Kinh tế Trung Quốc

Mọi điều cần biết về "Sáng kiến Vành đai và Con đường" của Trung Quốc: OBOR là gì? Ai tài trợ? Mục đích? Ai hưởng lợi? Ai chịu thiệt?

Thứ sáu, 12-05-2017 11:56 2420

“Sáng kiến Vành đai và Con đường” được thảo luận nhiều của Trung Quốc sẽ định hình thị trường kinh tế và bối cảnh địa chính trị toàn cầu cho nhiều năm tới. Trước hội nghị thượng đỉnh sắp diễn ra về chủ đề này (14-15 tháng 5/2017) tại Bắc Kinh, chúng ta cùng xem xét tầm quan trọng của sáng kiến này.

 

Nguồn: "All you need to know about China’s ‘Belt and Road Initiative’: what is it, who’s paying, who’ll benefit and who might lose out" - South China Morning Post - 08/05/2017

 

Biên dịch: Lê Minh Tân

 

Vành đai kinh tế trên đất liền (nét liền) và Con đường tơ lụa trên biển (nét đứt) chạy qua khoảng 65 quốc gia với tổng GDP khoảng 21 nghìn tỷ USD. Ảnh: InternetVành đai kinh tế trên đất liền (nét liền) và Con đường tơ lụa trên biển (nét đứt) chạy qua khoảng 65 quốc gia với tổng GDP khoảng 21 nghìn tỷ USD. Ảnh: Internet

 

OBOR là gì?


Có tên gọi cũ là “Một vành đai, Một con đường”, sáng kiến này được chính phủ Trung Quốc khởi xướng nhằm tăng cường giao thương và hội nhập kinh tế xuyên suốt Châu Á, Châu Âu và Châu Phi. Chiến lược này sử dụng các hiệp định thương mại tự do và các dự án hạ tầng bao gồm đường bộ, cảng và đường sắt để tạo lập một Con đường Tơ lụa hiện đại đi qua khoảng 65 nước với tổng GDP lên tới 21 nghìn tỷ USD. Nó bao gồm một “vành đai” kinh tế trên bộ xuyên lục địa Á-Âu và một “con đường” trên biển để kết nối với các thành phố duyên hải của Trung Quốc với Châu Phi và Địa Trung Hải.

 

Khi nào và Tại sao Trung Quốc lại đưa ra sáng kiến này?


Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chuẩn y sáng kiến này cuối năm 2013 với mục tiêu được tuyên bố là tang cường hợp tác kinh tế. Bên cạnh việc kích thích nền kinh tế Trung Quốc, kế hoạch này còn có mục tiêu thúc đẩy quan hệ và ảnh hưởng kinh tế của nước này đồng thời gây dựng thêm uy tín chính trị trong và ngoài nước.


Nhiều nhà quan sát đã nói rằng sáng kiến này có thể giúp củng cố vị thế của Trung Quốc như là một cường quốc khu vực – mặc dù ông Tập khẳng định Trung Quốc sẽ không can thiệp vào công việc của nước khác hay theo đuổi chủ nghĩa bá quyền – ở quy mô vượt cả Kế hoạch Marshall mà Hoa Kỳ đã thực hiện để hỗ trợ tái thiết Châu Âu sau Thế chiến thứ 2. Nó cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng cho Trung Quốc.

 

Tiền cho kế hoạch từ đâu ra?


Trung Quốc đã lập Quỹ Con đường tơ lụa trị giá 40 tỷ USD vào năm 2014 nhằm tài trợ cho các dự án hạ tầng của sáng kiến này. Các dự án này bao gồm việc tạo lập 6 hành lang kinh tế thông qua việc xây dựng các tuyến đường bộ, đường sắt, đường ống dẫn và đường cao tốc. Các nguồn vốn khác sẽ được tài trợ bởi Ngân hàng Đầu tư hạ tầng Châu Á (AIIB), một ngân hàng toàn cầu do Trung Quốc hậu thuẫn được thành lập tháng 10/2014 và Ngân hàng Phát triển mới (NDB), một ngân hàng có trụ sở tại Thượng Hải dành cho các nước thuộc khối BRICS (gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi).

