Kinh tế Việt Nam

Vì sao Việt Nam dứt ruột bán các ông lớn doanh nghiệp nhà nước?

Thứ bảy, 14-01-2017 21:31 1227

Việt Nam dứt ruột bán các ông lớn doanh nghiệp nhà nước; nhà đầu tư nước ngoài dù rất hứng khởi nhưng vẫn hết sức cảnh giác trước những cạm bẫy - phần nhiều là những cạm bẫy nơi cửa quan - để có thể thành công ở thị trường này.

 

Nguồn: Corporate reform in Vietnam is slow going - Nikkei Asian Review, 14/01/2017

 

Biên dịch: Nguyễn Quốc Duy


Khi Việt Nam đánh dấu kỷ niệm 10 năm ngày gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) vào tháng 1 này, nước này cũng bắt đầu thể hiện những dấu hiệu cho thấy tiến bộ trong việc thực hiện cam kết buộc các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) phải tuân thủ đầy đủ hơn các nguyên lý thị trường cũng như ít dựa dẫm hơn vào chính phủ.


Thị trường đang tăng trưởng nhanh của Việt Nam là mảnh đất màu mỡ cho các cơ hội đầu tư. Tháng 9/2016, chính phủ Việt Nam đã thông báo kế hoạch thoái toàn bộ vốn nhà nước khỏi Công ty cổ phần sữa Việt Nam (Vinamilk), Tổng Công ty cổ phần Bia Rượu Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco), Công ty cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền phong, Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Minh và 8 công ty khác do nhà nước bảo trợ vào cuối năm 2017. Nhà chức trách bắt đầu bằng việc thả nổi Sabeco trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh ngày 6/12/2016.

 

Thị trường Việt Nam đầy cơ hội, nhưng cũng nhiều vấn đề tiêu cực làm nản lòng nhà đầu tư nước ngoàiThị trường Việt Nam đầy cơ hội, nhưng cũng nhiều vấn đề tiêu cực làm nản lòng nhà đầu tư nước ngoài 

 

Bên cạnh các cơ hội, nhà đầu tư cũng cần cân nhắc đến tình trạng tham nhũng tràn lan trong làm ăn kinh tế tại Việt Nam cũng như tệ quan liệu có thể bóp nghẹt những thương vụ có thể rất ngon ăn và cản trở sự phát triển của đất nước này.

 

Gà đẻ trứng vàng


Fraser and Neave, hãng sản xuất đồ uống Singapore thuộc sở hữu của Thai Beverage hôm 13/12/2016 đã mua 5,4% cổ phần của Vinamilk, nâng tổng sở hữu trong doanh nghiệp này lên 16%. Hà Nội cũng đã cho đăng ký các công ty Vietnam Airlines và Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) dưới hình thức công ty đại chúng chưa niêm yết hôm 3/1 vừa qua, qua đó mở cửa cho nhà đầu tư tiếp cận cổ phiếu của các ông lớn DNNN này.


"Tôi tin rằng trong tương lai sẽ có sự quan tâm ngày càng tăng từ các nhà đầu tư quốc tế đối với việc đầu tư vào các công ty lớn của Việt Nam", Daryl Liew – quản lý cấp cao về danh mục đầu tư Reyl Singapore - nói.


Việt Nam hiện có hai sở giao dịch chứng khoán – Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội và Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh; hai sở giao dịch này theo kế hoạch sẽ được hợp nhất, dự kiến là trong năm nay. Trong một nỗ lực nhằm kết hợp êm thắm hai sở giao dịch này, Việt Nam đã đưa vào áp dụng một chỉ số cổ phiếu mới hồi tháng 10 với tên gọi VNX Allshare; chỉ số này bao gồm cổ phiếu phát hành từ các hai sàn hiện hữu.


Các DNNN là những con bò sữa cho chính phủ. Tại Việt Nam, cổ tức từ các DNNN là nguồn thu lớn thứ hai của ngân sách, sau thuế. Theo báo cáo, chỉ riêng Vinamilk mỗi năm đã tạo ra khoảng 86 triệu USD doanh thu cho ngân sách. Các DNNN thường mời các cựu quan chức chính phủ nắm giữ các vị trí lãnh đạo chủ chốt đồng thời tạo lãnh địa cho những phi vụ làm ăn khuất tất.

 

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đang cố gắng giải quyết những vấn đề này bằng cách xử lý các nhân vật lãnh đạo tại các DNNN trong khuôn khổ một cuộc chiến chống tham nhũng rộng lớn hơn. Chính phủ đã nhắm đến hơn 100 lãnh đạo các DNNN, cả đương chức và đã nghỉ hưu, trong đó có Trịnh Xuân Thanh, cựu chủ tịch Tổng công ty CP xây lắp dầu khí VN (PVC). Ông Thanh rời Việt Nam hồi tháng 7/2016, bề ngoài là đi nghỉ, nhưng cho đến nay chưa quay về. Nhiều nghi phạm khác cũng đã trốn khỏi Việt Nam.


