Kinh tế Trung Quốc

Vì sao Trung Quốc nên gia nhập TPP?

Chủ nhật, 25-06-2017 23:07 375

TPP yêu cầu các Doanh nghiệp nhà nước (SOE) không được nhận hỗ trợ để thực hiện mở rộng kinh doanh ra quốc tế. Nhưng 150.000 SOE của Trung Quốc là nền tảng cho nền kinh tế của nước này, đồng thời phần lớn các công ty lớn nhất Trung Quốc là các SOE. Nếu Trung Quốc tham gia TPP với điều kiện các SOE của Trung Quốc được phép hoạt động không hạn chế, thì các SME từ các nước thành viên TPP khác sẽ bị thiệt thòi nghiêm trọng. 

 

 

Nguồn: "TPP not very attractive but still a major opportunity for China", Channel News Asia, 06/06/2017

 

Dương Huy Quang dịch

 

11 nước thành viên còn lại của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã quyết định tiếp tục triển khai hiệp định này mà không có sự tham gia của Mỹ. Tuy nhiên, vấn đề lớn là liệu Trung Quốc có nên được mời tham gia TPP hay không?

 

Nói một cách kỹ thuật, TPP không thực sự hấp dẫn Bắc Kinh. Cho đến nay, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của 7 trong số các nước thành viên TPP, bao gồm New Zealand, Australia, Nhật Bản, Việt Nam, Malaysia, Chile và Peru. Trung Quốc cũng là đối tác thương mại hàng đầu của các thành viên TPP còn lại là Brunei, Canada, Mexico và Singapore.

 

Trung Quốc đã ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Chile (năm 2006), New Zealand (năm 2008), Peru (năm 2009), Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) (năm 2010) và Úc (năm 2015). Nước này hiện cũng đang đàm phán FTA với Nhật Bản và Hàn Quốc.

 

Danh sách các nước thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và của TPP11 (TPP không có Mỹ) có một sự chồng chéo đáng kể. TPP11 có 4 thành viên thuộc ASEAN là Brunei, Malaysia, Singapore và Việt Nam, trong khi RCEP bao gồm 10 quốc gia thành viên ASEAN. New Zealand, Úc và Nhật Bản đồng thời là thành viên của cả TPP11 lẫn RCEP. 

 

Về mặt chiến lược, TPP đem lại cơ hội lớn cho Trung Quốc. Là nước xuất khẩu lớn nhất và với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc có vị trí rất tốt để nắm giữ vai trò lãnh đạo đối với hiệp định thương mại khu vực này.

 

CƠ HỘI CHO TPP11

 

Tương tự như vậy, với việc Trung Quốc là thành viên tiềm năng của TPP thì điều này cũng mang lại cơ hội lớn cho TPP11. 

 

Với việc Mỹ là thành viên thì TPP có Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trị giá 27,85 nghìn tỷ USD (chiếm 37,5% GDP toàn cầu), tổng dân số 817 triệu người (chiếm 11,1% dân số toàn cầu) và tổng giá trị thương mại 9,58 nghìn tỷ USD (chiếm 24% thương mại thế giới).

 

Tuy nhiên, do thiếu vắng Mỹ nên TPP11 sẽ chỉ có GDP trị giá 9,82 nghìn tỷ USD (chiếm 13,2% GDP thế giới), dân số 496 triệu người (chiếm 6,8% dân số thế giới) và tổng thương mại là 5,54 nghìn tỷ USD (chiếm 13,9% thương mại thế giới). 

 

Với việc Trung Quốc trở thành thành viên mới, TPP có thể tạo ra một động lực mới mẻ như là một thỏa thuận thương mại khu vực nhưng có tầm quan trọng toàn cầu. TPP11 + Trung Quốc sẽ giúp GDP của hiệp định thương mại này đạt 20,98 nghìn tỷ USD (chiếm 28,3% GDP thế giới), dân số khoảng 1,87 tỷ người (chiếm 25,5% dân số thế giới) và giá trị thương mại 8,99 nghìn tỷ USD (chiếm 22,5% thương mại thế giới).

 

Do các nhà lãnh đạo Trung Quốc ủng hộ thương mại tự do và toàn cầu hóa, sẽ là một ý tưởng hay nếu các nước TPP11 có thể tận dụng cơ hội này để kết liên với Trung Quốc với các nguyên tắc cơ bản của tự do thương mại, sở hữu trí tuệ và bảo vệ môi trường được thể hiện trong hiệp định TPP. 

 

RỦI RO VÀ CƠ HỘI CHO THƯƠNG MẠI TOÀN CẦU

 

Nếu Trung Quốc tham gia TPP11 nhưng với các điều kiện do họ đặt ra, có thể có một vài rủi ro đi kèm như sau: 

 

Thứ nhất, các doanh nghiệp nhà nước (SOE) với sự hậu thuẫn của Chính phủ Trung Quốc sẽ có thể cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) của các nước TPP 11.