 

Điều gì sẽ xảy ra tại Hội nghị thượng đỉnh?


Trong điều được trông đợi sẽ là sự kiện ngoại giao lớn nhất trong năm của Trung Quốc, lãnh đạo các nước sẽ quy tụ tại Bắc Kinh để thảo luận sáng kiến này trong 2 ngày. Tháng 1/2017, ông Tập nói hội nghị này là cơ hội để tìm tòi cách thức giải quyết các vấn đề kinh tế khu vực và toàn cầu cũng như đảm bảo sáng kiến sẽ đem lại lợi ích cho tất cả các nước tham gia. Các nhà lãnh đạo hang đầu đến từ ít nhất 28 nước đã xác nhận tham dự hội nghị, trong đó có nguyên thủ quốc gia chủ chốt của Châu Á cũng như Tổng thống Nga Vladimir Putin.

 

Tuy nhiên trong số các nước G7, chỉ 1 nước được trông đợi là sẽ có lãnh đạo tham dự, đó là Thủ tướng Italia Paolo Gentiloni. Khi Ngoại trưởng Trung Quốc thông báo danh sách khách mời vào tháng trước, ông không đề cập đến quan chức từ các nước Hàn Quốc, Bắc Triều Tiên và Nhật Bản – các nước này đều đang có căng thẳng trong quan hệ với Trung Quốc.

 

Kế hoạch này có ý nghĩa như thế nào với Hoa Kỳ và đồng minh?


Trong khi Trung Quốc lấy “Sáng kiến Vành đai và Con đường” làm nước đi hướng đến hợp tác kinh tế, mức độ vươn xa của nó đã gióng lên hồi chuông báo động cho Hoa Kỳ, nước vốn đã và đang cảnh giác về ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Chiến lược này không chỉ nâng tầm vị thế kinh tế của Trung Quốc lên một nấc mới, nó còn thách thức những hiệp định thương mại không bao gồm Trung Quốc, ví dụ như Thỏa thuận Đối tác xuyên Thái Bình Dương mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khai tử. Cả Hoa Kỳ và Nhật Bản - đồng minh chủ yếu tại Châu Á – đều không tham gia AIIB, và nguyên thủ quốc gia của cả hai nước đều sẽ không có mặt tại hội nghị sắp tới.


Châu Âu và Nga nhìn nhận Con đường tơ lụa mới của Trung Quốc như thế nào?

 

Nhiều nước Châu Âu đã công khai chào đón sáng kiến của Trung Quốc với hy vọng sáng kiến sẽ thu hút nhiều đầu tư và xây dựng hơn từ Trung Quốc trong khi một số khác vẫn lưỡng lự về ảnh hưởng ngày càng tăng cũng như động cơ của Trung Quốc trên lục địa này. Các nước Châu Âu như Anh đã phát đi tín hiệu sẵn sàng tham gia các định chế do Trung Quốc lãnh đạo như AIIB bất kể việc định chế này không có sự tham gia của đồng minh Hoa Kỳ.


Nhưng trong bối cảnh Châu Âu hậu Brexit, khó có thể nói cách nhìn nhận về kế hoạch vành đai, con đường sẽ được định hình như thế nào. Trong khi đó, với Nga, kế hoạch Con đường tơ lụa sẽ có lợi cho quan hệ Trung-Nga bởi nó đưa hai nước lại gần nhau hơn thông qua các khoản đầu tư và dự án chung. Phần nhiều kế hoạch này cũng phụ thuộc vào sự hợp tác và tham gia của Nga, xét đến ảnh hưởng mạnh mẽ trong lịch sử của nước này tại vùng Trung Á.