Thủ tướng Việt Nam đang cho truy nã ông Thanh để bắt ông này chịu trách nhiệm về những khoản thua lỗ khổng lồ tại PetroVietnam. Nhưng cũng có đồn đoán ông này bị nghi ngờ hối lộ để được trao các chức vụ trong chính quyền.


Chống tệ làm ăn phi pháp trong các DNNN không phải là lý do duy nhất để Hà Nội bán những con bò sữa của mình. Chính phủ còn đang cố gắng huy động tiền để đầu tư vào hạ tầng thông qua nguồn lực của chính mình, bên cạnh vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và các công cụ vay mượn quốc tế khác. Nợ công năm 2016 của Việt Nam tương đương 65% GDP, tăng so với các mức 50% năm 2010 và 41% năm 2005.


Nguồn thu từ thuế đang giảm, doanh thu từ ngành dầu khí cũng giảm 42% trong 10 tháng đầu năm 2016. Các hiệp định thương mại mới, nhất là việc Việt Nam gia nhập Cộng đồng kinh tế của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã khiến nguồn thu từ thuế quan giảm 4,3% so với cùng kỳ năm trước.


Luật được đẻ ra để kiếm chác


Tháng 12/2016 cũng đánh dấu 30 năm từ thời điểm Việt Nam tiến hành công cuộc “Đổi mới” trong đó cho phép đất nước được mở cửa đón vốn nước ngoài. Mặc dù tình trạng thiếu minh bạch và tham nhũng tại các DNNN là những trở ngại lớn nhất đối với sự tiến bộ về kinh tế, còn nhiều yếu tố khác khó thấy hơn cũng đang gây khó dễ cho các công ty toàn cầu làm ăn tại Việt Nam.


"Nếu muốn mở rộng kinh doanh tại Việt Nam, trước hết bạn cần vượt qua bào test nhu cầu kinh tế của họ", một lãnh đạo của một công ty bán lẻ Nhật Bản đang làm thủ tục để mở cửa hàng tại Việt Nam cho biết. Các bài test được thiết kế để bảo vệ các cửa hàng nhỏ và vừa vốn chiếm tới 90% thị trường bán lẻ trong nước. Nếu một nhà đầu tư nước ngoài muốn xây dựng thêm một cửa hàng, giới chức địa phương sẽ xác định xem việc đó sẽ ảnh hưởng đến các đối thủ cạnh tranh trong nước như thế nào.


Các quy định điều chỉnh lĩnh vực bán lẻ khá mơ hồ, và các công ty chịu sự điều chỉnh của các quy định này cho biết các kết luận do cơ quan soạn thảo đưa ra thường là tùy tiện. Chính phủ thì cho biết các quy định này đã được nới lỏng vào năm ngoái, nhưng không cho biết cụ thể nới lỏng như thế nào.

 

Một chị bán rau đi qua một cửa hàng VinMart+ tại Hà Nội (Ảnh: Shinya Sawai)Một chị bán rau đi qua một cửa hàng VinMart+ tại Hà Nội (Ảnh: Shinya Sawai)


Các cửa hàng tiện lợi gần đây đã mọc lên như nấm tại thành phố Hồ Chí Minh, điều này là minh chứng cho quan điểm của chính phủ; nhưng VinMart+, chuỗi cửa hàng thuộc tập đoàn bất động sản Vingroup, dường như đang được hưởng lợi nhiều nhất. VinMart+ hiện là chuỗi cửa hàng tiện lợi lớn nhất Việt Nam với khoảng 900 cửa hàng. Nhà bán lẻ Circle K có trụ sở tại Mỹ đứng thứ hai với khoảng 170 điểm. Hãng Seven-Eleven của Nhật sẽ gia nhập thị trường, có thể là trong năm nay. Các tay chơi nước ngoài sẽ phải đối phó với những hạn chế này để có thể thành công tại Việt Nam.


Còn có nhiều quy định mù mờ khác làm cản trở kinh doanh, trong đó có các quy định về hải quan, vận tải và cấp giấy phép. Một người Việt Nam làm việc trong lĩnh vực truyền thông tại thành phố Đà Nẵng cho biết nhiều khi người ta cố tình đưa ra các quy định không rõ ràng. Điều này giúp cho giới quan chức được quyền tự do định đoạt, từ đó tiếp tay cho nạn hối lộ.