Kinh tế Trung Quốc

Vì sao Ấn Độ lo ngại về sáng kiến "Con đường tơ lụa trên biển" của Trung Quốc?

Chủ nhật, 05-03-2017 18:47 529

Ấn Độ còn không thoải mái với MSR ở chỗ sáng kiến này thiếu sự rõ ràng liên quan đến tính đa cực của nó cũng như việc dự án này là do Trung Quốc cùng các đồng minh chính trị của họ trong khu vực thống trị. Văn kiện tầm nhìn của sáng kiến MSR đề cập tới các diễn đàn và hiệp hội khu vực khác nhau mà nó sẽ cùng phối hợp, ví dụ như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, ASEAN+1, APEC, Hội nghị Á-Âu và Chương trình Hợp tác kinh tế Tiểu vùng sông Mekong mở rộng. Tất cả những diễn đàn này đều có sự tham gia của Trung Quốc.

 

Nguồn: Amitendu Palit, NUS - "China's maritime silk road fuelling Indian anxiety" - East Asia Forum, 04/03/2017

 

Biên dịch: Dương Huy Quang


Sáng kiến “Một vành đai, Một con đường” là dự án hành lang giao thông tham vọng và phức tạp nhất của Trung Quốc tính đến thời điểm này. Con đường tơ lụa trên biên (MSR) là hợp phần trên biển của dự án, nó bao trum những khu vực địa lý kinh tế rộng lớn và vẽ lên một tuyến hạ tầng đường biển mới kết nối khu vực Viễn Đông với khu vực Tây Âu. Ý nghĩa về mặt chiến lược đối với các quốc gia tham gia sáng kiến MSR là đáng kể. Điều này đặc biệt đúng với Ấn Độ, nước nằm ngay giữa con đường này.

 

Ngoài mục tiêu về kinh tế là xây dựng hạ tầng trên biển hàng loạt, MSR còn có những ý nghĩa quan trọng về địa chính trị. Dự án là sự hiện thực hóa nỗ lực của Trung Quốc trong việc mở rộng ảnh hưởng chiến lược trên khắp các không gian rộng lớn trên biển, ví dụ như Ấn Độ Dương. Tuy nhiên, Ấn Độ tỏ ra cảnh giác về viễn cảnh Trung Quốc nắm quyền kiểm soát các công trình hạ tầng tại các vùng lãnh hải ngoại vi của mình và có thể sử dụng các công trình này cho các mục đích quân sự và chiến lược.


Cùng với nỗi lo âu về địa chính trị, sự hờ hững của Ấn Độ đối với sáng kiến MSR cũng chịu tác động của sự do dự về kinh tế. Các nước và khu vực có hạ tầng đường biển tốt hơn, thương mại đường biển lớn hơn và mức độ hội nhập kinh tế thế giới lớn hơn sẽ kết nối dễ dàng hơn với hạ tầng của dự án MSR. Điều này mang lại cho hầu hết các nước Đông Á, Đông Nam Á và Châu Âu vốn là một phần của sáng kiến một sự khởi đầu thuận lợi so với các nước khác tại các khu vực Nam Á, Trung Đông và Châu Phi.


Ấn Độ cũng do dự với sáng kiến MSR bởi tác động tiềm tàng của nó đối với các khuôn khổ kinh tế khu vực hiện hữu. Sáng kiến này bao gồm các nước và khu vực mà Ấn Độ đã cùng ký kết các hiệp định tự do thương mại (FTA), ví dụ như ASEAN, Singapore, Malaysia và Thái Lan. Thương mại với các nước ASEAN chiếm 1/10 tổng thương mại của Ấn Độ và một phần đáng kể của thương mại đó là thông qua FAT Ấn Độ-ASEAN FTA. Các quy tắc về xuất xứ (ROO) của FTA này quy định một tỷ tệ tối thiểu của giá trị các sản phẩm được giao dịch phải “có xuất xứ” từ lãnh thổ của các thành viên để các nhà xuất khẩu được hưởng thuế quan ưu đãi. Như vậy, trong khi sáng kiến MSR có thể đem lại những tuyến giao thông mới hiệu quả hơn, những tuyến giao thông này có thể sẽ không thỏa mãn các yêu cầu về ROO của các FTA của Ấn Độ.


