh White là Giáo sư về Nghiên cứu chiến lược tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc phòng, Đại học Quốc gia Australia.