Kinh tế Việt Nam

Lý do gì khiến Việt Nam tha thiết với TPP 11 dù không kỳ vọng nhiều lợi ích?

Thứ năm, 25-05-2017 23:32 1245

Những cuộc chiến tranh đã qua với Pháp, Trung Quốc, Mỹ và Campuchia đã dạy cho Việt Nam quá nhiều điều về tầm quan trọng của ngoại giao. Cách mà Việt Nam xử lý các cuộc đàm phán về TPP 11 cho đến nay đã hé lộ sự khéo léo trong đàm phán của nước này.

 

Nguồn: "Why Vietnam is all in for TPP11?" - Nikkei Asian Review, 24/05/2017

 

Dương Huy Quang dịch

 

Bộ trưởng Thương mại từ 11 nước còn lại trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) – sau khi Mỹ quyết định rút khỏi hiệp định này – hôm Chủ nhật vừa rồi đã nhất trí sẽ thúc đẩy thỏa thuận tự do hóa thương mại với tên gọi TPP 11.

 

Bộ trưởng Công thương Việt Nam Trần Tuấn Anh, chủ tọa cuộc họp, tuyên bố rằng 11 quốc gia sẽ tiếp tục các nỗ lực từ đây đến khi diễn ra diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương tại thành phố Đà Nẵng vào tháng 11 tới.

 

Bộ trưởng Công thương Việt Nam Trần Tuấn Anh chủ trì cuộc họp TPP 11 tại Hà Nội hôm 21/5/2017. (Ảnh: Atsushi Tomiyama) Bộ trưởng Công thương Việt Nam Trần Tuấn Anh chủ trì cuộc họp TPP 11 tại Hà Nội hôm 21/5/2017. (Ảnh: Atsushi Tomiyama)

 

Trong khi Việt Nam công khai đánh động với cả thế giới rằng họ toàn tâm toàn ý theo đuổi TPP 11, lợi ích thực sự của họ thực ra lợi nằm ở chỗ khác.


TPP không có Hoa Kỳ sẽ không có nhiều ý nghĩa đối với Việt Nam. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong năm 2016 đã tăng 14,9% so với năm 2015, lên mức 38,4 tỷ USD, chiếm 21,8% tổng xuất khẩu của nước này. Việt Nam nhìn nhận TPP phiên bản gốc như một cơ hội để thúc đẩy xuất khẩu quần áo, giày dép, đồ da và nông sản sang Hoa Kỳ.

 

Chơi con bài Nhật Bản


Tiếp sau quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi TPP, chính phủ Việt Nam ban đầu đã giữ lập trường “Không Mỹ, không TPP", theo một nguồn tin thân cận với đảng cộng sản cầm quyền.


Vậy tại sao giờ đây Việt Nam lại hậu thuẫn TPP 11? Có vẻ như Nhật Bản chính là động lực. New Zealand – nước có quan hệ gần gũi với Nhật Bản – đã thông qua TPP 11, điều này phù hợp với ý định của Nhật Bản. Việt Nam lẽ ra cũng đã có động thái tương tự tháng 11 năm ngoái nhưng đã trì hoãn việc này bởi, như Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói, chính phủ không thể trình một kế hoạch phê chuẩn phù hợp.

 

Nhật Bản là nước cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất đồng thời là nguồn cung cấp vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn thứ hai cho Việt Nam, sau Hàn Quốc.

 

Việt Nam sử dụng "con bài" Nhật Bản trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc?Việt Nam sử dụng "con bài" Nhật Bản trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc?

 

Ngoài ra, Nhật Bản và Việt Nam cũng đã và đang tăng cường quan hệ song phương. Đơn cử, tàu chiến thuộc Lực lượng Phòng vệ biển Nhật Bản đã lần đầu tiên ghé thăm Cảng Cam Ranh có tầm quan trọng chiến lược của Việt Nam vào tháng 4/2016. Ngoài ra, Nhật hoàng Akihito và Hoàng hậu Michiko cũng đã thăm Việt Nam lần đầu tiên vào tháng 3/2017.