Ấn Độ còn không thoải mái với MSR ở chỗ sáng kiến này thiếu sự rõ ràng liên quan đến tính đa cực của nó cũng như việc dự án này là do Trung Quốc cùng các đồng minh chính trị của họ trong khu vực thống trị. Văn kiện tầm nhìn của sáng kiến MSR đề cập tới các diễn đàn và hiệp hội khu vực khác nhau mà nó sẽ cùng phối hợp, ví dụ như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, ASEAN+1, APEC, Hội nghị Á-Âu và Chương trình Hợp tác kinh tế Tiểu vùng sông Mekong mở rộng. Tất cả những diễn đàn này đều có sự tham gia của Trung Quốc.

 

Ấn Độ nằm giữa "Con đường tơ lụa trên biển" của Trung QuốcẤn Độ nằm giữa "Con đường tơ lụa trên biển" của Trung Quốc


Văn kiện tầm nhìn bỏ qua các hiệp hội khu vực khác dễ nhận thấy trong phạm vi sáng kiến MSR nhưng không có sự tham gia của Trung Quốc. Ví dụ, văn kiện không hề đề cập đến Hiệp hội Hợp tác khu vực Nam Á (SAARC) hay Sáng kiến vùng Vịnh Bengal về Hợp tác kinh tế và kỹ thuật đa ngành (BIMSTEC). Đây ít có khả năng là một sự sơ suất. Trái lại, nó thể hiện ý định của Trung Quốc là chỉ phối hợp với những tổ chức khu vực mà nước này là thành viên cũng như việc họ miễn cưỡng trong việc đem lại không gian bình đẳng cho tất cả các nhân tố trong khu vực.


Cho đến tận bây giờ, cách Trung Quốc quản trị về chính trị đối với Sáng kiến “Một vành đai, Một con đường” vẫn chưa thuyết phục được giới chức Ấn Độ rằng sáng kiến MSR là chính trực và chủ yếu phục vụ lợi ích kinh tế và kết nối. Một thái độ khách quan hơn của Ấn Độ là có thể có nếu các dự án và lợi ích cụ thể của sáng kiến MSR được trình bày một cách rõ ràng. Trừ khi những chi tiết này được cung cấp đầy đủ, Ấn Độ sẽ tiếp tục giữ trong mình những lo ngại về việc sáng kiến MSR có thể trở thành một ý đồ địa chiến lược nhằm khuếch trương lợi ích an ninh của Trung Quốc. Những lo ngại này có thể khơi mào cho những phản ứng phản chiến lược kiểu như “Dự án Mausam” (sáng kiến về chính sách ngoại giao của Ấn Độ nhằm hồi sinh những liên hệ về văn hóa cùng các tuyến đường biển thời cổ xưa trong khu vực để cạnh tranh với MSR).


Bất chấp sự không thoải mái về mặt chiến lược, một điều quan trọng mà Ấn Độ cần làm là đánh giá một cách cẩn trọng sáng kiến MSR và tìm ra những lợi ích tiềm năng của nó. Nỗ lực của Trung Quốc trong việc mở rộng năng lực hạ tầng đường biển ở sân sau của Ấn Độ trong khi thúc đẩy các lợi ích kinh tế và địa chính trị của mình đem lại cho Ấn Độ cơ hội thu hút đầu tư của Trung Quốc vào hạ tầng đường biển nội địa đang phát triển của mình. Thách thức cho các nhà hoạch định chính sách Ấn Độ là làm thế nào để tối đa hóa những cơ hội này trong khi vẫn bảo vệ được những nhu cầu về an ninh của mình.


Amitendu Palit là nghiên cứu viên cao cấp và Phụ trách nghiên cứu tại Viên Nghiên cứu Nam Á thuộc Đại học quốc gia Singapore (NUS).