 

TPP yêu cầu các SOE không được nhận hỗ trợ để thực hiện mở rộng kinh doanh ra quốc tế. Nhưng 150.000 SOE của Trung Quốc là nền tảng cho nền kinh tế của nước này, đồng thời phần lớn các công ty lớn nhất Trung Quốc là các SOE. Nếu Trung Quốc tham gia TPP với điều kiện các SOE của Trung Quốc được phép hoạt động không hạn chế, thì các SME từ các nước thành viên TPP khác sẽ bị thiệt thòi nghiêm trọng. 

 

Thứ hai, mặc dù TPP đưa ra mục tiêu bảo vệ người lao động và quyền của người lao động bao gồm cho phép người lao động thành lập công đoàn, nhưng các nước thành viên TPP có thể phải cho phép Trung Quốc quản lý các vấn đề lao động của họ thông qua một tổ chức trực thuộc Đảng Cộng sản Trung Quốc. Mặc dù luật lao động của Trung Quốc cho phép tự do lập hội nhưng chính phủ nước này yêu cầu tất cả các công đoàn lao động phải liên kết với Liên đoàn công đoàn toàn Trung Quốc, một cơ quan thuộc Đảng Cộng sản Trung Quốc. 

 

Thứ ba, với việc Trung Quốc trở thành thành viên mới mà không cần phải tiến hành cải cách quyền sở hữu trí tuệ, việc giải quyết tranh chấp giữa Nhà đầu tư-Nhà nước của TPP (một hệ thống theo đó một công ty đầu tư có thể tìm kiếm bồi thường từ nước nhận đầu tư nếu quyền sở hữu trí tuệ bị xâm phạm) có thể bị tổn hại nghiêm trọng. 

 

Thứ tư, với việc Chính phủ Trung Quốc vừa đóng vai trò là nước tham gia vừa giữ vai trò trọng tài trên thị trường Trung Quốc thì triết lý cơ bản về tự do cạnh tranh trong khuôn khổ TPP có thể bị xói mòn. 

 

Thứ năm và cơ bản nhất, sự tham gia TPP của một nước Trung Quốc mà tại đó Đảng Cộng sản tiếp tục nắm giữ quyền lực chủ đạo đối với tất cả các vấn đề về chính sách từ kế hoạch hóa kinh tế tới quản lý phúc lợi xã hội và chính sách đối ngoại khiến TPP11 có thể đối mặt với những rủi ro chính trị đáng kể khi có sự thay đổi lãnh đạo và kéo theo đó là sự đảo ngược chính sách. 

 

TỐT CHO TRUNG QUỐC VÀ CHO THƯƠNG MẠI TỰ DO

 

Tuy nhiên, nếu Trung Quốc trở thành một thành viên của TPP theo những điều khoản của TPP thì hiệp định này có thể trở thành một ví dụ tốt về thương mại tự do trên quy mô toàn cầu. Thỏa thuận thương mại khu vực này có thể cung cấp cho người tiêu dùng tại các nước thành viên hàng hóa chất lượng cao hơn với giá cạnh tranh, thúc đẩy lợi thế so sánh của các nước thành viên tại các giai đoạn khác nhau của chuỗi sản xuất cũng như thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các nước này. TPP cũng có thể bảo vệ các quyền sở hữu trí tuệ và môi trường, đồng thời giúp làm giảm nhẹ những tác động tiêu cực từ sự tăng trưởng phi mã của Trung Quốc. 

 

Kết quả như vậy sẽ phù hợp với chiến lược phát triển trong dài hạn của Trung Quốc là định vị mình như là nhà lãnh đạo toàn cầu về thương mại tự do với những cải cách toàn diện trên nhiều lĩnh vực bao gồm nền kinh tế, hệ thống chính trị, chế độ sở hữu trí tuệ và bảo vệ môi trường. Đã có nhiều tiếng nói từ trong nước kêu gọi các nhà lãnh đạo Trung Quốc nắm lấy cơ hội hiếm hoi khi Mỹ rút khỏi TPP để bắt đầu đàm phán tham gia hiệp định thương mại này.

 

Điều quan trọng nhất là với một Trung Quốc đã cải cách và có khả năng đảm nhận vai trò lãnh đạo toàn cầu và cung cấp hàng hóa công cộng trên toàn cầu, thế giới hy vọng sẽ tránh được bẫy “Kindleberger” - một kịch bản mà thiếu vắng sự lãnh đạo toàn cầu sẽ dẫn tới những hậu quả toàn cầu thảm khốc. 

 

Vấn đề quan trọng là liệu có khả năng để Trung Quốc định hướng thế giới theo những thông lệ hiện tại của mình hay chuyển đổi trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu về tự do thương mại với những tiêu chuẩn thương mại cao hơn nếu nước này gia nhập TPP.

 

Hiện một số quốc gia TPP11 như Úc và New Zealand đã mời Trung Quốc tham gia TPP.

 

Sẽ tốt nếu TPP11 nắm lấy cơ hội này để lôi kéo Trung Quốc và tham gia vào tiến trình và giúp định hình một nước Trung Quốc đem lại lợi ích cho người dân Trung Quốc, cho một khu vực TPP rộng lớn hơn, cũng như cho thương mại toàn cầu.