Kinh tế Trung Quốc

IMF: Ngân hàng Trung Quốc đang che giấu lượng nợ xấu khổng lồ!

Thứ ba, 06-12-2016 10:07 1291

Nhiều ngân hàng Trung Quốc đang giấu lượng nợ xấu khổng lồ bằng cách chứng khoán hóa các khoản nợ. Điều này giống hệt việc các ngân hàng Mỹ đã châm ngòi cho cuộc đại khủng hoảng tài chính 2007-2008.

 

Nguồn: Jim Edwards - "IMF: Chinese banks are disguising a massive amount of bad debt", Business Insider, 23/11/2016

 

Biên dịch: Lê Minh Tân

 

Tai hại của việc che giấu các khoản nợ xấu bằng việc trộn lẫn chúng với các khoản nợ tốt là ở chỗ người ta sẽ không dám mua dám mua bất cứ khoản nợ nào. Điều này sẽ kéo theo tình trạng mất thanh khoản mà bạn đang cố tránh.

 

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), các ngân hàng Trung Quốc đang giấu diếm nợ xấu bằng cách biến chúng thành những “gói các khoản vay được chứng khoán hóa” thay vì hạch toán chúng thành nợ xấu.


“Nợ không thể giao dịch” đến từ thế giới “tín dụng ngầm” của Trung Quốc và đã tạo ra lượng tín dụng khổng lồ có nguy cơ mất khả năng thanh khoản.


Các khoản nợ kiểu này bao gồm các khoản vay liên ngân hàng trong “một cấu trúc có thể bị tổn thương trước sự chuyển giao rủi ro nhanh chóng và các sự kiện thanh khoản gây mất ổn định", IMF cho biết.


Lượng “tín dụng ngầm” đã tăng 48% trong năm 2015 lên mức 40 nghìn tỷ Nhân dân tệ (NDT) (tức khoảng 580 tỷ USD), tương đương 40% dư nợ cho vay doanh nghiệp của các ngân hàng và 58% GDP", cũng theo IMF.


Nếu điều này nghe quen quen, thì đúng là nó quen thật. Về cơ bản, nó tương tự như cách các ngân hàng Mỹ đã che giấu nợ xấu bên trong “các gói khoản vay được chứng khoán hóa” trước khi diễn ra cuộc Đại Khủng hoảng tài chính 2007-2008.


Tại thời điểm đó, các nhà cho vay thế chấp của Mỹ đã cho vay quá nhiều đối với những người không có khả năng trả nợ. Nếu chỉ dừng ở đó, thì đây chưa phải là vấn đề. Một khoản cho vay thế chấp nhà bị quá hạn chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng cho vay. Thế nhưng các ngân hàng lại trộn lẫn và đóng gói các khoản vay thế chấp nhà này và bán chúng cho các tổ chức khác dưới hình thức “các chứng khoán được bảo đảm bằng thế chấp”.


Các khoản nợ xấu được trộn lẫn với các khoản nợ tốt khiến nhà đầu tư không thể đánh giá đúng chất lượng của chúng. Khi mọi việc trở nên rõ ràng rằng một số trong các gói nợ này là “có độc”, không còn ai muốn mua bất cứ khoản nợ nào nữa. Thị trường vì thế đột ngột mất thanh khoản. Tiếp đó, các giao dịch mua bán rào đối với các công cụ phái sinh tín dụng và các giao dịch đầu cơ chênh lệch giá chứng khoán kéo theo đã làm tình hình thêm trầm trọng trong cả hệ thống ngân hàng, và cuối cùng đã kéo cả thế giới vào cơn suy thoái.


Tại Trung Quốc, một số ngân hàng nhỏ cũng đang cố gắng làm y hệt như vậy.


"Hệ thống tài chính của Trung Quốc có thể diễn ra một cuộc sụp đổ kiểu Lehman Brothers”, một bài viết trên tạp chí Financial Times nhận định. Bài viết này được dựa trên báo cáo phát hành hồi tháng 8 của IMF.


Thông thường, ngân hàng huy động vốn từ tiền gửi của khách hàng cá nhân để cho vay. Đây là nguồn vốn ổn định bởi khách hàng cá nhân hiếm khi đóng hay chuyển tài khoản ngân hàng của mình, và lương của họ thường được chuyển trực tiếp vào tài khoản một cách thường xuyên. Nguồn vốn này, theo mô tả của Financial Times, có tính “kết dính”.


Tuy nhiên, một số ngân hàng Trung Quốc đã huy động vốn từ “các khoản vay liên ngân hàng” và từ “các sản phẩm quản lý tài sản " (gọi tắt là WMP – Wealth Management Products). WMP bao gồm các khoản tiền đến từ thế giới “tín dụng ngầm” - tức “các tổ chức phi ngân hàng như quỹ tín thác, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ”, Financial Times mô tả.


Các khoản tiền này được chuyển thành các khoản vay. Các khoản vay được đóng gói thành các WMP, các WMP này có hình thức giống như các phương tiện tiết kiệm tiền mặt. Khách hàng mua các WMP sẽ có lãi suất cao hơn, tới mức 11-14% (so với lãi suất chỉ 3-4% từ trái phiếu thông thường).


Các biểu đồ dưới đây cho thấy các nguồn vốn phi chuẩn đã gia tăng như thế nào trong vài năm trở lại đây:

 

Tình hình gia tăng các nguồn vốn không phải tiền gửi dân cư của các ngân hàng Trung Quốc. Đơn vi: Tỷ NDT. Các nguồn cấp vốn gồm: Ngân hàng, Công ty bảo hiểm, Công ty chứng khoán, Công ty tín thác.Tình hình gia tăng các nguồn vốn không phải tiền gửi dân cư của các ngân hàng Trung Quốc. Đơn vi: Tỷ NDT. Các nguồn cấp vốn gồm: Ngân hàng, Công ty bảo hiểm, Công ty chứng khoán, Công ty tín thác.