Mặc dù Việt Nam không kỳ vọng có được nhiều lợi ích từ TPP 11, họ vẫn có ý định tranh thủ sự hậu thuẫn của mình đối với hiệp định này trong các cuộc đàm phán trong tương lai với Hoa Kỳ và Trung Quốc thông qua việc tạo ấn tượng rằng họ đứng cùng phe với Nhật Bản, một quan chức chính phủ Việt Nam nói.

 

Chiến lược này sẽ được thử thách trong các cuộc đàm phán tới đây với Hoa Kỳ.

 

Mặc dù Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, nước này đã thể hiện họ là một đối tác thương mại khó chơi. Khi Việt Nam bắt đầu xuất khẩu cá tra sang Mỹ vào năm 2002, Washington đã tuyên bố sản phẩm này không thể được phép đưa ra thị trường với tên gọi cá da trơn (catfish). Thêm vào đó, Washington còn tăng gấp ba thuế nhập khẩu đánh vào cá tra lên mức 1,2 USD/kg vào năm 2014 và buộc người nông dân Việt Nam phải tuân thủ các quy chuẩn vệ sinh ngặt nghèo của Mỹ.


Các quy định áp dụng đối với cá tra nhập khẩu năm nay cũng sẽ được xiết chặt khi Bộ Nông nghiệp Mỹ thay thế Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược trong vai trò cơ quan quản lý vào tháng 9 tới đây.


Các biện pháp của Hoa Kỳ - mà Việt Nam coi là có tính chất bảo hộ - được cho là nhằm bảo vệ người nuôi cá nước này.

 

"Một mình Việt Nam thì không thể phản đối Mỹ nếu xét đến tương quan sức mạnh, nhưng họ có thể có được những điều khoản có lợi bằng cách đưa ra ngụ ý về mối quan hệ (gần gũi) của họ với Nhật Bản", một quan chức thương mại Nhật Bản tại Việt Nam nhận định.

 

Đối phó Trung Quốc


Một lý do khác để Việt Nam tích cực thúc đẩy TPP 11 có thể nằm ở Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).


Hiệp định tự do thương mại Châu Á này có thể hấp dẫn không kém (TPP 11) bởi nó bao gồm cả Trung QuốcẤn Độ. Nhưng Việt Nam lại cảnh giác với việc Trung Quốc tạo ảnh hưởng quá đáng tới các nước thành viên khác nếu hiệp định RCEP thực sự được triển khai.

 

Tính tới năm 2016, Việt Nam phụ thuộc vào Trung Quốc cho 28,7% nhập khẩu, lớn hơn bất cứ nước nào khác. Bất chấp quan hệ thương mại gần gũi, hai nước đang có tranh chấp về chủ quyền đối với các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trên Biển Đông. Việt Nam sẽ ít thoải mái hơn nếu sự phụ thuộc này tiếp tục tăng lên.

 

Việt Nam hy vọng hoàn tất các cuộc đàm phán về TPP 11 bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC sắp tới. Trong khi chỉ nói đãi bôi về hiệp định này, Việt Nam sẽ cố gắng thu hoạch được những điều khoản có lợi trong các cuộc đàm phán thương mại song phương với Hoa Kỳ.

 

Nếu TPP 11 trở thành hiện thực, RCEP sẽ trở thành một chủ đề chết và điều này sẽ giáng một đòn mạnh vào kế hoạch thúc đẩy xuất khẩu của Trung Quốc.


Những cuộc chiến tranh đã qua với Pháp, Trung Quốc, Mỹ và Campuchia đã dạy cho Việt Nam quá nhiều điều về tầm quan trọng của ngoại giao. Cách mà Việt Nam xử lý các cuộc đàm phán về TPP 11 cho đến nay đã hé lộ sự khéo léo trong đàm phán của nước này.