Vấn đề với các nguồn vốn này là ở chỗ, không giống như tiền gửi của khách hàng, nguồn vốn liên ngân hàng cùng các nguồn tín dụng ngầm khác có thể bị ngắt đột ngột và rất nhanh chóng. Còn các WMP thì không có bảo hiểm tiền gửi giống như các tài khoản tiết kiệm ngân hàng thông thường. IMF nói:


"Rủi ro tiềm tàng lớn hơn cho sự ổn định nằm là ở chỗ tình trạng quá hạn có thể xảy ra đối với các “sản phẩm ngầm” đang được nắm giữ nhiều sẽ dẫn tới tâm lý sợ rủi ro, từ đó kéo theo sự rút thanh khoản khỏi các khoản đầu tư ngắn hạn vào các bên cho vay rủi ro cao. Rủi ro này còn lớn hơn bởi sự lệ thuộc ngày càng lớn của các thể chế tài chính vào việc tài trợ vốn kiểu bán buôn (bao gồm việc tài trợ vốn liên ngân hàng), một cấu trúc có thể bị tổn thương trước sự chuyển giao rủi ro nhanh chóng và các sự kiện thanh khoản gây mất ổn định".


Cùng lúc đó, nguồn tiền được tạo ra từ các WMP đang được đem cho những đối tượng rủi ro cao hơn vay.


Nói cách khác:
• rủi ro không trả được nợ liên quan đến các WMP cao hơn
• chúng không có bảo hiểm tiền gửi để bảo vệ cho khách hàng
• và, rủi ro nguồn vốn tài trợ cho chúng bị cạn kiệt cũng cao hơn

 

Tỷ trọng của nguồn vốn huy động từ kênh bán buôn trong tổng nguồn vốn. ĐVT: %Tỷ trọng của nguồn vốn huy động từ kênh bán buôn trong tổng nguồn vốn. ĐVT: %

 

Một số điểm nổi bật từ báo cáo của IMF:


• "Khoảng một nửa số sản phẩm tín dụng ngầm có vẻ như đã cho thấy mức độ rủi ro quá hạn và mất vốn cao hơn. Một số sản phẩm có vẻ an toàn, nhưng những sản phẩm khác hàm chứa mức độ rủi ro không trả được nợ và khả năng mất vốn cao hơn đáng kể so với danh mục cho vay doanh nghiệp của các ngân hàng. Những sản phẩm rủi ro cao này được chào mới với lãi suất từ 11% đến 14%, so với lãi suất cho vay ở mức 6% và lãi suất trái phiếu chỉ 3%-4%. Những sản phẩm có tài sản cơ sở là “tài sản tín dụng phi tiêu chuẩn” (NSCA) – tức nợ không thể giao dịch, điển hình là các khoản cho vay – có thể là những sản phẩm có chất lượng thấp nhất”.


• "Tại thời điểm cuối năm 2015, các ngân hàng nắm giữ các sản phẩm ngầm trị giá 15,2 nghìn tỷ NDT — tương đương 8% tổng tài sản của các ngân hàng và 92% mức vốn đệm (tức mức vốn ngân hàng bắt buộc phải duy trì bên cạnh các mức vốn tối thiểu bắt buộc khác – ND), đồng thời tăng 58% so với cùng kỳ năm trước đối với các ngân hàng có niêm yết. Vì tình hình này dường như còn được khuyến khích một phần bởi thông lệ của các ngân hàng là đóng gói các khoản nợ và biến chúng thành chứng khoán đầu tư để tránh phải ghi nhận và trích lập dự phòng cho nợ xấu, dư nợ của các ngân hàng có khả năng tập trung nhiều hơn ở các sản phẩm có độ rủi ro cao hơn (tức các sản phẩm có NSCA là tài sản cơ sở). Bốn ngân hàng “đại gia” có dư nợ dạng này nhỏ, nhưng nhiều ngân hàng có niêm yết khác cùng những ngân hàng không niêm yết có dư nợ lớn gấp nhiều lần vốn".


• "Chuyển các khoản nợ xấu thành các gói khoản vay chứng khoán hóa - mà phần nhiều trong số này rốt cuộc sẽ nằm trên bảng cân đối kế toán của các ngân hàng – cho phép các ngân hàng tránh phải ghi nhận dư nợ này là nợ xấu, không phải chuyển chi phí trích lập dự phòng mất vốn sang doanh thu và không phải tính tới dư nợ này khi tính toán tỷ lệ cho vay trên huy động."


Tuy nhiên, không phải tất cả đều là tin xấu.


Như mọi khi, nhà nước Trung Quốc có khả năng bảo lãnh hoặc bảo đảm cho những khoản vay thất bại.


Và Ủy ban Quản lý ngân hàng Trung Quốc (CBRC) gần đây đã sửa đổi quy định nhằm hạn chế khả năng các ngân hàng tạo ra các sản phẩm này trong tương lai. Nếu CBRC có thế áp dụng cải cách “Văn kiện 82” một cách thành công, vấn đề sẽ trở nên đơn giản. Tuy nhiên, điều này không có gì là đảm bảo bởi ngân hàng Trung Quốc có thói quen tuân thủ luật theo kiểu đi vòng. “Quá trình ghi nhận mất vốn có thể sẽ diễn ra tiệm tiến và hệ thống có các cơ chế, ví dụ như bảo lãnh của nhà nước, để ngăn chặn nợ xấu lây lan”, IMF cho biết.